पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी रविवारी त्यांच्या मासिक रेडिओ प्रसारणात तत्कालीन काँग्रेस सरकारवर लोकांवरील अत्याचारांबद्दल टीका करण्यासाठी आघाडीच्या आणीबाणीविरोधी राजकारण्यांच्या वक्तव्यांचा प्रसार केला आणि ते नेहमीच लक्षात ठेवले पाहिजे कारण ते लोकांना संविधान मजबूत ठेवण्यासाठी सतर्क राहण्याची प्रेरणा देते.
मन की बात कार्यक्रमात बोलताना पंतप्रधान मोदी म्हणाले की, आणीबाणी लादणाऱ्यांनी केवळ संविधानाची हत्या केली नाही तर न्यायपालिकेलाही त्यांची कठपुतळी बनवले. तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांचे नाव न घेता, आणीबाणीच्या काळातील अतिरेकीपणाबद्दल काँग्रेसचा त्यांनी निषेध केला, सत्ताधारी भाजपा आणि विरोधी पक्षांमध्ये सुरू असलेल्या तीव्र शब्दयुद्धादरम्यान, ज्यांनी असा दावा केला आहे की मोदी सरकारच्या काळात अघोषित आणीबाणी आहे.
पंतप्रधान मोदी यांनी त्यांच्या भाषणात म्हटले की, जनसहभागाच्या बळावर मोठ्या संकटांना तोंड देता येते, असे सांगत मोदी यांनी मी तुमच्यासाठी एक ऑडिओ वाजवतो. या ऑडिओमध्ये तुम्हाला त्या संकटाची तीव्रता किती होती याची कल्पना येईल. ते संकट किती गंभीर होते. त्या ऑडिओमध्ये, आणीबाणीनंतरचे पंतप्रधान मोरारजी देसाई म्हणाले की, इंदिरा गांधी राजवटीचा “अत्याचार” अनेक वर्षे चालू होता. परंतु आणीबाणी लागू झाल्यानंतर गेल्या दोन वर्षांत तो शिगेला पोहोचला.
मुरारजी देसाई म्हणाले, लोकांचा स्वातंत्र्याचा अधिकार हिरावून घेण्यात आला, वर्तमानपत्रांना स्वातंत्र्य नसलेले सोडण्यात आले. न्यायालये पूर्णपणे शक्तीहीन करण्यात आली. आणि ज्या प्रकारे एक लाखाहून अधिक लोकांना तुरुंगात टाकण्यात आले आणि नंतर मनमानी शासन सुरू राहिले, त्याचे खूण जगाच्या इतिहासात शोधणे कठीण आहे.
Paid homage to those who devoted themselves to protecting democracy during the Emergency. Don’t miss the words spoken by Morarjibhai Desai, Babu Jagjivan Ram Ji and Atal Ji… #MannKiBaat pic.twitter.com/9u9frDMlDp
— Narendra Modi (@narendramodi) June 29, 2025
पंतप्रधान मोदी यांनी प्रसारणात म्हटले की, १९७५ ते १९७७ या २१ महिन्यांच्या आणीबाणीच्या काळात लोकांवर मोठ्या प्रमाणात अत्याचार करण्यात आले. लोकांवर अत्याचाराची असंख्य उदाहरणे आहेत जी विसरता येणार नाहीत, असेही ते म्हणाले. त्यांनी माजी पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी आणि माजी उपपंतप्रधान जगजीवन राम यांच्या भाषणांचे काही भाग त्या काळातील भाषणांमध्ये वाजवले.
जॉर्ज फर्नांडिस यांना बेड्या ठोकण्यात आल्या होत्या, असे त्यांनी नमूद केले आणि आठवण करून दिली की त्यावेळी अंतर्गत सुरक्षा कायद्याच्या (एमआयएसए) अंतर्गत कोणालाही अटक करता येत होती.
विद्यार्थ्यांचा छळ करण्यात आला आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा गळा दाबण्यात आला, असे त्यांनी पुढे म्हटले.
हजारो लोकांना अटक करण्यात आली आणि त्यांना अमानुष वागणूक देण्यात आली, परंतु भारतीयांची ताकद आहे की त्यांनी आता लोकशाहीशी कोणतीही तडजोड स्वीकारली.
लोक अखेर जिंकले, आणीबाणी उठवण्यात आली आणि ती लादणारे हरले, असे ते म्हणाले.
आणीबाणीच्या ५० व्या वर्धापन दिनानिमित्त अलिकडेच ‘संविधान हत्येचा दिवस’ म्हणून साजरा करण्यात आला, असे नमूद करून ते म्हणाले की ज्यांनी तिच्याविरुद्ध लढा दिला त्यांना नेहमीच लक्षात ठेवले पाहिजे.
तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी २५ जून १९७५ रोजी आणीबाणी लादली होती.
१९७७ मध्ये इंदिरा गांधी सरकारच्या पराभवानंतर, वाजपेयी म्हणाले होते की, “देशात जे काही घडले ते फक्त निवडणूक म्हणता येणार नाही. एक शांततापूर्ण क्रांती झाली आहे. जनशक्तीच्या लाटेने लोकशाहीच्या खुन्यांना इतिहासाच्या कचऱ्याच्या डब्यात टाकले आहे.”
शेवटी पंतप्रधान मोदी म्हणाले, “आणीबाणीशी धैर्याने लढणाऱ्या सर्व लोकांना आपण नेहमीच लक्षात ठेवले पाहिजे. हे आपल्याला आपले संविधान मजबूत आणि टिकाऊ ठेवण्यासाठी सतत जागरूक राहण्याची प्रेरणा देते.”