नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) १ एप्रिल २०२५ पासून युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस (UPI) क्रमांक-आधारित व्यवहारांसाठी नवीन मार्गदर्शक तत्त्वे लागू करत आहे. या नियामक बदलामुळे बँका आणि पेमेंट सर्व्हिस प्रोव्हायडर (PSP) अॅप्सना व्यवहार प्रक्रियेतील त्रुटी कमी करण्यासाठी दर आठवड्याला मोबाइल नंबर रेकॉर्ड अपडेट करणे आवश्यक आहे.
नवीनतम नियमांमध्ये बँका, पेमेंट सर्व्हिस प्रोव्हायडर (PSP) आणि फोनपे, गुगुल पे GPay आणि पेटीम Paytm सारख्या तृतीय-पक्ष युपीआय UPI सेवा प्रदात्यांना संख्यात्मक युपीआय UPI आयडींशी संबंधित विशिष्ट उपायांचे पालन करणे बंधनकारक आहे.
या मार्गदर्शक तत्त्वांचा एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे युपीआय UPI वापरकर्त्यांनी त्यांच्या युपीआय UPI नंबरच्या सीडिंगसाठी स्पष्टपणे निवड करणे आवश्यक आहे, ज्यामुळे संमती यंत्रणेची स्पष्टता आणि पारदर्शकता वाढते. विशेष म्हणजे, व्यवहार प्रक्रियेदरम्यान किंवा त्यापूर्वी संमती मिळवता येत नाही, ज्यामुळे वापरकर्त्यांची प्राधान्ये आणि डेटा अखंडता जपली जाते.
युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस (UPI) इकोसिस्टममधील सर्व सदस्य, जसे की बँका, अॅप्स आणि थर्ड-पार्टी प्रोव्हायडर्स, यांना ३१ मार्च २०२५ पर्यंत नवीन बदल एकत्रित करण्यास सांगण्यात आले आहे. या सुधारित फ्रेमवर्कचा उद्देश सुरक्षा उपायांना बळकटी देणे, फसव्या क्रियाकलापांना आळा घालणे आणि युपीआय UPI व्यवहारांदरम्यान वापरकर्त्यांच्या परस्परसंवादाची गुणवत्ता वाढवणे आहे.
एनपीसीआय NPCI ने ठरवलेले नियम पीएसपी PSP अॅप्सना अशा प्रकरणांमध्ये युपीआय UPI क्रमांक स्थानिक पातळीवर सोडवण्याची परवानगी देतात जिथे एनपीसीआय NPCI च्या सिस्टमला प्रतिसाद विलंब होतो. अशा घटनांचा मासिक आधारावर अहवाल देणे अनिवार्य आहे, ज्याचा उद्देश युपीआय UPI इकोसिस्टमची कार्यक्षमता आणि विश्वासार्हता वाढवणे आहे. ही मासिक रिपोर्टिंग आवश्यकता पारदर्शकता आणि जबाबदारी सुनिश्चित करते, डिजिटल पेमेंट प्रक्रियेत सुधारणा घडवून आणते. हे बदल संपूर्ण नेटवर्कमध्ये सातत्याने लागू केले जातील याची हमी देण्यासाठी सर्व युपीआय UPI सदस्यांनी ३१ मार्च २०२५ पर्यंत अनुपालन पूर्ण केले पाहिजे.
व्यापक आर्थिक तंत्रज्ञान क्षेत्रात, भारतात डिजिटल पेमेंट चालविण्यास युपीआय UPI महत्त्वपूर्ण राहते, ज्या राष्ट्राने या क्षेत्रात प्रचंड वाढ पाहिली आहे. तथापि, युपीआय UPI व्यवहारांच्या प्रमाणात विशिष्ट सांख्यिकीय दावे सध्याच्या मार्गदर्शक तत्त्वांमध्ये तपशीलवार नाहीत. एनपीसीआयने या नवीन नियमांची अंमलबजावणी केल्याने ऑपरेशन्स सुलभ करणे आणि व्यवहारातील त्रुटी कमी करणे हे उद्दिष्ट आहे, ज्यामुळे डिजिटल पेमेंट लँडस्केपमध्ये वापरकर्त्यांचा विश्वास आणि ऑपरेशनल कार्यक्षमता वाढेल.
युपीआय क्षेत्रातील स्पर्धक, जसे की गुगल पे आणि पेटीएम, नवीन निर्देशांचे पालन करण्यासाठी त्यांचे ऑपरेशनल प्रोटोकॉल समायोजित करण्याची शक्यता आहे. या कंपन्या संपूर्ण भारतात युपीआय व्यवहार लोकप्रिय करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत आणि त्यांचे स्पर्धात्मक स्थान राखण्यासाठी त्यांना अद्ययावत नियामक फ्रेमवर्कसह अखंड एकात्मता सुनिश्चित करावी लागेल. सुधारित मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार त्यांच्या सेवांची विश्वासार्हता आणि कार्यक्षमता टिकवून ठेवण्यासाठी हे अनुकूलन महत्त्वपूर्ण आहे.