Marathi e-Batmya

मायावती यांचे पुतणे आकाश आनंद यांच्यासाठी बहुजन समाज पार्टीचे दरवाजे बंद

Editor

प्रकाश झा यांच्या २००३ मधील ‘गंगाजल’ चित्रपटात, एसपी अमित कुमार (अजय देवगण) यांनी निलंबित केल्यानंतर इन्स्पेक्टर बच्चा यादव (मुकेश तिवारी) हे आपण पोलीस दलात ‘आहोत’ की ‘बाहेर’ पडलो आहोत, या संभ्रमात आणि व्यथित अवस्थेत सापडलेले दिसतात. काही काळासाठी, मायावतींचे पुतणे आकाश आनंद हे देखील अशाच ‘आत-बाहेर’ होण्याच्या पेचप्रसंगात अडकल्याचे वाटत होते. परंतु गुरुवारी आलेल्या विधानांमधील अनिश्चिततेवरून असे दिसते की, ३१ वर्षीय आकाश आनंद यांच्यासाठी आता बहुजन समाज पार्टीचे (BSP) दरवाजे कदाचित बंद झाले आहेत. किमान तूर्तास तरी.

३ सप्टेंबर रोजी, बसपा प्रमुख मायावती यांनी त्यांचे पुतणे आकाश आनंद यांना राष्ट्रीय समन्वयक पदावरून हटवले, परंतु त्यांना पक्षाचे सामान्य कार्यकर्ते म्हणून राहण्याची मुभा दिली. ९ सप्टेंबर रोजी त्यांनी संकेत दिले की, जर त्यांचे सासरे आणि माजी राज्यसभा खासदार अशोक सिद्धार्थ यांनी राजकारणातून पूर्ण ‘संन्यास’ (निवृत्ती) घेतला, तर आकाश यांच्या जबाबदाऱ्या पुन्हा बहाल केल्या जाऊ शकतात. आकाश यांचे सासरे सिद्धार्थ यांनी दुसऱ्याच दिवशी, म्हणजेच गुरुवारी (१० सप्टेंबर) सकाळी तसे केले. परंतु, काही तासांनंतरच मायावतींनी जाहीर केले की आकाश यांना “पक्षातून पूर्णपणे मुक्त” करण्यात आले आहे.

पण मायावतींनी आकाश आनंद यांचे निलंबन का मागे घेतले नाही? बसपा प्रमुखांनी हे स्पष्ट केले आहे. कारण, सासऱ्यांनी राजकारणातून निवृत्त व्हावे, असे आवाहन करणारी आपली (मायावतींची) ‘एक्स’ (X) वरील पोस्ट आकाश यांनी ‘रीपोस्ट’ केली नाही.

“बसपा प्रमुखांची ‘एक्स’ वरील पोस्ट स्वतःच्याच हिताची असूनही आकाश आनंद यांनी ती ‘रीपोस्ट’ केली नाही; याउलट, यापूर्वी ते आपली निष्ठा सिद्ध करण्यासाठी त्यांच्या पोस्ट्स ‘रीपोस्ट’ करत असत,” असे मायावतींनी ‘एक्स’ वरील आपल्या सविस्तर पोस्टमध्ये म्हटले आहे.

शिस्तभंग, पक्षाविरोधी भूमिका घेणे आणि जबाबदाऱ्या पार पाडण्यात अपयश आल्याचा ठपका ठेवत मायावतींनी माजी आमदार आणि विधान परिषद सदस्य (MLC) सिद्धार्थ यांची यापूर्वीच २ ऑगस्ट रोजी पक्षातून हकालपट्टी केली होती. मायावतींसाठी शिस्त आणि निष्ठा या गोष्टी नेहमीच सर्वोच्च राहिल्या आहेत. आकाश आनंद यांनी त्यांची पोस्ट ‘रीपोस्ट’ करून ती निष्ठा दर्शवावी, अशी त्यांची अपेक्षा होती. मग ती पोस्ट त्यांच्या सासऱ्यांच्या विरोधात का असेना! दरम्यान, मार्च २०२५ मध्ये बीएसपीमधून (BSP) हकालपट्टी झाल्यानंतर आणि माफी मागितल्यावर पुन्हा पक्षात सामावून घेतल्यानंतर, २०२७ च्या उत्तर प्रदेश निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर आकाशला नुकतेच पुन्हा सक्रिय करण्यात आले होते. या पुनरागमनानंतर, आकाशने १० ऑगस्ट रोजी हाथरस आणि २५ ऑगस्ट रोजी जेवर येथे पक्ष कार्यकर्त्यांना संबोधित केले; मात्र ३ सप्टेंबर रोजी त्याला पुन्हा पदावरून हटवण्यात आले. त्यामुळे आकाशला ‘बच्चा यादव’ यांच्या गोंधळाची जाणीव झाली असणे स्वाभाविक आहे. पण आता असे दिसते की आकाश आनंदचा प्रवास संपला आहे – आणि याचे कारण म्हणजे त्याने आत्या मायावती यांची ‘एक्स’ (X) वरील पोस्ट ‘रीट्विट’ केली नाही.

मायावतींनी इशारा दिला होता की, केवळ अशोक सिद्धार्थ यांनी राजकारणातून संन्यास घेतल्यासच आकाश बीएसपीमध्ये “मुक्तपणे काम” करू शकेल. सिद्धार्थ यांनी सांगितल्याप्रमाणे संन्यास घेतला, परंतु मायावतींनी तो निर्णय “खूप उशिरा” घेतल्याचे म्हटले आणि तरीही आकाशची पक्षातून हकालपट्टी केली.

एकतीस वर्षांचा आकाश हा मायावतींचा पुतण्या आहे; त्याला पक्षाच्या सर्वेसर्वा मायावतींचा “उत्तराधिकारी” मानले जात होते आणि पक्षाचा तरुण राष्ट्रीय चेहरा म्हणून त्याचे मोठ्या प्रमाणावर चित्रण केले जात होते. त्याचे सासरे असलेले सिद्धार्थ हे बीएसपीचे जुने नेते आहेत आणि त्यांनी उत्तर प्रदेश विधान परिषद व राज्यसभा अशा दोन्ही सभागृहांमध्ये काम केले आहे. आता एका निर्णायक टप्प्यावर हे दोघेही पक्षाच्या मुख्य प्रवाहातून बाहेर फेकले गेले आहेत.

बीएसपीमधील ही उलथापालथ आणि पक्षाची सद्यस्थिती अत्यंत महत्त्वाची असून, ही केवळ कौटुंबिक वादापुरती मर्यादित बाब नाही. २०२२ मध्ये उत्तर प्रदेशातील विधानसभेच्या ४०३ जागांपैकी पक्षाला केवळ एका जागेवर विजय मिळाला होता, तर २०२४ मध्ये राज्यातील लोकसभेच्या ८० मतदारसंघांत पक्षाला खातेही उघडता आले नाही; त्यावेळी पक्षाची मतांची टक्केवारी ९.३९% पर्यंत घसरली होती. पश्चिम उत्तर प्रदेशात चंद्रशेखर आझाद हे एक तरुण दलित चेहरा म्हणून स्पर्धक नेते म्हणून उदयास आले आहेत. २०२७ ची विधानसभा निवडणूक जवळ येत असताना, आझाद हे बीएसपीसाठी मोठे आव्हान ठरत आहेत.

१० सप्टेंबर रोजी ‘एक्स’वर मायावतींना उद्देशून केलेल्या पोस्टमध्ये सिद्धार्थ यांनी म्हटले की, त्यांच्या (मायावतींच्या) आदेशाचे महत्त्व नातेसंबंध आणि कुटुंबासह इतर सर्व गोष्टींपेक्षा अधिक आहे. त्यांना आपले “राजकीय गुरू” आणि मोठी बहीण संबोधत, सिद्धार्थ यांनी आपल्यासारख्या सामान्य कार्यकर्त्याला विधान परिषद आणि राज्यसभेवर पाठवण्याचे श्रेय त्यांना दिले.

बीएसपीवर ताबा मिळवण्याचा किंवा आकाशची दिशाभूल करण्याचा प्रयत्न करत असल्याचा आरोप सिद्धार्थ यांनी फेटाळून लावला. त्यांनी सांगितले की, काही राजकीय कार्यक्रमांच्या निमित्ताने झालेल्या भेटीगाठी वगळता गेल्या काही महिन्यांत त्यांची आकाशशी भेट झाली नव्हती; तसेच त्यांनी पक्षांतर्गत विरोधकांनी आपल्याविरुद्ध कट रचल्याचा आरोपही केला.

आपल्या ‘संन्यासा’चा (राजकारणातून निवृत्तीचा) आकाशच्या राजकीय पुनरागमनाशी संबंध जोडू नये, अशी विनंतीही त्यांनी मायावतींना केली. “आकाश आनंद हे माझे जावई असण्याआधी तुमचे पुतणे आहेत,” असे सिद्धार्थ यांनी ‘एक्स’ (X) वर लिहिले आणि पुढे म्हटले की, आकाशला पुन्हा जबाबदारी द्यायची की नाही, याचा निर्णय केवळ मायावतीच घेऊ शकतात.

तरीही, सिद्धार्थ यांनी “याच क्षणी राजकीय आणि सामाजिक जीवनाचा त्याग करत असल्याचे” जाहीर केले. संन्यास घेणे हा एक छोटासा त्याग असल्याचे सांगत, मायावतींसाठी प्राण देणे ही देखील अभिमानाची गोष्ट असेल, असेही ते म्हणाले. या पोस्टच्या शेवटी “उशिरा झाल्याबद्दल क्षमस्व,” अशी टीप जोडण्यात आली होती.

मायावतींना कदाचित असे वाटले असावे की, आकाश आनंदने त्यांचे ट्विट ‘रीपोस्ट’ न करणे ही त्याच्या सासऱ्याप्रती असलेली निष्ठा आणि प्रेम दर्शवणारी कृती होती.

गुरुवारी सकाळी मायावतींनी सिद्धार्थ यांच्या निवृत्तीच्या निर्णयाचे योग्य पाऊल म्हणून स्वागत केले, परंतु हा निर्णय खूप उशिरा घेतल्याचे अधोरेखित करण्यासाठी “उशिरा का होईना, पण झाले” (Better late than never) या म्हणीचा उल्लेख केला.

‘एक्स’ (X) वरील एका सविस्तर पोस्टमध्ये मायावती म्हणाल्या की, जर सिद्धार्थने आधीच पावले उचलली असती, तर बसपा (BSP), बहुजन चळवळ आणि आकाश यांना वारंवार प्रतिकूल परिस्थितीचा सामना करावा लागला नसता. ९ सप्टेंबर रोजी त्वरित ‘संन्यास’ जाहीर न केल्यामुळे त्यांच्या हेतूतील “दोष आणि महत्त्वाकांक्षा” कायम असल्याचे सिद्ध झाले, असा आरोप त्यांनी केला.

मायावतींनी ९ सप्टेंबर रोजी केलेला संदेश पुन्हा शेअर (रीपोस्ट) न केल्याबद्दलही त्यांनी आकाशवर टीका केली; कारण त्या संदेशामुळेच त्यांच्या सक्रिय भूमिकेत परतण्याचा मार्ग मोकळा झाला होता. यापूर्वी आपली निष्ठा सिद्ध करण्यासाठी आकाशने त्यांचे संदेश रीपोस्ट केले होते, परंतु मायावतींच्या ९ सप्टेंबरच्या पोस्टवर त्याने बाळगलेल्या मौनावरून असे दिसून आले की, त्याला स्वतःच्या करिअरपेक्षा, बसपापेक्षा आणि बहुजन चळवळीपेक्षा आपल्या सासऱ्यांबद्दल अधिक ओढ आहे.

त्यानंतर, “दुभंगलेले मन” (अस्थिर विचार) असलेला आकाश पक्षाची सेवा कशी करू शकेल, असा प्रश्न त्यांनी उपस्थित केला आणि त्याला “पक्षातून पूर्णपणे मुक्त” केल्याची घोषणा केली.

२०१९ मध्ये राष्ट्रीय समन्वयक बनल्यापासून आकाश आनंद यांचा बसपातील प्रवास हा वारंवार होणाऱ्या पदोन्नती, पदावनती, हकालपट्टी आणि पुनरागमन अशा घटनांनी भरलेला राहिला आहे. मायावतींनी डिसेंबर २०२३ मध्ये त्यांची राजकीय वारसदार म्हणून घोषणा केली होती, परंतु मे २०२४ मध्ये त्यांना दोन्ही पदांवरून हटवले. त्यानंतर २३ जून रोजी त्यांना पुन्हा पदावर बहाल केले, मात्र २ मार्च २०२५ रोजी त्यांची पदे काढून घेतली आणि दुसऱ्याच दिवशी पक्षातून काढून टाकले. १३ एप्रिल रोजी माफी मागितल्यानंतर पुन्हा पक्षात प्रवेश आणि १८ मे रोजी मुख्य राष्ट्रीय समन्वयक म्हणून पुनर्नियुक्ती झाल्यानंतर, ३ सप्टेंबर रोजी त्यांना सामान्य कार्यकर्त्याच्या पदावर आणले गेले आणि १० सप्टेंबर रोजी पुन्हा पक्षातून काढून टाकण्यात आले.

आकाश आनंद यांच्या पक्षातून बाहेर पडण्यामुळे आता त्यांचे धाकटे भाऊ ईशान आनंद यांच्याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. ईशान यांची काही दिवसांपूर्वीच ‘मुख्य क्षेत्र प्रभारी’ (चीफ सेक्टर इन-चार्ज) म्हणून नियुक्ती करण्यात आली होती आणि त्यांच्यावर उत्तर प्रदेश व उत्तराखंडबाहेरील बसपाच्या कामावर देखरेख करण्याची जबाबदारी सोपवण्यात आली होती. त्यांना मिळालेल्या या बढतीमुळे ते अधिकृतपणे आकाश यांची जागा घेतील असे नाही, परंतु मायावती जेव्हा संघर्ष करणाऱ्या बसपाला २०२७ च्या उत्तर प्रदेश निवडणुकीसाठी तयार करत आहेत, तेव्हा उत्तराधिकाराच्या प्रश्नाला यामुळे एक नवीन वळण मिळाले आहे. आकाश यांच्या बाबतीत पाहायचे तर, एका ‘रीपोस्ट’मुळे त्यांना बसपातील आपली नोकरी (पद) गमवावी लागली, असे म्हणता येईल.

Exit mobile version