इंडियन कौन्सिल ऑफ मेडिकल रिसर्च अर्थात आयसीएमआर (ICMR) ने अलीकडेच भारतीयांसाठी १७ आहारविषयक मार्गदर्शक तत्त्वांचा एक संच जारी केला आहे, ज्यात निरोगी जीवनासोबत संतुलित आणि वैविध्यपूर्ण आहार घेण्यावर जोर दिला आहे.
मार्गदर्शक तत्त्वांपैकी एकामध्ये, नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ न्यूट्रिशन (NIN) च्या संशोधन शाखेसह वैद्यकीय पॅनेलने स्पष्ट केले की चहा आणि कॉफीचे सेवन कमी प्रमाणात केले पाहिजे.
भारतातील एक मोठी लोकसंख्या त्यांच्या पसंतीचे गरम पेय म्हणून चहा किंवा कॉफीचे सेवन करते हे लक्षात घेता, ICMR ने लोकांना ते जेवणापूर्वी किंवा नंतर घेण्याविरुद्ध इशारा दिला आहे. “चहा आणि कॉफीमध्ये कॅफिन असते, जे मध्यवर्ती मज्जासंस्थेला उत्तेजित करते आणि शारीरिक अवलंबित्व प्रवृत्त करत असल्याचा इशारा आयसीएमआरच्या ICMR संशोधकांनी दिला.
आयसीएमआरने लोकांना चहा किंवा कॉफी पूर्णपणे टाळण्यास सांगितले नसले तरी, त्यांनी भारतीयांना या पेयांमध्ये कॅफीन सामग्रीपासून सावध राहण्याचा इशारा दिला.
एक कप (१५०ml) तयार केलेल्या कॉफीमध्ये ८०-१२०mg कॅफिन असते, इन्स्टंट कॉफीमध्ये ५०-६५mg असते आणि चहामध्ये ३०-६५mg कॅफिन असते.
“चहा आणि कॉफीच्या वापरामध्ये संयम ठेवण्याचा सल्ला दिला जातो जेणेकरून कॅफिनचे सेवन सहन करण्यायोग्य मर्यादेपेक्षा जास्त होऊ नये (३००mg/day),” असे आयसीएमआरने आपल्या अहवालात सांगितले आहे.
तथापि, त्यांनी लोकांना जेवणाच्या किमान एक तास आधी आणि नंतर कॉफी आणि चहा पिणे टाळण्यास सांगितले. कारण या पेयांमध्ये टॅनिन नावाचे संयुग असते. जेव्हा ते सेवन केले जाते, तेव्हा टॅनिन शरीरात लोह शोषण्यात व्यत्यय आणू शकतात. याचा अर्थ असा की टॅनिनमुळे तुमचे शरीर अन्नातून शोषले जाणारे लोहाचे प्रमाण कमी करू शकते.
टॅनिन पचनमार्गात लोहाला बांधून ठेवू शकतो, ज्यामुळे शरीराला शोषून घेणे कठीण असते. यामुळे तुम्ही खाल्लेल्या अन्नातून तुमच्या रक्तप्रवाहात प्रवेश करणाऱ्या लोहाचे प्रमाण कमी होते. यामुळे तुमच्या शरीरातील लोहाची उपलब्धता कमी होते. हिमोग्लोबिन तयार करण्यासाठी लोह आवश्यक आहे, लाल रक्तपेशींमधील प्रथिन जे संपूर्ण शरीरात ऑक्सिजन वाहून नेते.
हे ऊर्जा उत्पादन आणि एकूण पेशींच्या कार्यासाठी देखील महत्त्वाचे आहे. लोहाची पातळी कमी झाल्यामुळे लोहाची कमतरता आणि ॲनिमिया सारखी परिस्थिती उद्भवू शकते.
शरीरात लोहाच्या कमतरतेची सामान्य लक्षणे म्हणजे वारंवार थकवा जाणवणे किंवा ऊर्जेचा अभाव, धाप लागणे, वारंवार डोकेदुखी, विशेषत: ॲक्टिव्हिटीसह, अस्पष्ट अशक्तपणा, जलद हृदयाचे ठोके, फिकट त्वचा, बर्फाची लालसा, ठिसूळ नखे किंवा केस गळणे आदी आजाराबाबत इशारा दिला आहे.
याशिवाय, ICMR संशोधकांनी सांगितले की दुधाशिवाय चहा घेतल्याने रक्त परिसंचरण वाढवण्यासारखे आरोग्य फायदे मिळू शकतात आणि कोरोनरी आर्टरी डिसीज (CAD) आणि पोटाच्या कर्करोगाचा धोका कमी करण्यात मदत होऊ शकते.
दुसरीकडे, जास्त प्रमाणात कॉफीचे सेवन उच्च रक्तदाब आणि हृदयाच्या ठोक्यांमधील विकृतींशी संबंधित आहे. कमी तेलाचा वापर, फळे, भाज्या, संपूर्ण धान्य आणि दुबळे मांस आणि सीफूड यांचा समावेश असलेला आहारातील इतर मार्गदर्शक तत्त्वे. त्यांनी लोकांना प्रथिने पूरक आहार न घेण्याचे आवाहन केले आणि साखर आणि मीठ मर्यादित करून त्यांच्या जेवणात तेल कमी ठेवा अशी सूचनाही आयसीएमआरने केली.