वॉशिंग्टन राज्यात राहणाऱ्या मायक्रोसॉफ्टच्या एका वरिष्ठ कर्मचाऱ्याने वयाच्या ५० व्या वर्षी, जवळपास तीन दशकांच्या आपल्या कारकिर्दीतील पुढील पाच वर्षांची योजना आखली होती. भारतातून भरती झालेले हे कर्मचारी सप्टेंबर २००० मध्ये तिथे स्थायिक झाले आणि अखेरीस कोपायलट व आर्टिफिशियल इंटेलिजन्सवर काम करणारे लेव्हल ६९ (पार्टनर-लेव्हल कर्मचारी) बनले.
वयाच्या ५५ वर्षांपर्यंत काम करण्याची त्यांची योजना होती. ओळख उघड न करण्याची इच्छा असलेल्या या कर्मचाऱ्याने ‘द इंडियन एक्सप्रेस’ला सांगितले की, किमान १५ वर्षांच्या सलग सेवेनंतर वयाच्या ५५ व्या वर्षी पोहोचलेल्या दीर्घकाळच्या कर्मचाऱ्यांसाठी उपलब्ध असलेल्या स्टॉक-वेस्टिंग व्यवस्थेसाठी पात्र ठरण्याची त्यांची आशा होती.
मग, सोमवारी, मायक्रोसॉफ्टने एक मार्ग उपलब्ध करून दिला.
कंपनीच्या ‘व्हॉलंटरी एक्झिट ऑफर’ (VEO) मुळे जगभरातील अंदाजे ६०,००० कर्मचारी आर्थिक मदतीसह कंपनी सोडण्याचा विचार करण्यास पात्र ठरतात. भारतात, जिथे मायक्रोसॉफ्ट सुमारे २३,००० लोकांना रोजगार देते, तिथे किती कर्मचारी पात्र ठरतात हे उघड करण्यास कंपनीने नकार दिला आहे. तंत्रज्ञान क्षेत्रातील दिग्गज कंपनी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स) आणि क्लाउड इन्फ्रास्ट्रक्चरमधील आपली गुंतवणूक वाढवत असतानाच ही ऑफर आली आहे, ज्यामुळे कंपनीच्या कर्मचारी वर्गात कसे बदल होऊ शकतात आणि करिअरच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांवरील कर्मचाऱ्यांसाठी या निर्णयाचा काय अर्थ आहे, असे प्रश्न निर्माण झाले आहेत.
भारतात, पात्र कर्मचाऱ्यांना निर्णय घेण्यासाठी १ डिसेंबरपर्यंतची मुदत आहे. हे पॅकेज साधारणपणे मायक्रोसॉफ्टच्या मानक सेवा समाप्ती व्यवस्थेसारखेच आहे, ज्यामध्ये सेवेच्या प्रत्येक पूर्ण झालेल्या वर्षासाठी एक महिन्याचा मूळ पगार, आरोग्य विमा आणि करिअर-संक्रमण सेवांचा समावेश आहे.
बुधवारी ‘द इंडियन एक्सप्रेस’ला दिलेल्या निवेदनात, मायक्रोसॉफ्टच्या प्रवक्त्याने सांगितले की, कंपनी भारतात आपला विस्तार करण्यास वचनबद्ध आहे.
“मायक्रोसॉफ्ट भारताच्या प्रतिभा आणि तंत्रज्ञान परिसंस्थेमध्ये गुंतवणूक करत आहे आणि क्लाउड व एआय इन्फ्रास्ट्रक्चर, कौशल्य विकास आणि ऑपरेशन्समध्ये २०२५ ते २०२९ दरम्यान २०.५ अब्ज डॉलर्सच्या वचनबद्ध गुंतवणुकीसह देशाच्या एआय महत्त्वाकांक्षांना पाठिंबा देत आहे. आम्ही २०३० पर्यंत संपूर्ण भारतातील २० दशलक्ष लोकांना एआय कौशल्यांनी सुसज्ज करण्याच्या आमच्या वचनबद्धतेची पूर्तता करण्याच्या मार्गावर आहोत,” असे प्रवक्ते म्हणाले.
कंपनीतील अधिकृत सूत्रांनी सांगितले की, त्यांच्या व्यवसायाच्या आणि प्रतिभेच्या वाढीसाठी भारत हे एक महत्त्वाचे स्थान आहे. त्यांनी व्हीईओ (VEO) चे वर्णन, आपल्या पुढील वाटचालीचा विचार करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांसाठी एक ऐच्छिक, मर्यादित कालावधीचा पर्याय असे केले.
“बहुतेक पात्र कर्मचाऱ्यांसाठी, मायक्रोसॉफ्टच्या बाहेर पुढे काय करायचे याचा विचार करण्याची ही योग्य वेळ नाही, परंतु आम्ही त्यांना तो पर्याय देत आहोत,” असे सूत्रांनी सांगितले. त्यांनी पुढे असेही सांगितले की, भविष्यातील मनुष्यबळाची गरज व्यवसायाच्या प्राधान्यक्रमांनुसार निश्चित केली जाईल आणि मनुष्यबळाचे व्यवस्थापन करण्यासाठी उपलब्ध असलेल्या अनेक पद्धतींपैकी ही एक पद्धत आहे.
“मी सध्या निवृत्त होण्याचा विचार करत नव्हतो. मी किमान आणखी काही वर्षे काम करण्याचा विचार करत होतो,” असे अमेरिकेत राहणाऱ्या एका कर्मचाऱ्याने सांगितले.
आता, एक निश्चित आर्थिक पॅकेज स्वीकारणे आणि ज्या नोकरीचे भविष्य कमी निश्चित वाटते, अशा नोकरीत राहणे, यांमध्ये निवड करायची आहे.
“मला नाही वाटत की बाहेर नोकरी मिळवणे सोपे आहे… मला वाटते की प्रत्येक पदासाठी खूप जास्त अर्जदार आहेत; मला एक चांगली नोकरी शोधायला किमान सहा महिने लागतील,” असे त्या कर्मचाऱ्याने सांगितले. पुढे असेही सांगितले की, या ऑफरचा विचार करण्याचे एक कारण म्हणजे, पुढे काय होईल हे माहीत नसताना मायक्रोसॉफ्टमध्ये राहण्याची चिंता टाळणे. मात्र, नोकरी सोडणे म्हणजे त्यांना आवडणारी नोकरी आणि भविष्यातील स्टॉकची संधी सोडून देणे होय.
त्या अभियंत्याने सांगितले की, कंपनीमध्ये कामाच्या ठिकाणच्या अपेक्षा आणि संघटनात्मक रचनेत बदल झाले आहेत, ज्यामुळे अस्थिरतेची भावना निर्माण झाली आहे. “अशी अपेक्षा नसते,” तो कर्मचारी म्हणाला. “टेक क्षेत्रात… मायक्रोसॉफ्ट ही अस्थिर कंपनी म्हणून ओळखली जात नाही.”
या वरिष्ठ कर्मचाऱ्यासाठी, व्हीईओच्या (VEO) अटींमध्ये सेवेचा स्तर आणि कालावधीनुसार सेवा समाप्तीची रक्कम, नोकरी सोडल्यानंतर सहा महिन्यांसाठी स्टॉक वेस्टिंग, सहा महिन्यांचे आरोग्य विमा संरक्षण आणि अनेक महिन्यांसाठी करिअर-बदलासाठी मदत यांचा समावेश आहे.
“कर्मचाऱ्यांना निर्णय घेण्यासाठी ९ डिसेंबरपर्यंतची मुदत आहे, आणि त्यांचा शेवटचा कामाचा दिवस ३१ डिसेंबर असेल. ही रक्कम जानेवारी २०२७ मध्ये एकरकमी दिली जाईल, आणि निर्णयावर पुनर्विचार करण्यासाठी सात दिवसांची मुदत असेल. जे हे स्वीकारतील, ते दोन वर्षांसाठी मायक्रोसॉफ्टमध्ये पुन्हा रुजू होण्यास अपात्र ठरतील,” असे त्या कर्मचाऱ्याने सांगितले.
हा निर्णय केवळ कर्मचाऱ्याच्या वैयक्तिक करिअरपुरता मर्यादित नसून, त्यांच्या कुटुंबाच्या आर्थिक सुरक्षिततेवर आणि आरोग्यसेवेवरही परिणाम करतो. अमेरिकेत कंपनीकडून मिळणाऱ्या आरोग्य विम्याऐवजी दुसरा विमा घेणे महाग असू शकते.
“चार जणांच्या कुटुंबासाठी, आरोग्यसेवेवर दरमहा ४,००० डॉलर्स खर्च होतात,” असे त्या कर्मचाऱ्याने सांगितले. पुढे त्याने असेही म्हटले की, कंपनीकडून मिळणारा विमा बंद होणे हे कुटुंबांसाठी विशेषतः कठीण असू शकते.
हैदराबादमध्ये, मायक्रोसॉफ्टच्या एका २३ वर्षीय सॉफ्टवेअर इंजिनिअरने मात्र एक वेगळाच निर्णय घेतला आहे.
लेव्हल ६० वर असलेला हा अझ्युर इंजिनिअर कंपनीत जवळपास तीन वर्षांपासून काम करत आहे. कंपनीच्या मिळकतीच्या माहितीनुसार, ही नोकरीची ऑफर स्वीकारल्यास त्याला अंदाजे ११ लाख रुपये मिळू शकतात, असा त्याचा अंदाज आहे. परंतु, सध्याच्या भूमिकेत आणि टीममध्ये समाधानी असल्याने, नोकरी सोडण्याचे त्याला फारसे कारण दिसत नाही.
“मी काम करत राहण्यात आनंदी आहे आणि मी एका शांत टीममध्ये आहे,” असे तो इंजिनिअर म्हणाला. “त्यामुळे ही ऑफर स्वीकारण्यात मला काहीच अर्थ दिसत नाही.”
“माझ्या टीममधील प्रत्येक व्यक्तीला ऑफर मिळाली आहे,” असे त्या इंजिनिअरने सांगितले. यात नोकरीवर समाधानी असलेले, टीम किंवा कामामुळे नाखुश असल्याने नोकरी सोडू इच्छिणारे आणि ज्यांच्याकडे आधीच दुसरी ऑफर तयार होती, अशांचा समावेश होता.
“शेवटच्या गटासाठी, हे पॅकेज नियोजित राजीनाम्याला अधिक आकर्षक बनवू शकते.”
“काही लोक याबद्दल खरोखरच चिंतेत आहेत, कारण ते याचा अर्थ सक्तीचा राजीनामा असा लावत आहेत, पण तसे नाही,” असे त्या इंजिनिअरने सांगितले.
कर्मचाऱ्याने सहा महिन्यांच्या पगाराचा लावलेला अंदाज हा त्याचा वैयक्तिक हिशोब आहे. मायक्रोसॉफ्टने म्हटले आहे की, भारतात हे पॅकेज त्यांच्या मानक सेवा समाप्ती व्यवस्थेसारखेच आहे: सेवेच्या प्रत्येक पूर्ण झालेल्या वर्षासाठी एक महिन्याचा मूळ पगार, सोबत आरोग्य विमा आणि करिअर-बदलासाठी मदत. नेमके फायदे आणि अटी निश्चित करण्यासाठी वैयक्तिक ऑफर लेटरची आवश्यकता असते.
नोकरीत राहण्याची अपेक्षा असूनही, त्या इंजिनिअरने व्यापक नोकरभरतीच्या वातावरणाबद्दल चिंता व्यक्त केली. “आपण पाहू शकतो की सर्वच क्षेत्रांतील नोकरभरती कमी झाली आहे. आणि मला अपेक्षा आहे की या नोकरीच्या टंचाईच्या बाजारात हेच सुरू राहील.”
जरी कंपनीने व्हीईओ (VEO) ला एआय-चालित नोकरीच्या बदलीचे कारण म्हणून स्पष्टपणे श्रेय दिले नसले तरी, विविध वरिष्ठ स्तरांवरील कर्मचाऱ्यांच्या प्रतिक्रियांमधून हे देखील दिसून येते की कृत्रिम बुद्धिमत्ता (आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स) कामाबद्दलच्या अपेक्षा कशा बदलत आहे.
वॉशिंग्टनमधील एका वरिष्ठ कर्मचाऱ्याने, जो एआय-संबंधित उत्पादने आणि मूल्यांकनावर काम करतो, सांगितले की या साधनांमुळे दैनंदिन कामांना गती मिळाली आहे आणि कर्मचारी काय साध्य करू शकतात याबद्दलच्या अपेक्षा वाढल्या आहेत.
“हे माझ्यासाठी एक इंटर्न उपलब्ध असल्यासारखे आहे; प्रॉडक्ट मॅनेजर अधिकाधिक कोड लिहू शकत होते, इंजिनिअर युझर-इंटरफेसचे प्रोटोटाइप तयार करू शकत होते आणि डिझाइनर कार्यरत प्रोटोटाइप तयार करू शकत होते. मॉडेल्स जे काही करू शकतात, त्यामुळे प्रत्येकाने आपली कौशल्ये वाढवली आहेत,” असे तो कर्मचारी म्हणाला. त्याने पुढे सांगितले की, मायक्रोसॉफ्ट एआय प्रणाली चालवण्यासाठी आवश्यक असलेल्या संगणकीय पायाभूत सुविधांवर मोठ्या प्रमाणात खर्च करत असले तरी, ही साधने संघांना कमी लोकांसह अधिक काम करण्यास मदत करू शकतात.
एच-१बी (H-1B) व्हिसावर अमेरिकेत काम करणाऱ्या भारतीय व्यावसायिकांसाठी, या निर्णयात आणखी एक धोका असू शकतो. “माझ्या कार्यालयातील जे सहकारी विशेषतः एच-१बी व्हिसावर आहेत, त्यांच्यावर नोकरी शोधण्यासाठी वेळेचे बंधन आहे; अन्यथा त्यांना स्थलांतर करावे लागेल, त्यांची सर्व मालमत्ता विकावी लागेल आणि देशाबाहेर जावे लागेल,” असे त्या वरिष्ठ कर्मचाऱ्याने सांगितले.
ऑक्टोबरमध्ये, ट्रम्प प्रशासनाने मायक्रोसॉफ्ट, ॲडोबी आणि अनेक प्रमुख आयटी आउटसोर्सिंग कंपन्यांना ‘पर्म’ (PERM) कामगार-प्रमाणन कार्यक्रमातून निलंबित केले. या कार्यक्रमाचा उपयोग कंपन्या परदेशी कामगारांना रोजगार-आधारित ग्रीन कार्डसाठी प्रायोजित करण्याकरिता करतात.
या निर्णयामुळे कंपन्यांना एच-१बी (H-1B) कामगारांना कामावर ठेवण्यास मनाई नाही, परंतु यामुळे प्रभावित कर्मचाऱ्यांसाठी कायमस्वरूपी वास्तव्याचा मार्ग गुंतागुंतीचा होऊ शकतो.
एका प्रसारमाध्यमाशी बोलताना न्यूयॉर्कस्थित इमिग्रेशन वकील अ‍ॅसेल विल्यम्स म्हणाल्या की, नोकरकपात आणि परदेशी कामगारांना प्रायोजित करण्यास कंपन्यांची वाढती अनिच्छा यामुळे अमेरिकेतील भारतीय व्यावसायिकांसमोरील अनिश्चितता वाढत आहे. त्या म्हणाल्या, “सध्या कमी कंपन्या भारतीय नागरिकांना प्रायोजित करण्यास इच्छुक आहेत, नोकरी गमावण्याचे प्रमाण वाढत आहे, आणि मला नोकरी गमावलेल्या एच-१बी धारकांकडून चौकशीचे प्रमाण वाढत आहे, ज्यांच्याकडे नवीन नोकरी मिळवण्यासाठी फक्त ६० दिवस शिल्लक आहेत.”