NEET-UG २०२६ परीक्षा कथित अनियमिततांमुळे रद्द करण्यात आल्यानंतर, ‘सुपर ३०’चे संस्थापक आनंद कुमार यांनी मंगळवारी कोचिंग सेंटर्सवर अधिक कडक नियंत्रण ठेवण्याची आणि परीक्षा प्रणालीमध्ये अधिक मजबूत सुरक्षा उपाय अंमलात आणण्याची मागणी केली. स्पर्धा परीक्षांच्या संदर्भात वारंवार उद्भवणाऱ्या वादविवादांमुळे विद्यार्थ्यांचे मनोधैर्य खच्ची होते, असे त्यांनी यावेळी नमूद केले.
राष्ट्रीय परीक्षा संस्थेने (NTA) ३ मे रोजी परीक्षा पार पडल्यानंतर, बरोबर नऊ दिवसांनी NEET-UG २०२६ परीक्षा रद्द करण्याचा निर्णय घेतला. पुन्हा घेतल्या जाणाऱ्या या परीक्षेच्या नवीन तारखा स्वतंत्रपणे जाहीर केल्या जातील, असे संस्थेने स्पष्ट केले. संपूर्ण भारतात वैद्यकीय पदवी अभ्यासक्रमांच्या प्रवेशासाठी प्रवेशद्वार मानली जाणारी NEET-UG परीक्षा या वर्षी सुमारे २२ लाख विद्यार्थ्यांनी दिली होती.
परीक्षा रद्द झाल्याच्या घटनेवर प्रतिक्रिया व्यक्त करताना, कुमार यांनी या घडामोडीचे वर्णन “अत्यंत दुर्दैवी” असे केले; मात्र त्यांनी विद्यार्थ्यांना खंबीर राहण्याचे आवाहन केले. “ही अत्यंत दुर्दैवी बाब आहे. जेव्हा जेव्हा अशा प्रकारची घटना घडते, तेव्हा विद्यार्थ्यांचे मनोधैर्य खच्ची होते,” असे कुमार यांनी ‘आज तक टीव्ही’ला दिलेल्या दूरध्वनी मुलाखतीदरम्यान सांगितले.
त्याच वेळी, कथित गैरप्रकारांशी संबंधित असलेल्या आरोपींना ओळखण्यात आणि पकडण्यात यश आले आहे, ही बाब दिलासादायक असल्याचेही त्यांनी नमूद केले. “चांगली गोष्ट म्हणजे आरोपींना पकडण्यात आले आहे. विद्यार्थ्यांनी खंबीर राहावे आणि त्यांना पुन्हा एकदा संधी मिळाली आहे, याबद्दल आशावादी राहावे, असा सल्ला मी त्यांना देईन,” असे ते म्हणाले.
‘मोशन एज्युकेशन’चे संस्थापक नितीन विजय यांनीही, परीक्षा रद्द झाल्यामुळे विद्यार्थ्यांनी आणि पालकांनी घाबरून जाऊ नये, असे आवाहन केले. “कृपया घाबरू नका, निराश होऊ नका. विद्यार्थ्यांनी आणि पालकांनी शांत राहावे,” असे विजय यांनी ‘इंडिया टुडे टीव्ही’शी केलेल्या दूरध्वनी संभाषणादरम्यान सांगितले.
भविष्यातील परीक्षांमध्ये अशा घटनांची पुनरावृत्ती होऊ नये यासाठी सरकारने अधिक कडक सुरक्षा उपाय सुनिश्चित करावेत, असे आवाहनही आनंद कुमार यांनी सरकारला केले. “सरकारने कठोर पावले उचलली पाहिजेत आणि अशा घटनांची पुनरावृत्ती होणार नाही याची खात्री केली पाहिजे,” असे ते म्हणाले.
कथित अनियमिततांमध्ये कोचिंग सेंटर्सचा सहभाग असण्याची शक्यता (ज्या पैलूचा तपास सध्या राजस्थानच्या ‘स्पेशल ऑपरेशन्स ग्रुप’ – SOG कडून केला जात आहे) याबद्दल विचारले असता, कुमार यांनी कोचिंग संस्थांवर अधिक कडक नियंत्रण असणे आवश्यक असल्याचे प्रतिपादन केले.
“कोचिंग सेंटर्सवर वचक बसवणे महत्त्वाचे आहे. नियमांची कठोर अंमलबजावणी झाली पाहिजे. सरकारने चीनसारखे कठोर उपाय अंमलात आणणे गरजेचे आहे,” असे ते म्हणाले.
कुमार हे चीनमधील अत्यंत स्पर्धात्मक राष्ट्रीय महाविद्यालयीन प्रवेश परीक्षा असलेल्या ‘गाओकाओ’ (Gaokao) साठी, बीजिंग प्रशासनाने अलीकडील वर्षांत स्वीकारलेल्या फसवणूक-विरोधी आणि परीक्षा-शुचिता राखणाऱ्या अत्यंत कडक उपायांचा संदर्भ देत होते. अलिकडच्या वर्षांत चीनने लागू केलेल्या काही प्रमुख उपाययोजनांमध्ये खालील गोष्टींचा समावेश आहे:
चीनने राष्ट्राध्यक्ष शी जिनपिंग यांच्या नेतृत्वाखाली २०२१ मध्ये आपले व्यापक “डबल रिडक्शन” धोरण सुरू केले. विद्यार्थ्यांवरील शैक्षणिक दबाव कमी करण्यासाठी आणि शिक्षणाच्या व्यापारीकरणाला आळा घालण्यासाठी या धोरणांतर्गत खाजगी शिकवणी उद्योगावर कठोर निर्बंध लादण्यात आले.
२०२१ च्या धोरणांतर्गत, अधिकाऱ्यांनी शालेय मुख्य विषयांमध्ये नफ्यासाठी शिकवणी देण्यावर बंदी घातली, शनिवार-रविवार आणि सुट्ट्यांमध्ये कोचिंग क्लासेसवर निर्बंध आणले आणि खाजगी कोचिंग क्षेत्रावरील सरकारी देखरेख अधिक कडक केली.
कोचिंग सेंटर्सवरील कारवाईसोबतच, चीनच्या शिक्षण मंत्रालयाने सुरू केलेल्या उपाययोजनांमध्ये प्रगत कॉपी-विरोधी तंत्रज्ञान, परीक्षा केंद्रांवर अधिक कडक देखरेख, प्रश्नपत्रिका हाताळण्यासाठी सुधारित सुरक्षा प्रोटोकॉल आणि छपाईपासून ते प्रशासनापर्यंतच्या संपूर्ण परीक्षा प्रक्रियेवर अधिक कडक देखरेख यांचा समावेश आहे.
प्रवेश आणि निकाल प्रक्रियेदरम्यान छाननी वाढवून अधिकाऱ्यांनी फसव्या प्रवेशांना आणि तथाकथित “चोरलेल्या” कॉलेज जागांना प्रतिबंध करण्यावरही लक्ष केंद्रित केले आहे.
चीनने नामांकित विद्यापीठांमधील प्रवेश कोटा वाढवून आणि काही प्रांतांतील विद्यार्थ्यांना त्यांच्या बलस्थानांनुसार विषय निवडण्यात अधिक लवचिकता देणाऱ्या सुधारणा लागू करून, ग्रामीण आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बळ भागांतील विद्यार्थ्यांसाठीचा पाठिंबा वाढवला आहे.
ही परीक्षा रद्द करण्याचा निर्णय, परीक्षेपूर्वी काही कोचिंग नेटवर्क्स आणि मध्यस्थांद्वारे प्रसारित केल्या जाणाऱ्या तथाकथित ‘गेस पेपर्स’ (अंदाजित प्रश्नांचे संकलन) शी संबंधित आरोपांनंतर घेण्यात आला. तपासकर्त्यांना संशय आहे की, काही प्रकरणांमध्ये याचा संबंध लीक झालेल्या किंवा बेकायदेशीरपणे मिळवलेल्या सामग्रीशी असू शकतो.
कोचिंग सेंटर्सशी संबंधित व्यक्तींसह संघटित नेटवर्क्सनी परीक्षेपूर्वी असे साहित्य प्रसारित करण्यात भूमिका बजावली होती का, याची चौकशी अधिकारी सध्या करत आहेत.