मध्य प्रदेशात दूषित सिरपमुळे बालमृत्यू झाल्याच्या वृत्तानंतर केंद्र सरकारने दोन वर्षांखालील मुलांसाठी खोकला आणि सर्दी औषधे लिहून देण्यास बंदी घातली आहे.
केंद्रीय आरोग्य मंत्रालयाच्या अंतर्गत आरोग्य सेवा महासंचालनालयाने (DGHS) सर्व राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांना हे निर्बंध लागू करण्याचे निर्देश देणारा सल्ला जारी केला आहे. त्यात असे नमूद केले आहे की पाच वर्षांखालील मुलांसाठी खोकला सिरप सामान्यतः निरुत्साहित केले जातात आणि संपूर्ण क्लिनिकल मूल्यांकनानंतर आणि कडक देखरेखीखालीच मोठ्या मुलांमध्ये वापरावेत.
डिजीएचएस DGHS च्या डॉ. सुनीता शर्मा यांनी स्वाक्षरी केलेल्या या सल्लागारात आरोग्यसेवा व्यावसायिकांना अशी औषधे केवळ अत्यंत आवश्यक असल्यासच लिहून देण्याचे आवाहन केले आहे. “मुलांसाठी खोकला सिरप लिहून देणे आणि वितरित करणे” सुनिश्चित केले पाहिजे, असे त्यात म्हटले आहे. त्यात पुढे अनेक औषधांच्या संयोजनाविरुद्ध सल्ला देण्यात आला आणि सिरप लिहून दिल्यावर अल्पकालीन, योग्य डोस देण्याचे महत्त्व अधोरेखित केले.
मध्य प्रदेशात बालमृत्यूंच्या अनेक एजन्सी तपासानंतर हे पाऊल उचलण्यात आले आहे, जिथे सुरुवातीला खोकल्याच्या सिरपच्या दूषिततेचा संशय होता. तथापि, आरोग्य मंत्रालयाने पुष्टी केली की चाचणी केलेल्या कोणत्याही नमुन्यांमध्ये डायथिलीन ग्लायकोल (DEG) किंवा इथिलीन ग्लायकोल (EG) नसलेले विषारी संयुगे नाहीत, जे तीव्र मूत्रपिंडाच्या दुखापतीस कारणीभूत ठरतात.
“मुलांमध्ये बहुतेक तीव्र खोकल्याचे आजार स्वतःहून बरे होतात आणि बहुतेकदा औषधीय हस्तक्षेपाशिवाय बरे होतात,” असे सल्लागारात म्हटले आहे. हायड्रेशन आणि विश्रांती यासारख्या औषध-नसलेल्या उपचारांना प्रतिसाद देण्याची पहिली ओळ असावी, असेही त्यात म्हटले आहे.
आरोग्य सेवा सुविधा आणि फार्मसींनी आता सर्व उत्पादने चांगल्या उत्पादन पद्धतींनुसार तयार केली जात आहेत आणि फक्त औषध-दर्जाच्या एक्सिपियंट्सचा वापर केला पाहिजे याची खात्री करावी. नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांची अंमलबजावणी करण्यासाठी डिजीएचएस DGHS ने सार्वजनिक आणि खाजगी दोन्ही क्षेत्रांमधील प्रिस्क्राइबर आणि डिस्पेंसरची देशभरात संवेदनशीलता वाढवण्याचे आवाहन केले आहे.
राष्ट्रीय रोग नियंत्रण केंद्र (NCDC), राष्ट्रीय विषाणू विज्ञान संस्था (NIV) आणि केंद्रीय औषध मानक नियंत्रण संघटना (CDSCO) यांच्या संयुक्त पथकाने यापूर्वी मध्य प्रदेशला भेट देऊन सिरपचे नमुने गोळा केले होते. मंत्रालयाच्या म्हणण्यानुसार, रक्त आणि सेरेब्रोस्पायनल फ्लुइड चाचण्यांमध्ये लेप्टोस्पायरोसिसचा एक रुग्ण आढळला आहे, तर पर्यावरणीय आणि जैविक नमुने निरी NEERI आणि एनआयव्ही NIV द्वारे तपासाधीन आहेत.
मंत्रालयाने राजस्थानमधील चिंता देखील दूर केल्या, स्पष्ट केले की राज्यात दोन बालमृत्यूंशी संबंधित असलेल्या सिरपमध्ये प्रोपीलीन ग्लायकोल नव्हते, जो DEG/EG दूषिततेचा एक सामान्य स्रोत आहे. डेक्स्ट्रोमेथोर्फनवर आधारित प्रश्नातील सूत्रीकरण बालरोग वापरासाठी मंजूर नाही.