एचएएल कंपनीला महारत्न कंपनीचा दर्जा

मागील काही दिवसांपासून स्टॉक व्हॅल्यूमध्ये घसरण अनुभवणाऱ्या एचएएल HAL बाबत महत्त्वपूर्ण घडामोडी समोर येत आहेत. हिंदुस्तान एरोनॉटिक्स लि.बाबत सरकारने महत्त्वपूर्ण सुधारणा केली आहे. सार्वजनिक उपक्रम विभागाने जाहीर केले आहे की वित्त मंत्रालयाने कंपनीला ‘महारत्न’ दर्जा दिला आहे. या अपग्रेडसह, एचएएल HAL ही या उच्चभ्रू समूहात सामील होणारी देशातील १४ वी कंपनी ठरली आहे. या प्रस्तावाला आंतरमंत्रालयीन समितीकडून यापूर्वीच मंजुरी मिळाली आहे.

हल एचएएल HAL संरक्षण उत्पादन विभागांतर्गत एक केंद्रीय सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम (CPSE) आहे, ज्याची वार्षिक उलाढाल रु. २८,१६२ कोटी आहे आणि आर्थिक वर्ष २०२३-२४ साठी रु. ७,५९५ कोटी नफा आहे. ही कंपनी भारताच्या संरक्षण क्षेत्रातील एक महत्त्वाची खेळाडू आहे. शेअर बाजारातील तज्ज्ञांच्या मते, या बातमीचा सोमवारी शेअरवर सकारात्मक परिणाम होऊ शकतो.

कंपनीसाठी ‘महारत्न’ दर्जा मिळणे म्हणजे काय? सार्वजनिक क्षेत्रातील निर्णयांवर सरकारचे नियंत्रण महत्त्वाचे असते, कंपनी बोर्डांना प्रत्येक पायरीसाठी सरकारची मंजुरी घेणे आवश्यक असते. यामुळे अनेकदा प्रकल्पाची प्रगती मंदावते. अशी आव्हाने कमी करण्यासाठी, सरकार उत्कृष्ट कामगिरी दाखवणाऱ्या कंपन्यांना विशेष दर्जा देते. प्रत्येक स्तरासह, कंपन्यांना गुंतवणूक आणि इतर क्षेत्रांशी संबंधित विशिष्ट अधिकार प्राप्त होतात. या श्रेणींना ‘रत्न’ असे संबोधले जाते आणि कंपन्यांना त्यांच्या कामगिरीवर आधारित मिनीरत्न, नवरत्न किंवा महारत्न असे वर्गीकृत केले जाते.

एचएएल HAL व्यतिरिक्त, महारत्न दर्जा प्राप्त झालेल्या इतर कंपन्यांमध्ये भेल BHEL, बीपीसीएल BPCL, कोल इंडिया, गेल GAIL, एचपीसीएल HPCL, इंडियन ऑइल, एनटीपीसी NTPC, ओएनजीसी ONGC, पॉवर ग्रिड, स्टील अथॉरिटी ऑफ इंडिया लिमिटेड, ऑइल इंडिया आणि पीएफसी PFC यांचा समावेश आहे.