अहवालानुसार, अमेरिका आणि इराण यांच्यात नाजूक युद्धविराम वाढवण्यासाठी आणि तेहरानच्या अणुकार्यक्रमावर पुन्हा चर्चा सुरू करण्याच्या उद्देशाने एक प्राथमिक करार झाला आहे, परंतु हा प्रस्ताव अद्याप अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या अंतिम मंजुरीच्या प्रतीक्षेत आहे.
ॲक्सिऑसने दिलेल्या माहितीनुसार, दोन्ही बाजूंच्या वाटाघाटी करणाऱ्यांनी या आठवड्याच्या सुरुवातीला ६० दिवसांच्या सामंजस्य कराराच्या चौकटीवर सहमती दर्शवली. हा प्रस्तावित करार जवळपास तीन महिन्यांपूर्वी संघर्ष सुरू झाल्यापासूनची सर्वात मोठी राजनैतिक प्रगती ठरू शकतो.
या प्रस्तावित करारामध्ये इराणने अण्वस्त्रे न बनवण्याच्या वचनबद्धतेचाही समावेश असेल. ६० दिवसांच्या वाटाघाटींच्या कालावधीत, दोन्ही बाजू इराणच्या उच्च-समृद्ध युरेनियम साठ्याचे भविष्य आणि युरेनियम संवर्धनाच्या मुद्द्यावर चर्चा करतील. वॉशिंग्टन आणि तेहरान यांच्यातील ताज्या लष्करी चकमकींमुळे हा प्रदेश हादरत आहे आणि युद्धविराम कोणत्याही क्षणी कोसळण्याची भीती निर्माण झाली आहे, अशा वेळी हे घडले आहे.
अमेरिकेच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, मंगळवारपर्यंत कराराच्या बहुतेक अटी निश्चित झाल्या होत्या. इराणच्या वाटाघाटीकारांनी नंतर मध्यस्थांना कळवले की, त्यांना तेहरानमधील वरिष्ठ नेत्यांकडून मंजुरी मिळाली आहे आणि ते पुढे जाण्यास तयार आहेत.
मात्र, डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अद्याप या प्रस्तावाला औपचारिकपणे मंजुरी दिलेली नाही.
“राष्ट्राध्यक्षांनी मध्यस्थांना कळवले आहे की, त्यांना यावर विचार करण्यासाठी काही दिवस हवे आहेत,” असे एका अमेरिकी अधिकाऱ्याने ‘ॲक्सिऑस’ला सांगितले.
व्हाइट हाऊसने मसुदा कराराच्या तपशिलाची पुष्टी केलेली नाही. ट्रम्प यांनी वारंवार दावा केला आहे की शांतता जवळ आली आहे, परंतु बुधवारी झालेल्या मंत्रिमंडळाच्या बैठकीत त्यांनी वाटाघाटींच्या गतीबद्दल निराशाही व्यक्त केली. ट्रम्प म्हणाले की ते चर्चेवर असमाधानी आहेत आणि त्यांनी आग्रह धरला की वॉशिंग्टन सध्या निर्बंध शिथिल करण्यावर चर्चा करत नाहीये, जी इराणच्या मुख्य मागण्यांपैकी एक आहे.
चर्चेची माहिती असलेल्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, प्रस्तावित ६०-दिवसांच्या सामंजस्य करारात सर्वप्रथम होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमध्ये शांतता प्रस्थापित करण्यावर लक्ष केंद्रित केले जाईल, जो जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेल वाहतूक मार्गांपैकी एक आहे.
या कथित प्रस्तावानुसार, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होणारी जलवाहतूक “निर्बंधमुक्त” होईल. अमेरिकी अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, इराणला ३० दिवसांच्या आत त्या भागातून नौदल सुरुंग काढून टाकावे लागतील आणि व्यापारी जहाजांच्या मार्गातील कोणताही अडथळा थांबवावा लागेल.
त्या बदल्यात, सागरी वाहतूक सामान्य पातळीवर परत आल्यावर अमेरिका आपली नौदल नाकेबंदी हळूहळू शिथिल करेल.
अमेरिकी वाटाघाटी करणारे निर्बंधांमधील सवलत आणि गोठवलेल्या इराणी निधीच्या संभाव्य सुटकेवरही चर्चा करतील अशी अपेक्षा आहे. इराणला मानवतावादी मदत पोहोचवणे हा देखील चर्चेचा एक भाग असेल.
तथापि, हा सामंजस्य करार केवळ एक तात्पुरती चौकट म्हणून काम करेल, अंतिम शांतता करार म्हणून नाही.
या वर्षाच्या सुरुवातीला जाहीर झालेल्या युद्धविरामानंतरही दोन्ही बाजूंमध्ये संघर्ष सुरूच असल्याने हा राजनैतिक प्रयत्न होत आहे.
गुरुवारी, दक्षिण इराणमधील बंदर अब्बासजवळ अमेरिकन सैन्याने केलेल्या हल्ल्यानंतर इराणने कुवेतमधील एका अमेरिकी लष्करी तळाला लक्ष्य केले. वॉशिंग्टनने या हल्ल्याचे वर्णन इराणची ड्रोन कारवाई असे केले होते.
अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडने सांगितले की, अमेरिकी सैन्याने पाच इराणी ड्रोन पाडले आणि आणखी एक हल्ला करणारा ड्रोन प्रक्षेपित करण्याच्या तयारीत असलेल्या एका नियंत्रण केंद्रावर हल्ला केला. कुवेतने नंतर पुष्टी केली की त्यांनी देशाच्या दिशेने आलेले एक बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र रोखले. कुवेतमध्ये अमेरिकेचे मोठे लष्करी तळ आहेत.
“या कारवाया मोजूनमापून, पूर्णपणे बचावात्मक आणि शस्त्रसंधी कायम ठेवण्याच्या उद्देशाने होत्या,” असे एका अमेरिकी अधिकाऱ्याने रॉयटर्सला सांगितले.
इराणच्या रिव्होल्यूशनरी गार्डने प्रत्युत्तर देताना म्हटले की, त्यांनी बंदर अब्बास विमानतळाजवळील पूर्वीच्या हल्ल्यांशी संबंधित असलेल्या अमेरिकी तळाला लक्ष्य केले होते. इराणी माध्यमांनी इशारा दिला की, अशा कोणत्याही पुनरावृत्ती हल्ल्यास “अधिक निर्णायक प्रत्युत्तर” दिले जाईल.
या ताज्या तणावामुळे वाटाघाटी लवकरच फिसकटण्याची भीती पुन्हा निर्माण झाली आहे.
होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होणाऱ्या जलवाहतुकीच्या संयुक्त व्यवस्थापनासाठी तेहरान आणि ओमान एका योजनेवर चर्चा करत असल्याचा दावा करणाऱ्या इराणी सरकारी दूरचित्रवाणीवरील वृत्तांना डोनाल्ड ट्रम्प यांनी फेटाळून लावल्यानंतर तणाव आणखी वाढला.
डोनाल्ड ट्रम्प यांनी ही कल्पना फेटाळून लावली आणि या जलमार्गावर कोणत्याही देशाचे नियंत्रण असणार नाही, असा आग्रह धरला.
“हे आंतरराष्ट्रीय जलक्षेत्र आहे आणि ओमान इतर सर्वांप्रमाणेच वागेल, नाहीतर आम्हाला त्यांना उडवून द्यावे लागेल,” असे ते म्हणाले.
या वक्तव्यांमुळे तेहरानमध्ये संताप व्यक्त झाला, ज्याने नंतर ओमानसोबत एकजूट व्यक्त केली आणि अमेरिकी अधिकाऱ्यांवर प्रादेशिक देशांविरुद्ध धोकादायक धमक्या दिल्याचा आरोप केला.
दरम्यान, व्यापक संघर्षाशी संबंधित लढाई मध्य पूर्वेतील इतरत्रही सुरू होती. इस्रायलने दक्षिण लेबनॉन आणि बेरूतमध्ये हिजबुल्लाहच्या ठिकाणांना लक्ष्य करून नवीन हल्ले केले, तर उत्तर इस्रायलमध्ये हवाई हल्ल्याचे सायरन वाजले.