युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस (UPI) ने या वर्षी जानेवारी ते नोव्हेंबर या कालावधीत एकूण २२३ लाख कोटी रुपयांच्या १५,५४७ कोटी व्यवहारांवर प्रक्रिया केली आहे, अशी माहिती शनिवारी वित्त मंत्रालयाने दिली.
एक्स X वरील सोशल मीडिया पोस्टमध्ये, मंत्रालयाने युपीआय UPI चा भारतातील आर्थिक व्यवहारांवर होणारा महत्त्वपूर्ण परिणाम अधोरेखित केला. #FinMinYearReview2024 हा हॅशटॅग वापरून, मंत्रालयाने विविध देशांमध्ये त्याचा वाढता अवलंब लक्षात घेऊन जागतिक स्तरावर युपीआय UPIच्या वाढत्या प्रभावावर भर दिला.
युपीआय UPI आणि रू पे RuPay या दोन्ही आंतरराष्ट्रीय स्तरावर वेगाने प्रगती करत असताना भारताची डिजिटल पेमेंट क्रांती जगभरात लोकप्रिय होत आहे. सध्या, UPI यूएई, सिंगापूर, भूतान, नेपाळ, श्रीलंका, फ्रान्स आणि मॉरिशससह सात देशांमध्ये कार्यरत आहे. युपीआय UPI, एक डिजिटल पेमेंट प्रणाली जी बँक खात्यांमध्ये त्वरित पैसे हस्तांतरित करण्यास सक्षम करते, २०१६ मध्ये नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) द्वारे लाँच करण्यात आली होती आणि तेव्हापासून एका मोबाइल ऍप्लिकेशनमध्ये एकाधिक बँक खाती एकत्रित करून भारताच्या पेमेंट इकोसिस्टममध्ये परिवर्तन केले आहे.
या प्रणालीने निधी हस्तांतरण, व्यापारी पेमेंट आणि पीअर-टू-पीअर व्यवहार सुव्यवस्थित केले आहेत, जे वापरकर्त्यांना अनुसूचित पेमेंट विनंत्यांसारखी लवचिकता प्रदान करतात. युपीआय UPI ने आर्थिक व्यवहार जलद, अधिक सुरक्षित आणि सोपे केले आहेत, व्यक्ती, छोटे व्यवसाय आणि व्यापारी यांचे सक्षमीकरण केले आहे आणि देशाच्या कॅशलेस अर्थव्यवस्थेकडे वळण्यास मदत केली आहे.
ऑक्टोबर २०२४ मध्ये, युपीआय UPI ने एकूण २३.४९ लाख कोटी रुपयांच्या १६.५८ अब्ज व्यवहारांवर प्रक्रिया करून एक नवीन विक्रम प्रस्थापित केला. वित्त मंत्रालयाच्या आकडेवारीनुसार ऑक्टोबर २०२३ मध्ये झालेल्या ११.४० अब्ज व्यवहारांच्या तुलनेत यात वार्षिक ४५% वाढ झाली आहे. ६३२ बँका त्याच्या प्लॅटफॉर्मशी जोडल्या गेल्याने, ही वाढ भारताच्या पेमेंट क्षेत्रात युपीआय UPI चे वाढणारे वर्चस्व अधोरेखित करते.
युपीआय UPI ने पैसे हस्तांतरित करण्याचा आणि पेमेंट प्राप्त करण्याचा एक कार्यक्षम मार्ग प्रदान करून लहान व्यवसाय, रस्त्यावरील विक्रेते आणि स्थलांतरित कामगारांना खूप फायदा दिला आहे. कोविड-19 साथीच्या आजारादरम्यान प्रणालीचा अवलंब वेगवान झाला, कारण लोकांनी रोख रकमेसाठी सुरक्षित, संपर्करहित पर्याय शोधला.
युपीआय UPI च्या यशाचे श्रेय केवळ त्याच्या मजबूत पायाभूत सुविधांनाच नाही तर ग्राहकांच्या वर्तनातील बदलाला देखील दिले जाऊ शकते. प्रणालीवरील विश्वास आणि तिच्या प्रवेशयोग्यतेने तिच्या व्यापक अवलंबनात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे. युपीआय UPI चा फ्रान्समधील विस्तार हा एक महत्त्वाचा टप्पा आहे, कारण ही प्रणाली स्वीकारणारा तो पहिला युरोपीय देश आहे. हे भारतीय ग्राहक आणि व्यवसायांना परदेशात अखंडपणे पेमेंट करण्यास आणि प्राप्त करण्यास सक्षम करते.
पंतप्रधान मोदींनी आता सहा नवीन सदस्यांसह, ब्रिक्स गटामध्ये युपीआय UPI च्या विस्तारासाठी सक्रियपणे समर्थन केले आहे. या पुशमुळे रेमिटन्सचा प्रवाह मजबूत होईल, आर्थिक समावेशनाला चालना मिळेल आणि भारताची जागतिक आर्थिक स्थिती वाढेल अशी अपेक्षा आहे. वित्त मंत्रालयाने उद्धृत केलेल्या एसीआय ACI वर्ल्डवाइड रिपोर्ट २०२४ नुसार, २०२३ पर्यंत जागतिक रिअल-टाइम पेमेंट व्यवहारांमध्ये भारताचा वाटा आता ४९% आहे, ज्यामुळे डिजिटल पेमेंट इनोव्हेशनमध्ये त्याचे नेतृत्व अधिक मजबूत होते.
Driving the #DigitalPayment revolution, UPI achieved 15,547 crore transactions worth Rs. 223 lakh crore from January to November, 2024, showcasing its transformative impact on financial transactions in India.
⁰#FinMinYearReview2024⁰#BankingInitiatives⁰#ViksitBharat pic.twitter.com/Bkbag6542k— Ministry of Finance (@FinMinIndia) December 14, 2024