केरळमधील अलीकडील वीज संकटाच्या पार्श्वभूमीवर, व्ही. डी. सतीसन (VD Satheesan) हे केरळ राज्य वीज मंडळाच्या अधिकाऱ्यांसोबत नृत्य करताना दाखवणारा ‘एआय’ (AI) द्वारे तयार केलेला एक व्हायरल इन्स्टाग्राम व्हिडिओ ‘मेटा’ने (Meta) भारतात प्रतिबंधित केला आहे, अशी माहिती सोमवारी या व्हिडिओच्या निर्मात्यांनी दिली. हा व्हिडिओ गुरुवारी ‘aikavala’ या इन्स्टाग्राम पेजवर पोस्ट करण्यात आला होता आणि रविवारपर्यंत त्याला १.७८ कोटी व्ह्यूज मिळाले होते, असे या पेज चालवणाऱ्या व्यक्तीने सांगितले.
मुख्यमंत्री व्ही. डी. सतीसन यांनी एका सार्वजनिक कार्यक्रमात या व्हिडिओचा उल्लेख केला होता आणि तो पाहून आपल्याला आनंद झाल्याचे म्हटले होते, तरीही त्यावर निर्बंध घालण्यात आले. सोमवारीही त्यांनी या क्लिपबद्दल भाष्य केले; जरी या व्हिडिओचा काही भाग त्यांची थट्टा करण्यासाठी बनवला गेला असला तरीही त्यांना त्याचा आनंदच झाला असल्याचे त्यांनी सांगितले आणि ‘आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स’मुळे (AI) कायदेशीर समस्या निर्माण होऊ शकतात, याकडेही लक्ष वेधले.
रविवारी केलेल्या एका पोस्टमध्ये ‘aikavala’ ने सांगितले की, एका कायदेशीर विनंतीची पूर्तता केल्यानंतर ‘मेटा’ने भारतात या व्हिडिओचा ॲक्सेस (प्रवेश) मर्यादित केला आहे. निर्मात्यांनी ‘मेटा’चा एक संदेश शेअर केला, ज्यामध्ये म्हटले होते: “भारत सरकारच्या सूचनेनुसार आम्ही भारतात तुमच्या मजकुराचा ॲक्सेस मर्यादित केला आहे.” हे इन्स्टाग्राम पेज चालवणाऱ्या अभिजीतने पत्रकारांना सांगितले की, सतीसन यांच्या बाजूने घेतलेल्या कोणत्याही आक्षेपामुळे ही कारवाई झाली असावी असे त्याला वाटत नाही. “आम्हाला याचे कारण माहित नाही. पण मुख्यमंत्र्यांनी एका सार्वजनिक व्यासपीठावर याचे कौतुक केले होते. हा व्हिडिओ इतर देशांतून पाहता येऊ शकतो,” असे तो म्हणाला.
अभिजीत पुढे म्हणाला, “मुख्यमंत्र्यांना तो खरोखरच आवडला होता. त्यामुळे त्यांच्या बाजूने ही पावले उचलली गेली असावीत असे मला वाटत नाही. पण कदाचित काही सायबर विभागांनी (cyber wings) ही कारवाई सुरू केली असावी.” त्याने सांगितले की व्हिडिओला एक ‘डिस्क्लेमर’ (स्पष्टीकरण/सूचना) जोडण्यात आले होते आणि म्हणूनच तो पूर्णपणे हटवला गेला नाही. त्याची टीम या निर्बंधाला आव्हान देणार का, असे विचारले असता त्याने सांगितले की अद्याप कोणताही निर्णय घेतलेला नाही. “सर्वत्र लोकांनी याचा स्वीकार केला आहे. या व्यापक स्वीकृतीलाच आम्ही एक मोठी उपलब्धी मानतो,” असे तो म्हणाला.
यापूर्वी केरळ उच्च न्यायालयाने आयोजित केलेल्या एका कार्यक्रमात मुख्यमंत्री व्ही. डी. सतीसन यांनी या व्हिडिओचा उल्लेख केला होता; त्यावेळी त्यांनी म्हटले होते की, ते मल्याळम अभिनेता मोहनलाल आणि तामिळनाडूचे मुख्यमंत्री सी. जोसेफ विजय यांच्यापेक्षाही चांगले नृत्य करू शकतात. तिरुवनंतपुरम गव्हर्नमेंट लॉ कॉलेजच्या २०२६ च्या बॅचसाठी आयोजित पदवीदान समारंभाचे उद्घाटन केल्यानंतर सोमवारी बोलताना ते म्हणाले: “तो डान्स पाहून मला धक्काच बसला. मी स्वतःला एका समूह नृत्याचे नेतृत्व करताना पाहिले. मी म्हणालो की, तो अप्रतिम डान्स मोहनलाल आणि माझा मित्र विजय या दोघांनाही थक्क करण्यासाठी पुरेसा होता.” त्यांनी असेही सांगितले की, जरी तो व्हिडिओ अंशतः त्यांची थट्टा करण्याच्या उद्देशाने बनवला गेला होता, तरीही त्यांना त्याबद्दल आनंदच झाला. “पाच वर्षांचे एक मूल माझ्याकडे आले आणि म्हणाले, ‘सर, तुमचा डान्स अप्रतिम होता!’ म्हणजेच त्या मुलाचा असा विश्वास बसला की मी खरोखरच डान्स केला होता,” असे ते म्हणाले.
एआय (AI) द्वारे तयार केलेल्या मजकुराच्या व्यापक मुद्द्यावर भाष्य करताना मुख्यमंत्री व्ही डी सतीसन म्हणाले: “आजकाल कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) अशा अनेक गोष्टी निर्माण करत आहे. त्यातून कायदेशीर प्रश्न निर्माण होतील. जेव्हा अशा प्रकारे अनेक गोष्टींची नक्कल केली जाते, तेव्हा कायदेशीर परिणाम उद्भवणे अपरिहार्य असते.” यापूर्वी, मेटाने राज्य सरकार आणि सतीसन यांच्यावर टीका करणारे बातम्यांचे व्हिडिओ काढून टाकले होते. त्यावेळी त्यांनी आपल्या कार्यालयाकडून अशा पोस्ट्स काढून टाकण्याची कोणतीही विनंती केली नसल्याचे स्पष्ट केले होते आणि नंतर मुख्यमंत्री कार्यालयाने (CMO) ते व्हिडिओ पुन्हा बहाल करण्याची विनंती करणारे पत्र मेटाला लिहिले होते. तेव्हा मेटाने ते व्हिडिओ काढून टाकण्यामागे “तांत्रिक कारणे” असल्याचे सांगितले होते. आताची ताजी घटना एआय-निर्मित डान्स व्हिडिओवर केवळ भारतातच घातलेल्या निर्बंधांशी संबंधित आहे; विशेष म्हणजे, निर्मात्यांच्या मते हा व्हिडिओ इतर देशांमध्ये पाहता येत होता आणि मुख्यमंत्री व्ही. डी. सतीसन यांनीही याकडे सकारात्मक दृष्टीकोनातून पाहिले होते.