ग्रे मार्केटमधील कृतींना आळा घालण्यासाठी, सिक्युरिटीज अँड एक्सचेंज बोर्ड ऑफ इंडिया (SEBI) एका नियंत्रित ट्रेडिंग यंत्रणेवर काम करत आहे, ज्यामुळे गुंतवणूकदारांना इनिशियल पब्लिक ऑफरिंग (IPO) मध्ये शेअर्स वाटप झाल्यानंतर त्यांची विक्री करता येईल, असे अध्यक्षा माधवी पुरी बुच यांनी मंगळवारी सांगितले.
माधवी पुरी बुच म्हणाले की, ‘जेव्हा सूचीबद्ध’ सुविधा लागू करण्यासाठी दोन स्टॉक एक्सचेंजशी चर्चा सुरू आहे. या ‘जेव्हा सूचीबद्ध’ सिक्युरिटीज आयपीओ IPO बंद झाल्यानंतर आणि एक्सचेंजवर त्यांची सूचीकरण होण्यापूर्वी तीन दिवसांत व्यापारासाठी उपलब्ध असतील.
“आज आपण इश्यू बंद झाल्यापासून ते सूचीकरण होईपर्यंत T+3 वर आहोत. त्या तीन दिवसांतही, ‘कर्ब ट्रेडिंग’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या बऱ्याच गोष्टी आहेत,” असे बुच यांनी असोसिएशन ऑफ इन्व्हेस्टमेंट बँकर्स ऑफ इंडिया (AIBI) च्या वार्षिक अधिवेशन २०२४-२५ मध्ये सांगितले.
सेबी प्रमुखांचा असा विश्वास आहे की प्री-लिस्टिंग ग्रे मार्केट व्यवहार योग्य नाहीत.
“आम्हाला वाटते की जर गुंतवणूकदारांना ते करायचे असेल, तर त्यांना योग्य, नियंत्रित पद्धतीने ती संधी का देऊ नये,” ती पुढे म्हणाली. बुच यांनी स्पष्ट केले की वाटप संपताच, त्या शेअरचा हक्क स्पष्ट होतो आणि म्हणूनच, वाटप करणाऱ्याला तो हक्क विकण्याचा अधिकार असावा.
प्राइम डेटाबेसच्या आकडेवारीनुसार, २०२४ मध्ये ९१ कंपन्यांनी आयपीओद्वारे विक्रमी १.६ ट्रिलियन रुपये उभारले. यापैकी अनेक कंपन्यांनी खूप जास्त सबस्क्रिप्शन मिळवले आणि बहुतेक आयपीओसाठी मोठ्या प्रमाणात लिस्टिंग नफ्यासह, ग्रे मार्केट क्रियाकलापांना प्रोत्साहन दिले.
त्याच वेळी, बुच यांनी निरीक्षण केले की अनेक कंपन्यांनी आयपीओद्वारे उभारलेल्या निधीचा गैरवापर केला आहे, असे म्हणत हा गैरवापर ‘गंभीर’ होता. नियामक पुढील दोन ते तीन वर्षांत कॉर्पोरेट प्रशासनाशी संबंधित नियम सुधारण्यासाठी काम करत आहे, असे त्या म्हणाल्या.
आयपीओच्या व्यवस्थापकांनी अधिक जबाबदारी घ्यावी यासाठी प्रयत्नशील राहावेत, असे मत मांडताना, बुच म्हणाले की, गुंतवणूक बँकर्सना भांडवली बाजारात पंप-अँड-डंप कंपनी कधी आणायची हे माहित असते आणि त्यांना काय करावे लागेल हे नियामकाने सांगण्याची आवश्यकता नसते.
या संदर्भात, सेबी प्रमुखांनी घोषणा केली की, शीर्ष दोन प्रॉक्सी सल्लागार कंपन्या एक पोर्टल सुरू करण्याच्या मार्गावर आहेत जे संबंधित पक्ष व्यवहारांचे (आरपीटी) भांडवल असेल. कंपन्यांच्या प्रशासन मानकांचे मूल्यांकन करणाऱ्या भागधारकांसाठी हे उपयुक्त संसाधन असेल.
“आरपीटीवरील माहितीचे लोकशाहीकरण करण्याच्या दिशेने हे एक पाऊल असेल,” असे त्या म्हणाल्या. प्रॉक्सी कंपन्या बाजारात महत्त्वाची भूमिका बजावतात, असे सेबी अध्यक्षांनी निरीक्षण केले आणि त्यांच्या यशाचे श्रेय जारीकर्त्यांनी देयक भरण्याऐवजी ग्राहक-पे मॉडेलवर अवलंबून राहण्याला दिले आहे असे म्हटले.