देशाच्या मध्य भागातून आलेल्या विनाशकारी अचानक आलेल्या पुराच्या काही दिवसांनंतर, भोटेकोशी नदीतील पाण्याची पातळी पुन्हा वाढल्याने रविवारी नेपाळमध्ये सतर्कता कायम राहिली. अधूनमधून पडणाऱ्या पावसात आणि पुन्हा पूर येण्याच्या भीतीने शोधकार्य सुरू असताना, अधिकाऱ्यांनी बाधित जिल्ह्यांतील रहिवाशांना आणि बचाव पथकांना खबरदारी घेण्याचा इशारा दिला.
राष्ट्रीय आपत्ती जोखीम निवारण आणि व्यवस्थापन प्राधिकरणाच्या (एनडीआरआरएमए) म्हणण्यानुसार, २६ ऑगस्ट रोजी आलेल्या अचानक आलेल्या पुरामुळे मृतांची संख्या रविवारी ७६८ वर पोहोचली, तर २५०० हून अधिक लोक अद्याप बेपत्ता आहेत. नेपाळ-तिबेट सीमेजवळ बर्फ आणि खडक कोसळल्याने किंवा हिमस्खलनामुळे ही आपत्ती ओढवली असावी, असे मानले जाते. या आपत्तीने शहरे आणि गावे उद्ध्वस्त केली, घरे, वाहने, रस्ते आणि पूल वाहून नेले आणि जलविद्युत प्रकल्पांचे नुकसान केले.
एनडीआरआरएमएने एका निवेदनात म्हटले आहे की, भोटेकोशी नदीची पातळी पुन्हा वाढली आहे. “पूरग्रस्त भोटेकोशी नदीतील पाण्याची पातळी काही प्रमाणात वाढली आहे; सर्व संबंधितांना खबरदारीचे उपाय योजण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे,” असे त्यात म्हटले आहे. तसेच, अधिक माहिती मिळाल्यानंतर पुढील अद्ययावत माहिती दिली जाईल, असेही त्यात नमूद केले आहे.
नेपाळमध्ये ३२० परदेशी नागरिकांसह २,५०२ लोक बेपत्ता असल्याचे अधिकाऱ्यांनी सांगितले. भारताने शनिवारी सांगितले की, २७५ हून अधिक भारतीय आणि भारतीय वंशाचे १२८ नागरिक बेपत्ता किंवा संपर्काबाहेर आहेत, तर १०८ जणांना वाचवण्यात आले आहे. नेपाळच्या शिक्षण मंत्रालयाच्या प्राथमिक आकडेवारीनुसार, बेपत्ता झालेल्यांमध्ये तीन पूरग्रस्त जिल्ह्यांतील शाळांमधील २३८ विद्यार्थी आणि १८ शिक्षकांचाही समावेश आहे.
नेपाळभर बचावकार्य सुरू असताना मृतदेह बाहेर काढण्याचे काम सुरूच होते. रविवार संध्याकाळपर्यंत, चितवन जिल्ह्यातून २६४, नवलपरासी पूर्वमधून १९४ आणि नवलपरासी पश्चिममधून १०० मृतदेह बाहेर काढण्यात आले होते. गोरखा, धादिंग, नुवाकोट, तनहू आणि रसुवा येथूनही मृतदेह सापडल्याचे वृत्त आहे.
नेपाळमधील रुग्णालयांमध्ये हरवलेल्या नातेवाईकांच्या शोधात लोकांची मोठी गर्दी दिसून येत आहे, आणि आता मृतांची ओळख पटवण्यावर अधिक लक्ष केंद्रित केले जात आहे. रुग्णालयाच्या भिंतीबाहेर छायाचित्रे लावण्यात आली आहेत, जिथे लोक ती काळजीपूर्वक तपासताना दिसत होते. पोलिसांनी सांगितले की, आतापर्यंत केवळ १७ मृतदेहांची ओळख पटली आहे. बागमती प्रांतीय पोलीस कार्यालयाचे प्रवक्ते राजेंद्र प्रसाद धमाला म्हणाले, “आतापर्यंत केवळ १७ मृतदेहांची ओळख पटली आहे, कारण बहुतेक मृतदेह एकतर जीर्ण अवस्थेत आहेत किंवा त्यांचे अवयव कापलेले आहेत.”
धमाला म्हणाले की, आवश्यक कायदेशीर सोपस्कार पूर्ण झाल्यानंतर ९६ मृतदेहांवर अंत्यसंस्कार करण्यात आले आहेत. त्यांनी सांगितले की, नियमांनुसार अंत्यसंस्कार करण्यापूर्वी डीएनए नमुने गोळा करून ते निर्धारित ठिकाणी जतन करण्यात आले होते. त्यांनी पुढे सांगितले की, ओळख पटलेले मृतदेह पडताळणीनंतर कुटुंबीयांच्या ताब्यात दिले जात आहेत.
नेपाळचे परराष्ट्र सचिव अमृत बहादूर राय यांनी रविवारी एका पत्रकार परिषदेत सांगितले की, ज्या पीडितांची ओळख पटू शकली नाही, ज्यात ओळखता न येणारे, अवयव कापलेले किंवा पाण्याशी दीर्घकाळ संपर्क आल्याने कुजलेले मृतदेह समाविष्ट आहेत, त्यांच्यावर “प्रमाणित आणि स्वीकृत नियमांनुसार” अंत्यसंस्कार करण्यात आले आहेत. “दफनापूर्वी वैद्यकीय पथके प्रत्येक पीडिताकडून डीएनए नमुने घेतात, जेणेकरून कुटुंबीयांना नंतर नोंदी जुळवता येतील आणि आवश्यक विधींसाठी मृतदेह बाहेर काढण्याची परवानगी दिली जाईल,” असे राय म्हणाले. त्यांनी असेही सांगितले की, डीएनए विश्लेषणात तज्ञ असलेले भारतातील न्यायवैद्यक तज्ञांचे १८ सदस्यीय पथक नेपाळमध्ये दाखल झाले असून दोन्ही देशांमध्ये समन्वय सुरू आहे.
चीनच्या बाजूने, या दुर्घटनेत १६ जणांचा मृत्यू झाला असून ५४६ जण बेपत्ता आहेत आणि बचावकार्य सुरू आहे. तिबेटमध्ये बेपत्ता झालेल्यांमध्ये २३ देशांतील २६१ परदेशी नागरिकांचा समावेश आहे, ज्यात ४९ भारतीयांचा समावेश आहे. हिमनदी कोसळल्यानंतर तयार झालेले सरोवर आटू लागल्याचे चिनी माध्यमांनी वृत्त दिल्यानंतर शनिवारी नेपाळमध्ये पुन्हा पूर येण्याची भीती कमी झाली होती. परंतु रविवारी आलेल्या ताज्या वृत्तानुसार, नैसर्गिक धरणाजवळ झालेल्या भूस्खलनामुळे आणखी एक ‘धरण सरोवर’ तयार झाले असून, त्यामुळे बचाव पथकाला परिसर रिकामा करावा लागला आहे.
नेपाळच्या हवामान विभागाने शनिवारी पूरग्रस्त भागात ताज्या पावसाचा आणि वादळी पावसाचा इशारा दिला होता. सरकारने शोध आणि बचाव कार्यासाठी जवळपास २०,००० सुरक्षा कर्मचारी तैनात केले आहेत, तर अडकलेल्या लोकांना बाहेर काढण्यासाठी आणि मदत साहित्य पोहोचवण्यासाठी हेलिकॉप्टर वारंवार फेऱ्या करत आहेत. एनडीआरआरएमएने सांगितले की, रविवार संध्याकाळपर्यंत बाधित भागातून ८,७३० हून अधिक लोकांना वाचवण्यात आले आहे.
कृष्णाभीर येथे त्रिशुली नदीच्या पाण्याने रस्त्याचा एक भाग वाहून गेल्यामुळे, काठमांडूला पोखरा आणि पश्चिम नेपाळशी जोडणाऱ्या पृथ्वी महामार्गावरील वाहतूक विस्कळीत झाली आहे. अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, रस्ता पुन्हा सुरू होण्यास वेळ लागेल आणि लोकांना पर्यायी मार्गाचा वापर करण्यास सांगितले आहे. पुरामध्ये एकोणीस मोटारयोग्य पूल आणि अनेक महामार्ग व मुख्य रस्ते वाहून गेले आहेत.
इंडिपेंडेंट पॉवर प्रोड्युसर्स असोसिएशन नेपाळच्या (Independent Power Producers’ Association Nepal) माहितीनुसार, अचानक आलेल्या पुरामुळे नुवाकोट आणि रसुवा जिल्ह्यांतील एकूण ३५४ मेगावॅट क्षमतेचे आठ कार्यरत जलविद्युत प्रकल्प आणि पाच बांधकाम सुरू असलेले प्रकल्प यांचेही नुकसान झाले आहे. विशेषतः रसुवा आणि नुवाकोटमधील किमान नऊ जलविद्युत प्रकल्पांच्या ठिकाणी शेकडो कामगार अडकल्याचा अंदाज आहे. भारतातील ११ सदस्यीय पथक बचावकार्यात मदत करत आहे. नेपाळ लष्कराच्या सूत्रांनी दिलेल्या माहितीनुसार, त्रिशुली जलविद्युत प्रकल्पाच्या ठिकाणी, रात्रभर मुसळधार पाऊस असूनही, भारतीय बोगदा तज्ञांच्या मदतीने नेपाळी सुरक्षा कर्मचाऱ्यांनी शनिवारी मध्यरात्रीनंतरही बोगद्याचे प्रवेशद्वार शोधण्याचे आणि अडकलेल्यांना बाहेर काढण्याचे प्रयत्न सुरू ठेवले.
एनडीआरआरएमएच्या (NDRRMA) माहितीनुसार, रविवार संध्याकाळपर्यंत पुरात जखमी झालेल्या २३९ जणांना काठमांडू येथील त्रिभुवन विद्यापीठ शिक्षण रुग्णालय आणि बीर रुग्णालय, तसेच धुंचे येथील रसुवा जिल्हा रुग्णालयासह विविध रुग्णालयांमध्ये दाखल करण्यात आले होते. आतापर्यंत अन्नधान्य घेऊन जाणारे ३७ ट्रक आणि अन्न व इतर वस्तू घेऊन जाणारी सात हेलिकॉप्टर्स पूरग्रस्त भागांमध्ये पाठवण्यात आली आहेत. भारतीय दूतावासाने सांगितले की, भारताने ६८.५ टन मदत साहित्य पुरवले असून, शोध आणि बचाव कार्याला साहाय्य करण्यासाठी तांत्रिक पथके, न्यायवैद्यक तज्ञ आणि उपकरणेही पाठवली आहेत. मृतांचा आकडा वाढत असताना, हजारो लोक बेपत्ता असताना आणि अधिक पुराच्या धोक्यामुळे प्रशासन सतर्क असताना, रविवारी नेपाळचे लक्ष एकूणच बचाव, शोधमोहीम आणि मदतकार्यावर केंद्रित राहिले.