गेल्या काही महिन्यांत, परीक्षांच्या प्रश्नपत्रिका फुटण्यापासून ते एसआयआर ‘SIR’ प्रक्रियेपर्यंत अनेक मुद्द्यांवर काँग्रेस आणि ‘कॉकरोच जनता पार्टी’ (CJP) यांची भूमिका एकच राहिली आहे; तरीही त्यांनी कधीही एकाच मंचावरून एकत्र आवाज उठवला नाही. राहुल गांधी आणि अभिजीत दिपके यांनी एकमेकांपासून, अगदी सोशल मीडियावरही, बऱ्याच अंशी अंतर राखले होते. मात्र, बुधवारी यात बदल झाल्याचे दिसून आले. जंतरमंतर येथे आंदोलन केल्याप्रकरणी सीजेपी CJP च्या नेत्यांना अटक झाल्यानंतर, राहुल गांधी यांनी पहिल्यांदाच जाहीरपणे सीजेपी CJP च्या समर्थनार्थ भूमिका घेतली.
तरीही, विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांनी आपल्या पोस्टमध्ये सीजेपी CJP चा थेट उल्लेख करणे टाळले. “जंतरमंतरवर शांततापूर्ण निदर्शने करताना तिरंगा फडकवणे हा गुन्हा नाही. त्यासाठी तरुणांना तुरुंगात टाकणे ही भ्याड कृती आहे,” असे राहुल गांधी यांनी अत्यंत मोजक्या शब्दांत ‘X’ (ट्विटर) वर पोस्ट केले. काँग्रेस खासदाराच्या या विधानावर दिपके यांनी त्वरित “आभार” मानले; यातून दोन्ही बाजूंमधील दुर्मिळ अशी सौहार्दपूर्ण भावना दिसून आली.
बुधवारी, सीजेपी CJP चे नेते सौरव दास आणि आशुतोष रांका यांना तिहार तुरुंगात पाठवण्यात आले. शांतता राखण्याच्या बंधपत्राचे (peace bonds) उल्लंघन करणे आणि जंतरमंतरमध्ये अनधिकृत प्रवेश करणे – जे आता निदर्शनांचे अधिकृत ठिकाण राहिलेले नाही – या कारणास्तव ही कारवाई करण्यात आली.
राहुल गांधी यांची ही पोस्ट काँग्रेसच्या भूमिकेतील एक मोठा बदल दर्शवते; कारण आतापर्यंत काँग्रेसने सीजेपी CJP सोबत एकाच मंचावर येणे टाळले होते.
Waving the Tricolour at Jantar Mantar in a peaceful protest is not a crime. Jailing youth for it is an act of cowardice.
Students. Youth. Journalists. The INDIA bloc. Different banners, one cause. All protests are one: citizens demanding their constitutional rights.
Jantar Mantar belongs to the people of India. We will reclaim it.
— Rahul Gandhi (@RahulGandhi) October 14, 2026
प्रश्नपत्रिका फुटणे आणि शिक्षण मंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांच्या विरोधात सीजेपी CJP ने जुलैमध्ये केलेल्या मोठ्या आंदोलनादरम्यानही राहुल गांधी यांनी त्यांच्यापासून अंतर राखले होते. तसेच, कार्यकर्ते सोनम वांगचुक यांच्या बेमुदत उपोषणादरम्यानही ते जंतरमंतरवर गेले नाहीत. त्याऐवजी काँग्रेसने आपले स्वतंत्र समांतर आंदोलन केले होते.
काँग्रेसची स्वतःची अशी काही कारणे होती. आमच्यासोबत राहा, आम्ही ती कारणे स्पष्ट करू.
काँग्रेसच्या या साशंकतेमागे अशी अटकळ होती की, सीजेपी CJP ही ‘आप’ची (AAP) ‘बी-टीम’ (दुय्यम गट) आहे आणि ती राहुल गांधी यांच्याकडून तरुणांचा पाठिंबा स्वतःकडे वळवू शकते. वस्तुस्थिती अशी आहे की, सीजेपी CJP मधील अनेक नेत्यांनी यापूर्वी ‘आप’सोबत काम केले आहे. दिल्ली आणि पंजाबमधील ‘आप’च्या उदयामुळे आपला पारंपरिक जनाधार हिरावला गेला आहे, याची काँग्रेसला पूर्ण जाणीव आहे. त्या वेळी काँग्रेसचा असा दावा होता की, राहुल गांधी यांनी ‘छात्रों की गूंज’ (विद्यार्थ्यांचा आवाज) या मोहिमेद्वारे पेपरफुटीचा मुद्दा खूप आधीच उपस्थित केला होता.
तरीही, सीजेपी CJP च्या महिनाभर चाललेल्या अथक आंदोलनामुळे — ज्याने ‘जनरेशन झेड’ला (Gen Z) संघटित केले — अखेरीस प्रधान यांना राजीनामा द्यावा लागला. असे करून, अभिजीत दिपके आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी भाजपच्या ‘अजेय’ प्रतिमेला तडा लावला.
काँग्रेसने सीजेपी CJP च्या ‘स्कूल ठीक करो’ (शाळा सुधारा) मोहिमेला पाठिंबा देण्याचेही टाळले. ऑगस्टमध्ये आसाममध्ये सीजेपी CJP ची मोहीम सुरू असताना या संघटनांमधील तणाव शिगेला पोहोचला.
त्या वेळी, काँग्रेसचे प्रवक्ते रीतम सिंग यांनी आरोप केला की हा ‘आप’चा (AAP) उपक्रम होता आणि सीजेपी CJP वर “इतरांचे मुद्दे लाटल्याचा आणि त्यावर स्वार झाल्याचा” (piggy riding and hijacking) ठपका ठेवला.
“मुद्दे लाटणे” हीच काँग्रेस आणि सीजेपी CJP यांच्यातील दुराव्याची मुख्य कारणे ठरली आहेत, कारण दोघेही समान समस्या किंवा तक्रारी मांडत आले आहेत.
मात्र, सीजेपी CJP च्या जुलै महिन्यातील आंदोलनामुळे काँग्रेसला तरुणांशी आणि ‘जनरेशन झेड’शी आपला संपर्क वाढवण्याची प्रेरणा मिळाली. राहुल यांचा विद्यार्थी आणि तरुणींशी होणारा वारंवार संवाद यात दिसून आला.
गेल्या महिन्यात पुण्यात विद्यार्थिनींच्या मेळाव्यात त्यांनी दिलेली “पॅट्रियार्की तोडा” (पितृसत्ताक पद्धती मोडून काढा) ही हाकही तरुणांच्या पसंतीस उतरली.
या संपूर्ण काळात, राहुल गांधी आणि काँग्रेसने सीजेपी CJP चा उल्लेख करणे टाळले.
एसआयआर SIR प्रक्रियेतील कथित अनियमिततेवरून मुख्य निवडणूक आयुक्त (CEC) ज्ञानेश कुमार यांच्या विरोधात होत असलेल्या निदर्शनांमध्येही आता असेच चित्र दिसून येत आहे.
सीजेपी CJP आणि काँग्रेस या दोघांनीही आपापल्या स्वतंत्र वाटा निवडल्या आहेत. येथेही काँग्रेस नेत्यांनी यावर भर दिला की, सीजेपी CJP ने मुद्दा मांडण्यापूर्वीच राहुल यांनी ‘मत चोरी’चा (vote chori) मुद्दा उपस्थित केला होता.
गेल्या आठवड्यात, जेव्हा राहुल गांधी आणि ‘इंडिया’ (INDIA) आघाडीच्या नेत्यांनी मध्य दिल्लीत सलग रस्त्यावरील निदर्शने केली, तेव्हा सीजेपी CJP ने मुंबई आणि बेंगळुरूमध्ये समांतर आंदोलने केली.
१० ऑक्टोबर रोजीही काँग्रेस सीजेपी CJP च्या जंतर-मंतर येथील मोर्चापासून दूर राहिली. मात्र, सीजेपी CJP च्या या आवाहनाला ममता बॅनर्जी, अरविंद केजरीवाल आणि पिनराई विजयन यांसारख्या विरोधी पक्षांच्या बड्या नेत्यांचा पाठिंबा मिळाला. माजी मुख्यमंत्र्यांनाही काही काळासाठी ताब्यात घेण्यात आले होते.
दरम्यान, राहुल ‘छात्रों की गूंज’ (विद्यार्थ्यांचा आवाज) या कार्यक्रमासाठी चेन्नईमध्ये होते. तरीही, त्यांनी पोलिसांची कठोर कारवाई आणि ३,००० निदर्शकांना ताब्यात घेण्याच्या कृतीचा निषेध केला. मात्र, यात सीजेपी CJP चा उल्लेख नव्हता.
सोमवारी ‘इंडिया’ (INDIA) आघाडीने सर्वोच्च न्यायालयाच्या दिशेने संयुक्त मोर्चा काढला, तेव्हा राहुल गांधी यांच्या भूमिकेत बदल दिसून आला. सीजेपी CJP द्वारे केल्या जाणाऱ्या समांतर निदर्शनांबद्दल विचारले असता, राहुल गांधी यांनी त्वरित स्पष्ट केले की “सर्व निदर्शने ही एकच निदर्शने आहेत”.
जरी सीजेपी CJP या मोर्चात सहभागी झाले नव्हते, तरीही सोमवारी राहुल गांधी आणि प्रियंका गांधी हे AISA (डाव्या विचारसरणीची विद्यार्थी संघटना) च्या नेत्या नेहा बोरा यांच्यासोबत चालताना दिसले. मंगळवारी ‘इंडिया’ आघाडीच्या नेत्यांसाठी राहुल गांधी यांनी आयोजित केलेल्या चहापानाच्या कार्यक्रमालाही नेहा बोरा यांना आमंत्रित करण्यात आले होते.
काँग्रेस आपल्या मोहिमेत युवा नेत्यांचा समावेश करण्याच्या विरोधात आहे, हा समज दूर करण्याचा प्रयत्न म्हणून याकडे पाहिले गेले.
मंगळवारी राहुल गांधी यांनी पुन्हा एकदा स्पष्ट केले की कोणतीही समांतर निदर्शने होत नाहीत. “आम्ही सर्वजण येथे एकजुटीने उभे आहोत; कोणतीही समांतर निदर्शने नाहीत, तर केवळ एकच आंदोलन सुरू आहे,” असे ते म्हणाले.
विरोधी पक्षनेत्याने बुधवारीही अशाच प्रकारचा संदेश दिला आणि ‘सीजेपी’ (CJP) नेते सौरव दास व आशुतोष रांका यांच्या अटकेचा निषेध केला.
“विद्यार्थी, तरुण, पत्रकार आणि ‘इंडिया’ (INDIA) आघाडी… वेगवेगळे गट असले तरी उद्देश एकच आहे. हे सर्व विरोध एकाच हेतूने प्रेरित आहेत – नागरिक त्यांचे घटनात्मक हक्क मागत आहेत,” असे राहुल गांधी म्हणाले.
या पार्श्वभूमीवर, ज्ञानेश कुमार यांच्या विरोधातील आंदोलनादरम्यान राहुल गांधी यांनी ‘सीजेपी’चा (त्या संघटनेचे नाव न घेताही) उघडपणे दिलेला पाठिंबा त्यांच्या रणनीतीमधील बदल दर्शवतो. आता राहुल गांधी भविष्यात त्या ‘झुरळां’सोबत (cockroaches) एकाच मंचावर येतात का, हे पाहणे औत्सुक्याचे ठरेल.