१९८४ च्या शीखविरोधी दंगलींमध्ये वडील-मुलाच्या हत्येप्रकरणी दोषी ठरलेले काँग्रेस नेते सज्जन कुमार यांना मंगळवारी एका विशेष न्यायालयाने जन्मठेपेची शिक्षा सुनावली [राज्य सरकार विरुद्ध… सज्जन कुमार].
१२ फेब्रुवारी रोजी सज्जन कुमार यांना दोषी ठरवणाऱ्या विशेष न्यायाधीश कावेरी बावेजा यांनी ही शिक्षा सुनावली. न्यायालयाने कुमारला मृत्युदंडाची शिक्षा देण्याची सरकारी वकिलांची आणि तक्रारदाराची विनंती फेटाळून लावली. सज्जन कुमार यांनी केलेले गुन्हे क्रूर आणि निंदनीय होते हे मान्य करताना न्यायाधीश म्हणाले, “त्याच वेळी, काही कमी करणारे घटक आहेत जे माझ्या मते, मृत्युदंडाऐवजी कमी शिक्षा देण्याच्या बाजूने आहेत. तुरुंग अधिकाऱ्यांच्या अहवालानुसार दोषीचे ‘समाधानकारक’ वर्तन, तो ज्या आजारांनी ग्रस्त आहे, दोषीची समाजात स्थान आहे हे तथ्य आणि त्याच्या सुधारणा आणि पुनर्वसनाची शक्यता हे भौतिक विचार आहेत जे माझ्या मते मृत्युदंडाऐवजी जन्मठेपेच्या शिक्षेच्या बाजूने झुकतात.” असेही यावेळी सांगितले.
१९८४ मध्ये सज्जन कुमार यांनी लाठी आणि साड्यांसारख्या घातक शस्त्रांनी सज्ज असलेल्या जमावाला भडकावले होते, असे न्यायालयास यापूर्वीच आढळून आले होते.
“आरोपी सज्जन कुमार, अशा बेकायदेशीर सभेचा सदस्य असल्याने, ०१.११.१९८४ रोजी झालेल्या दंगलीच्या घटनेत तक्रारदार पीडब्ल्यू-१३ यांचे पती आणि मुलगा एस. जसवंत सिंग आणि एस. तरुणदीप सिंग यांची हत्या केल्याबद्दल दोषी आहे,” असे न्यायालयाने १२ फेब्रुवारी रोजीच्या निकालात म्हटले आहे.
फिर्यादी पक्षाच्या म्हणण्यानुसार, १ नोव्हेंबर १९८४ रोजी पश्चिम दिल्लीतील राज नगर येथील रहिवासी एस जसवंत सिंग आणि त्यांचा मुलगा एस तरुण दीप सिंग यांना कुमार यांच्या नेतृत्वाखाली हजारो लोकांच्या जमावाने ठार मारले.
या प्रकरणातील प्रथम माहिती अहवाल (एफआयआर) तक्रारदाराच्या ९ सप्टेंबर १९८५ च्या प्रतिज्ञापत्राच्या आधारे नोंदवण्यात आला होता, ज्याची ओळख गुप्त ठेवण्यात आली होती.
२०१५ मध्ये, गृह मंत्रालयाने (MHA) १९८४ च्या दंगलींच्या प्रकरणांची पुनर्तपासणी करण्यासाठी एक विशेष तपास पथक (SIT) स्थापन केले, त्यानंतर २३ नोव्हेंबर २०१६ रोजी या प्रकरणातील तक्रारदार महिलेने तिचा जबाब नोंदवला.
१९८४ च्या दंगलीशी संबंधित दुसऱ्या एका प्रकरणात जन्मठेपेची शिक्षा भोगत असताना, कुमारला ६ एप्रिल २०२१ रोजी या प्रकरणात अटक करण्यात आली.
सरकारी वकिलांनी आरोप केला की कुमार जमावाचे नेतृत्व करत होते आणि त्यांनी बेकायदेशीर जमावाला “मोठ्या प्रमाणात दंगल, जाळपोळ आणि लूटमार” करण्यास प्रवृत्त केले.