भारताचा नैऋत्य मान्सून, जो आतापर्यंत केरळमध्ये दाखल व्हायला हवा होता, तो उशिरा येत आहे आणि ताज्या अंदाजानुसार तो ३ जूनपूर्वी किनारपट्टीवर पोहोचणार नाही, इतकेच नव्हे तर काही हवामान तज्ज्ञांच्या मते यात आणखी विलंब होऊ शकतो.
हवामान तज्ज्ञांना ही तारीख पुढे ढकलण्याची ही तिसरी वेळ आहे.
भारतीय हवामान विभागाने (IMD) सुरुवातीला अंदाज वर्तवला होता की मान्सून नेहमीच्या १ जूनच्या तारखेऐवजी २६ मे रोजी केरळमध्ये दाखल होईल, ज्यामुळे पावसाळ्याची लवकर सुरुवात होण्याची आशा निर्माण झाली होती.
मात्र, ती तारीख मान्सूनच्या आगमनाशिवाय निघून गेली. त्यानंतर अंदाज २८ मे पर्यंत पुढे ढकलण्यात आला आणि नंतर पुन्हा नेहमीच्या १ जूनच्या वेळेपर्यंत आणण्यात आला.
आता, आयएमडीच्या म्हणण्यानुसार मान्सूनचे आगमन ३ जूनपूर्वी होणार नाही आणि प्रत्यक्ष आगमन आणखी उशिरा होऊ शकते.
दरवर्षी, नैऋत्य मान्सून केरळच्या किनारपट्टीवर प्रथम धडकतो आणि त्यानंतर उत्तरेकडे प्रवास करत जूनच्या अखेरीस ते जुलैच्या सुरुवातीपर्यंत संपूर्ण देश व्यापतो. केरळमधील मान्सूनचे आगमन ही वर्षातील सर्वात बारकाईने पाहिली जाणारी हवामान घटना आहे, कारण याने भारताच्या चार महिन्यांच्या पावसाळ्याची अधिकृत सुरुवात होते.
भारतीय हवामान विभागाने (IMD) मान्सूनच्या आगमनाची घोषणा करण्यासाठी, एकाच वेळी तीन अटींची पूर्तता होणे आवश्यक आहे: केरळमधील किमान ६०% निश्चित हवामान केंद्रांवर सातत्यपूर्ण पाऊस, अरबी समुद्रावर विशिष्ट वेगाचे पश्चिमी वारे आणि उपग्रहाद्वारे निरीक्षण केल्यानुसार पुरेसे ढगाळ वातावरण.
केरळच्या किनारपट्टीवरील पश्चिमी वारे अधिकृत आगमनाची घोषणा करण्यासाठी पुरेसे नाहीत, जरी हवेत आर्द्रता असली आणि राज्याच्या व लक्षद्वीपच्या काही भागांमध्ये तुरळक पाऊस पडत असला तरी.
बंगालच्या उपसागरात तयार झालेल्या चक्रीवादळामुळे परिस्थिती आणखी बिकट झाली, कारण चक्रीवादळे संघटित वाऱ्यांच्या प्रवाहात व्यत्यय आणतात आणि त्याला कमकुवत करतात, ज्यावर मान्सूनला आतल्या भागात पोहोचण्यासाठी अवलंबून राहावे लागते.
भारतीय हवामान विभागाच्या अंदाजानुसार, सुमारे १ जूनपासून वारे हळूहळू मजबूत होतील, ज्यामुळे मान्सूनला गती मिळेल, परंतु हवामान अजूनही अस्थिर असल्याने, नेमकी तारीख अनिश्चित आहे.
केरळमध्ये काही दिवसांचा विलंब झाला म्हणजे देशाच्या इतर भागांसाठी आपोआपच संकट ओढवले आहे असे नाही.
भारतीय हवामान विभागाने (IMD) स्पष्ट केले आहे की, मान्सून त्याच्या नेहमीच्या तारखेनंतर एका आठवड्याने, म्हणजेच ८ जूनपर्यंत आला नाही, तरच तो अधिकृतपणे उशिरा आलेला मानला जाईल. त्यामुळे परिस्थिती अनुकूल होण्यासाठी अजूनही संधी आहे, पण ती संधी वेगाने संपत आहे.
शिवाय, हा विलंब अशा एका कठीण वर्षात होत आहे, जिथे देशाच्या मोठ्या भागात तीव्र उष्णतेची लाट पसरली आहे आणि तीव्र एल निनोबद्दल धोक्याचा इशारा दिला जात आहे, ज्यामुळे हवामानावर आणखी परिणाम होऊ शकतो.
एल निनो अधिक तीव्र होत असल्यामुळेच, भारतीय हवामान विभागाने २०२६ साठी सरासरीपेक्षा कमी मान्सूनचा अंदाज वर्तवला आहे, ज्यात या हंगामाच्या दीर्घकालीन सरासरीच्या केवळ ९०% पाऊस अपेक्षित आहे. वास्तविक पाहता, हा नवीनतम अंदाज भारतीय हवामान विभागाने एप्रिलमध्ये वर्तवलेल्या ९२% च्या अंदाजापेक्षा कमी आहे.
एल निनो अधिक तीव्र होत असल्यामुळे, विशेषतः मध्य आणि दक्षिण भारतातील हंगामाच्या दुसऱ्या सहामाहीत पावसावर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. सध्या तरी, मान्सूनला पुन्हा एकदा विलंब झाला असून, देशभरातील लोकांना थंडगार सरी आणि वाऱ्याचा अनुभव घेण्यासाठी आणखी काही काळ प्रतीक्षा करावी लागेल.