पेंग्विन रँडम हाऊस इंडियाने काँग्रेस नेत्या सोनिया गांधी यांचे आत्मचरित्र प्रकाशित न करण्याच्या निर्णयावरून निर्माण झालेल्या वादाच्या पार्श्वभूमीवर, हार्परकॉलिन्स इंडिया ते प्रकाशित करणार आहे, असे प्रकाशकाने शुक्रवारी जाहीर केले.
‘बिलॉन्गिंग: अ जर्नी ऑफ लव्ह’ (Belonging: A Journey of Love) नावाचे हे आत्मचरित्र १० नोव्हेंबर रोजी जागतिक स्तरावर प्रकाशित होणार आहे. यामध्ये गांधीजींच्या युद्धोत्तर इटलीमधील बालपणापासून ते भारतातील जीवन, माजी पंतप्रधान राजीव गांधी यांच्याशी विवाह आणि भारतीय राजकारणाच्या केंद्रस्थानी असलेली त्यांची अनेक दशके या प्रवासाचा वृत्तांत असेल.
काँग्रेस नेत्याच्या या कार्याला “आपल्या काळातील सर्वाधिक अपेक्षित राजकीय आत्मचरित्रांपैकी एक” संबोधत, हार्परकॉलिन्सने म्हटले आहे की, हे पुस्तक “भारताच्या प्रवासाचा एक दुर्मिळ अंतर्गत दृष्टिकोन” सादर करते.
पेंग्विन इंडियाने भारतात हे पुस्तक प्रकाशित न करण्याचा निर्णय घेतल्यानंतर ही घडामोड समोर आली आहे. वृत्तानुसार, प्रकाशकाने हस्तलिखिताच्या काही भागांमध्ये संपादकीय बदल आणि वगळण्याची मागणी केली होती, ज्याला गांधीजींच्या टीमने सहमती दर्शवली नाही.
HarperCollins India will publish Belonging: A Journey of Love by Sonia Gandhi. The long-awaited memoir will be published in India on 10 November 2026.
One of the most anticipated political memoirs of our time, Belonging is a dramatic and deeply personal story of love, identity,… pic.twitter.com/cNWuNRgXXP
— HarperCollins (@HarperCollinsIN) September 4, 2026
या पुस्तकाच्या भारतीय प्रकाशनावरून वाद तेव्हा सुरू झाला, जेव्हा पेंग्विन रँडम हाऊसची उपकंपनी असलेल्या, अमेरिकेतील अल्फ्रेड ए. नॉफने हे पुस्तक १० नोव्हेंबर रोजी जगभरात प्रकाशित केले जाईल अशी घोषणा केली. त्यानंतर, पेंग्विन इंडियाने स्पष्टीकरण जारी करून सांगितले की, ते भारतातील या पुस्तकाचे प्रकाशक नाहीत.
यामुळे राजकीय वाद निर्माण झाला, आणि काँग्रेस नेत्यांनी आरोप केला की, पेंग्विन इंडियाने पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, आरएसएस आणि भारत-चीन संबंधांशी संबंधित परिच्छेद काढून टाकण्याची मागणी केली होती. काँग्रेस नेत्यांनी असाही आरोप केला की, पेंग्विन इंडियाचा हा निर्णय दबावाखाली घेण्यात आला होता.
नेत्यांनी आरोप केला की, आत्मचरित्र प्रकाशित करण्यास प्रकाशकाचा “नकार” हा “अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याची हत्या” असून ही एक गंभीर चिंतेची बाब आहे.
काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते आणि राजस्थानचे माजी मुख्यमंत्री अशोक गेहलोत यांनी आरोप केला की, पंतप्रधान मोदी, आरएसएस आणि त्यांच्या कार्यकाळात चीनने भारतीय भूभागावर केलेला ताबा यावरील परिच्छेद काढून टाकण्यासाठी पेंग्विन इंडियावर दबाव आणला गेला होता, आणि याला त्यांनी “लोकशाहीची हत्या” म्हटले. लोकसभेतील काँग्रेसचे उपनेते गौरव गोगोई यांनीही पेंग्विनवर टीका करताना म्हटले की, “यात शंका नाही की भाजप सरकारमध्ये असे काही लोक आहेत, जे आता भारतातील लोकांनी एक पुस्तक वाचायला घाबरत आहेत.”
मात्र, पेंग्विन इंडियाने दावा केला की, हे आत्मचरित्र प्रकाशित न करण्याच्या त्यांच्या निर्णयामागे कोणताही बाह्य दबाव नव्हता आणि चर्चेदरम्यान “एका विशिष्ट मुद्द्यावर” मतभेद निर्माण झाल्याचे त्यांनी मान्य केले.
प्रकाशकाच्या एका प्रतिनिधीने सांगितले की, हे आत्मचरित्र एक असे पुस्तक होते जे प्रकाशित करण्यास पेंग्विन “खरोखरच उत्सुक” होते आणि त्यांनी त्याचे वर्णन “कष्टाने मिळवलेले यश” असे केले. प्रकाशकाने पुढे सांगितले, “पुस्तकातील मजकूर गोपनीय आणि प्रसिद्धीबंदीखाली असल्याने, कोणताही बाह्य दबाव नव्हता.”
प्रकाशकाने सांगितले की, एका विशिष्ट मुद्द्यावर दोन्ही पक्षांमध्ये एकमत होऊ शकले नाही आणि सोनिया गांधींच्या टीमनेच प्रकाशकाला कळवले की त्यांना हे प्रकाशन पुढे चालू ठेवायचे नाही.