आयआयटी बॉम्बेचा विद्यार्थी साहिल वाकोडे याच्या आत्महत्या प्रकरणाच्या तपासात एक नवीन बाब समोर आली आहे. गुन्हे शाखेने (Crime Branch) त्याच्या एका मित्राचा जबाब नोंदवला आहे; पोलिसांच्या मते, साहिलशी फोनवर बोलणारी ती शेवटची व्यक्ती होती.
मिळालेल्या माहितीनुसार, त्या मित्राने तपास अधिकाऱ्यांना सांगितले की, संभाषणादरम्यान साहिलने त्याच्या ‘थर्मोडायनामिक्स’ (Thermodynamics) परीक्षेबद्दल चर्चा केली होती. जबाबातील माहितीनुसार, परीक्षा अपेक्षेप्रमाणे न झाल्यामुळे साहिल चिंतेत होता; त्याला परीक्षेत चांगले गुण मिळवायचे होते, त्यामुळे आपल्या कामगिरीबद्दल तो अस्वस्थ होता.
त्या मित्राने पोलिसांना असेही सांगितले की, फोनवरील संभाषणादरम्यान २२ वर्षीय साहिलने परीक्षेत ‘कॉपी’ करताना (गैरप्रकार करताना) पकडले गेल्याचा उल्लेख केला होता. या आरोपाची स्वतंत्रपणे पुष्टी झालेली नाही आणि तो सध्या सुरू असलेल्या तपासाचा एक भाग आहे. साहिलच्या मृत्यूपूर्वी घडलेल्या घटनांचा क्रम जुळवताना पोलीस परीक्षेच्या वेळची परिस्थिती आणि त्यानंतर घडलेल्या घटनांची तपासणी करत आहेत.
पोलिसांनी दिलेल्या माहितीनुसार, या तपासाचा भाग म्हणून गुन्हे शाखेने आतापर्यंत २० जणांचे जबाब नोंदवले आहेत. चौकशी केलेल्यांमध्ये परीक्षेदरम्यान उपस्थित असलेले विद्यार्थी, पर्यवेक्षक (invigilators) आणि प्रशासकीय अधिकारी यांचा समावेश आहे. साहिलच्या मृत्यूपूर्वीच्या काही तासांत त्याच्या संपर्कात आलेल्या लोकांच्या माहितीची तपासणी तपास अधिकारी करत आहेत.
पोलीस साहिलचे फोन रेकॉर्ड्स आणि मित्रांशी झालेले संभाषण यांचीही तपासणी करत आहेत. त्याचा मोबाईल फोन ‘पॅटर्न लॉक’ने सुरक्षित केलेला आहे आणि फॉरेन्सिक तज्ज्ञ तो उघडण्याचा (त्यातील माहिती मिळवण्याचा) प्रयत्न करत आहेत. फोनच्या स्क्रीनवर अनेक ‘मिस्ड-कॉल’च्या सूचना (notifications) दिसत होत्या; घटनाक्रम निश्चित करण्याच्या प्रयत्नात तपास अधिकारी त्यांचीही पडताळणी करत आहेत.
साहिलच्या हालचालींचा मागोवा घेण्यासाठी आणि मृत्यूपूर्वीच्या घटनांचा क्रम निश्चित करण्यासाठी गुन्हे शाखा परीक्षा कक्ष, कॅम्पस आणि वसतिगृहातील सीसीटीव्ही (CCTV) फुटेजचीही तपासणी करत आहे.
पोलिसांच्या माहितीनुसार, आयआयटी बॉम्बेच्या ‘एनर्जी सायन्स अँड इंजिनिअरिंग’ विभागाचा विद्यार्थी असलेल्या साहिल वाकोडेने १८ सप्टेंबर रोजी परीक्षा कक्ष सोडला आणि तो आपल्या वसतिगृहातील खोलीवर परतला. संस्थेने सुरुवातीला सांगितले होते की, परीक्षेदरम्यान साहिलला त्याच्या मोबाईल फोनवर ‘चॅटजीपीटी’ (ChatGPT) वापरताना पकडण्यात आले होते. संपर्क साधण्याचे प्रयत्न करूनही प्रतिसाद न मिळाल्याने, नंतर तो त्याच्या वसतिगृहाच्या खोलीत मृत अवस्थेत आढळला. परीक्षेदरम्यानच्या परिस्थितीचा मुद्दा आता गुन्हे शाखेच्या (Crime Branch) तपासाचा एक महत्त्वाचा भाग बनला आहे; साहिल परीक्षा हॉलमधून बाहेर पडण्यापूर्वी आणि नंतर घडलेल्या घटनांचा क्रम समजून घेण्यासाठी पोलीस साक्षीदारांचे जबाब आणि सीसीटीव्ही फुटेज तपासत आहेत.
साहिलच्या पालकांनी आरोप केला आहे की, त्याला आयआयटी बॉम्बेमध्ये जातीआधारित भेदभाव आणि छळाचा सामना करावा लागला होता आणि त्यांनी यासाठी जबाबदार असलेल्यांवर कारवाईची मागणी केली आहे. त्यांच्या तक्रारीवरून, जातीभेदाच्या कारणास्तव आत्महत्येस प्रवृत्त केल्याचा आरोप करत प्राध्यापक सूर्यनारायण दुल्ला यांचे नाव एफआयआरमध्ये (FIR) समाविष्ट करण्यात आले आहे. तपासात अडथळा येऊ नये म्हणून दुल्ला यांना रजेवर पाठवण्यात आले आहे.
आयआयटी बॉम्बेने जातीआधारित भेदभावाचे आरोप फेटाळून लावले आहेत. तसेच, परीक्षेदरम्यान चॅटजीपीटी (ChatGPT) वापरताना पकडले गेल्यानंतर काही तासांनी साहिलचा मृत्यू झाल्याचे आपल्या आधीच्या निवेदनात म्हटल्याबद्दल संस्थेने दोनदा माफीही मागितली आहे.
जातीभेद, परीक्षेतील घटना आणि साहिलच्या मृत्यूच्या अगदी आधीची परिस्थिती यांबाबतचे आरोप सध्या सुरू असलेल्या तपासाचा भाग म्हणून तपासले जात आहेत. यापैकी कोणत्याही घटकामुळे त्याचा मृत्यू झाला किंवा त्यात त्यांचा काही वाटा होता, याबद्दल अद्याप कोणताही निष्कर्ष काढण्यात आलेला नाही.
१९ सप्टेंबर रोजी गुन्हे शाखेने या प्रकरणाचा तपास हाती घेतला. घटनांचा सविस्तर क्रम (टाइमलाइन) निश्चित करण्यासाठी तपास अधिकारी विद्यार्थी, प्राध्यापक आणि इतर साक्षीदारांचे जबाब, तसेच सीसीटीव्ही फुटेज, फोन रेकॉर्ड्स आणि इतर इलेक्ट्रॉनिक पुरावे तपासत आहेत.
साहिलच्या पालकांनी २५ सप्टेंबर रोजी गुन्हे शाखेच्या अधिकाऱ्यांची भेट घेतली, तर केंद्रीय सामाजिक न्याय राज्यमंत्री रामदास आठवले यांनी आयआयटी बॉम्बेला भेट देऊन या विद्यार्थ्याच्या मृत्यूची सखोल चौकशी करण्याची मागणी केली.
तपास सुरू असताना, अधिकारी साक्षीदारांचे जबाब, सीसीटीव्ही फुटेज आणि डिजिटल पुराव्यांच्या आधारे साहिलच्या आयुष्यातील शेवटच्या काही तासांचा घटनाक्रम जुळवण्याचा प्रयत्न करत आहेत. परीक्षेतील घटना किंवा इतर कोणताही घटक त्याच्या मृत्यूशी संबंधित होता का, हे पोलीस अद्याप निश्चित करू शकलेले नाहीत.