प्रकाशकाने सुचवलेले संपादकीय बदल आणि काही भाग वगळण्याची विनंती काँग्रेस नेत्या सोनिया गांधी यांनी फेटाळल्यामुळे ‘पेंग्विन रँडम हाऊस इंडिया’ने त्यांचे बहुप्रतिक्षित आत्मचरित्र प्रकाशित न करण्याचा निर्णय घेतला, अशा बातम्यांचे कंपनीने खंडन केले आहे.
शनिवारी आपल्या ‘एक्स’ (X) पेजवर प्रसिद्ध केलेल्या निवेदनात, प्रकाशन संस्थेने स्पष्ट केले की ‘बिलॉन्गिंग: अ जर्नी ऑफ लव्ह इन इंडिया’ (Belonging: A Journey of Love in India) या पुस्तकाचे ते प्रकाशक नाहीत. तसेच, सोनिया गांधी यांनी संपादकीय बदल करण्यास नकार दिल्याने हे पुस्तक प्रकाशित न करण्याचा निर्णय घेतला गेला, असे सांगणाऱ्या बातम्या चुकीच्या असल्याचेही त्यांनी म्हटले आहे.
“लेखिकेने संपादकीय बदल करण्यास नकार दिल्यामुळे ‘बिलॉन्गिंग’ प्रकाशित न करण्याचा निर्णय ‘पेंग्विन रँडम हाऊस इंडिया’ने घेतला, असे म्हणणे वस्तुस्थिती दर्शवत नाही,” असे कंपनीने म्हटले आहे.
हस्तलिखितातील काही भागांत सुचवलेले बदल आणि वगळण्याचे मुद्दे सोनिया गांधीं यांनी फेटाळल्यानंतर ‘पेंग्विन रँडम हाऊस इंडिया’ने हे आत्मचरित्र प्रकाशित करण्यापासून माघार घेतली, असे वृत्त ‘द इंडियन एक्सप्रेस’ने दिले होते; त्यानंतर हे स्पष्टीकरण आले आहे.
पेंग्विन इंडियाने आपल्या निवेदनात म्हटले आहे की, हस्तलिखितांची तथ्य-तपासणी करणे आणि संपादकीय शिफारसी देणे ही प्रकाशन प्रक्रियेची एक सामान्य बाब आहे.
“प्रकाशक म्हणून, पुस्तकांच्या हिताच्या दृष्टीने तथ्य-तपासणी करणे आणि लेखकांना शिफारसी देणे हा आमचा अधिकार आणि जबाबदारी दोन्ही आहे,” असे त्यांनी नमूद केले.
प्रकाशकाने पुढे सांगितले की, चर्चेदरम्यान त्यांची भूमिका अशी होती की ते हे पुस्तक प्रकाशित करण्यास “इच्छुक आणि उत्सुक” होते.
सोनिया गांधी यांच्या जीवनाचा सविस्तर तपशील देणारे हे आत्मचरित्र मूळतः ‘अल्फ्रेड ए. नॉफ’ (Alfred A Knopf) द्वारे अमेरिकेत प्रकाशित करण्याची घोषणा करण्यात आली होती; ही संस्था ‘पेंग्विन रँडम हाऊस’च्या मालकीची आहे. हे पुस्तक १० नोव्हेंबर २०२६ रोजी प्रकाशित होणार होते आणि सुरुवातीला त्याच्या १,००,००० प्रती छापण्याचे नियोजन होते.
Penguin Random House India official statement. pic.twitter.com/2g8y3F1p7m
— Penguin India (@PenguinIndia) August 28, 2026
‘बिलॉन्गिंग’मध्ये सोनिया गांधी यांचा जीवन प्रवास मांडला आहे – ज्यामध्ये युद्धोत्तर काळातील इटलीतील त्यांचे बालपण आणि राजीव गांधींशी विवाह झाल्यानंतर भारतातील त्यांचे जीवन यांचा समावेश आहे. तसेच, तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांची सून म्हणून त्यांनी घालवलेल्या काळाचे वर्णनही यात करण्यात आले आहे.
राजकारणात उतरण्यासाठी असलेल्या दबावाला अनेक वर्षे विरोध केल्यानंतर सोनिया गांधी यांनी अखेरीस राजकारणात प्रवेश केला, त्या घटनेचाही यात समावेश आहे. तसेच, २००४ मध्ये काँग्रेसच्या नेतृत्वाखालील आघाडीने सार्वत्रिक निवडणूक जिंकल्यानंतर पंतप्रधानपद स्वीकारण्यास त्यांनी दिलेला नकार, या निर्णयाचाही यात उल्लेख आहे.
यापूर्वी ‘नॉफ’ने प्रसिद्ध केलेल्या निवेदनात काँग्रेस खासदार सोनिया गांधी यांनी म्हटले होते की, हे पुस्तक वाचकांना भारतातील सहा दशकांहून अधिक काळातील सामाजिक आणि राजकीय बदलांचा दृष्टिकोन देते. त्यांनी भारताचे वर्णन “माझे अस्तित्व ज्याच्याशी जोडलेले आहे, तो सुंदर देश” (the beautiful country of my belonging) असे केले आहे. या पुस्तकाने लक्षणीय लक्ष वेधले आहे,
कारण सोनिया गांधी यांनी पारंपरिक आत्मचरित्र लिहिण्यापासून मोठ्या प्रमाणावर दूर राहणे पसंत केले आहे. त्यांनी यापूर्वी पुस्तके लिहिली आणि संपादित केली आहेत, परंतु या आठवणींवर काम केलेल्या लोकांनी त्याचे वर्णन “त्यांच्या आयुष्याचा सर्वात वैयक्तिक आणि निश्चित वृत्तांत” असे केले.
नॉफने ‘बिलॉन्गिंग’चे वर्णन “प्रेम, कुटुंब” आणि भारताविषयीचे एक आठवणींचे पुस्तक असे केले आहे आणि सोनिया गांधी यांना जगातील सर्वात प्रमुख महिला नेत्यांपैकी एक म्हटले आहे.
तथापि, पेंग्विन इंडियाच्या स्पष्टीकरणामुळे पुस्तकाच्या भारतातील प्रकाशनाची नेमकी स्थिती अस्पष्ट राहते, कारण एक्सप्रेसच्या वृत्तानुसार अनेक प्रमुख प्रकाशक आता हक्कांसाठी स्पर्धा करत आहेत.