६३ हजार कोटींच्या विमान खरेदी करारावर भारत आणि फ्रान्सकडून सह्या

भारत आणि फ्रान्सने सोमवारी (२८ एप्रिल २०२५) सुमारे ₹६३,००० कोटी किमतीच्या २६ राफेल-एम लढाऊ विमानांसाठी आंतर-सरकारी करार (IGA) औपचारिकपणे केला.

संरक्षण सचिव राजेश कुमार सिंग, नौदलाचे उपप्रमुख व्हाइस अ‍ॅडमिरल कृष्णा स्वामीनाथन आणि भारतातील फ्रेंच राजदूत थोएरी माथू यांच्या उपस्थितीत नौसेना भवन येथे झालेल्या औपचारिक समारंभात हा करार झाला. आयजीए IGA व्यतिरिक्त, अनेक संबंधित सरकार-व्यापार करार देखील करण्यात आले.

यापूर्वी, फ्रेंच संरक्षण मंत्री या करारावर स्वाक्षरी करण्यासाठी भारताला भेट देणार होते, जे वैयक्तिक कारणांमुळे पुढे ढकलण्यात आले. त्यामुळे द हिंदूने आधी दिलेल्या वृत्तानुसार, आयजीए IGA वर स्वाक्षरी दोन्ही मंत्र्यांनी केली.

भारतीय नौदल सध्या दोन विमानवाहू जहाजे चालवते – रशियाकडून खरेदी केलेले आयएलएस INS विक्रमादित्य आणि सप्टेंबर २०२२ मध्ये कार्यान्वित झालेले स्वदेशी बनावटीचे आएनएस INS विक्रांत जे मिग MiG-29K २९ के जेट चालवते, त्यापैकी ४५ रशियाकडून खरेदी केलेले होते. तथापि, कमी उपलब्धता दर आणि त्यांची वेळ जवळ येत असल्याने, नौदलाने दोन्ही वाहकांकडून चालवण्यासाठी दुसरे जेट शोधण्यास सुरुवात केली. मूळ योजना ५४ जेटसाठी होती आणि त्यात राफेल-एमसह डसॉल्ट एव्हिएशन आणि एफ-१८ सुपर हॉर्नेटसह बोईंग या दोन स्पर्धकांना स्पर्धेत उतरावे लागले. ज्यामध्ये अखेर राफेलला अनुपालन घोषित करण्यात आले. संरक्षण संशोधन आणि विकास संघटनेने (डीआरडीओ) ने नौदलाच्या हलक्या लढाऊ विमानाच्या अनुभवावरून स्वदेशी ट्विन इंजिन डेक-बेस्ड फायटर (टीईडीबीएफ) विकसित करण्याचा प्रस्ताव दिल्यानंतर ही संख्या २६ पर्यंत कमी करण्यात आली.

या करारात राफेलवर स्वदेशी बियॉन्ड व्हिज्युअल रेंज एअर टू एअर मिसाइल अ‍ॅस्ट्राचे एकत्रीकरण देखील पाहिले जाईल.

आधीच्या वृत्तानुसार, करारावर स्वाक्षरी झाल्यानंतर जेट्सची डिलिव्हरी सुमारे साडेतीन वर्षांत सुरू होईल आणि सुमारे साडेसहा वर्षांत पूर्ण होईल. या करारात विमानवाहू वाहकांवर चालवता येणारी २२ सिंगल सीटर जेट आणि वाहकांशी सुसंगत नसलेली चार ट्विन सीटर ट्रेनर जेट समाविष्ट आहेत. सप्टेंबर २०१६ मध्ये झालेल्या ६०,००० कोटी रुपयांच्या करारांतर्गत भारतीय हवाई दलाकडे ३६ राफेल विमाने आधीच आहेत.

भारतीय विमानवाहू जहाजे विमाने लाँच करण्यासाठी स्की-जंपचा वापर करतात आणि टेल हुक वापरणाऱ्या विमानांना परत मिळविण्यासाठी अरेस्टर केबल्स वापरतात. भारतीय विमानवाहू विमानांमधील लिफ्ट्स रशियन मिग MIG-29K विमानांना सामावून घेण्यासाठी बांधण्यात आल्या होत्या, ज्यामुळे त्यांना हँगर आणि फ्लाइट डेक दरम्यान हलवण्यासाठी भारतीय विमानवाहू विमानांमधील लिफ्ट्सवर सामावून घेण्यासाठी राफेलमध्ये किरकोळ बदल करावे लागतील.