विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांनी माजी लष्करप्रमुख एम. एम. नरवणे यांच्या अप्रकाशित ‘आत्मचरित्रा’चा हवाला देणाऱ्या एका लेखाची प्रत प्रमाणित केल्यानंतर मंगळवारी लोकसभेत पुन्हा एकदा गदारोळ झाला. यामुळे सत्ताधारी भाजपासोबत पुन्हा एकदा संघर्ष सुरू झाला आणि पीठासीन अधिकाऱ्याला कामकाज तहकूब करण्यास भाग पडले.
या संघर्षामुळे जोरदार शाब्दिक चकमकी झाल्या, भाजपा खासदारांनी तीव्र आक्षेप घेतले आणि काँग्रेस सदस्यांनी निदर्शने केली, ज्यानंतर त्यांनी कागदपत्रे फाडून अध्यक्षांच्या आसनाकडे फेकली.
राष्ट्रपतींच्या अभिभाषणावरील आभार प्रस्तावावर बोलण्यास राहुल गांधी यांनी सुरुवात केली असता हा पेचप्रसंग निर्माण झाला. राहुल गांधी यांनी असा विषय पुन्हा उपस्थित करण्याचा प्रयत्न केला, ज्यावर पीठासीन अधिकाऱ्याने सोमवारीच निर्णय दिला होता.
“मी ते प्रमाणित केले आहे,” असे राहुल गांधी यांनी त्या लेखाचा संदर्भ देत सभागृहाला सांगितले.
संसदीय नियमांनुसार, कोणताही सदस्य आपल्या माहितीनुसार दस्तऐवज अचूक असल्याची पुष्टी करणारी स्वाक्षरी केलेली प्रत सादर करून तो दस्तऐवज प्रमाणित करतो.
कामकाजाचे अध्यक्षस्थान भूषवत असलेले कृष्णा प्रसाद टेनेटी यांनी राहुल गांधी यांना तो दस्तऐवज पटलावर ठेवण्यास सांगितले आणि म्हणाले, “आम्ही त्याची तपासणी करू आणि नंतर कळवू.”
राहुल गांधी यांनी राष्ट्रीय सुरक्षेच्या चिंतेचा हवाला देत माजी लष्कर प्रमुख एमएम नरवणे यांच्या पुस्तकातील लेखाचा उल्लेख करण्याचा आग्रह धरल्याने पेच कायम राहिला, त्यामुळे लोकसभा अध्यक्षांनी यांनी सभागृह दुपारी ३ वाजेपर्यंत तहकूब केले.
LIVE: Motion of Thanks | 18th Lok Sabha
https://t.co/A4BeHSI6Yi— Rahul Gandhi (@RahulGandhi) February 3, 2026
आपल्या भाषणाच्या सुरुवातीलाच हा मुद्दा उपस्थित करत राहुल गांधींनी आपल्याला ज्या प्रकारे रोखले जात आहे, त्याबद्दल प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले.
“मी ‘परवानगी’ या शब्दावर आक्षेप घेत आहे. मला कोणीही परवानगी देत नाही; मी विरोधी पक्षनेता आहे,” असे त्यांनी पीठासीन अधिकाऱ्यांना सांगितले.
संसदीय कामकाज मंत्री किरेन रिजिजू यांनी उत्तर दिले, “प्रत्येकजण परवानगी घेऊनच बोलतो, तो कोणीही असो. अध्यक्षांच्या परवानगीशिवाय कोणीही बोलत नाही.”
राहुल गांधी म्हणाले की, त्यांना एका लेखाचा संदर्भ द्यायचा आहे, जो त्यांनी प्रमाणित केल्याचा दावा केला होता आणि तो राष्ट्रीय सुरक्षेशी संबंधित होता.
“राष्ट्रपतींच्या भाषणातील एक अत्यंत महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे राष्ट्रीय सुरक्षा. पाकिस्तानी, चिनी आणि आपल्यातील संबंध. मी प्रमाणित केलेल्या या लेखात एक अत्यंत महत्त्वाचा मुद्दा आहे. त्यात पंतप्रधानांच्या प्रतिक्रियेबद्दल सांगितले आहे,” असे ते म्हणाले.
भाजपा सदस्यांनी या उल्लेखावर तीव्र आक्षेप घेतला, ज्यामुळे वारंवार व्यत्यय आला.
मागील दिवसाच्या घटनांचा संदर्भ देत, पीठासीन अधिकाऱ्यांनी राहुल गांधींना आपले भाषण राष्ट्रपतींच्या अभिभाषणापुरते मर्यादित ठेवण्यास सांगितले.
“मी काल सांगितल्याप्रमाणे, राष्ट्रपतींच्या भाषणात राष्ट्रीय सुरक्षा, आपले, चिनी आणि पाकिस्तानी यांच्यातील संबंध हा विषय आहे. याचा उल्लेख या लेखात आहे. मी तो प्रमाणित केला आहे,” असे राहुल गांधी म्हणाले. अध्यक्षांनी उत्तर दिले, “कृपया हा मुद्दा पटलावर ठेवा. आम्ही त्याची तपासणी करून तुम्हाला कळवू. मी विरोधी पक्षनेत्यांना राष्ट्रपतींच्या अभिभाषणावर बोलण्याची विनंती करत आहे.”
किरेन रिजिजू पुढे म्हणाले, “काल अध्यक्षांनी एक निर्णय दिला आहे. जेव्हा आधीच निर्णय दिला गेला आहे, तेव्हा ते त्याच विषयाचा उल्लेख करू शकत नाहीत.”
काँग्रेसचे सरचिटणीस के.सी. वेणुगोपाल यांनी मंत्र्यावर सभागृहाला दिशाभूल केल्याचा आरोप करत म्हटले, “त्यांनी मला आणि गौरव गोगोई यांना बोलावले होते.”
अध्यक्षांनी हस्तक्षेप करत म्हटले, “तुम्ही आता जे म्हणालात, हे ‘यार’ काय आहे? तुम्ही अध्यक्षांना असे बोलू शकत नाही. तुम्हाला राष्ट्रपतींच्या भाषणावर बोलण्याची परवानगी देण्यात आली आहे.”
राहुल गांधींनी आपण कोणत्याही असंबंधित विषयावर बोलत नसल्याचा आग्रह धरला.
“अध्यक्ष महोदय, मला ही परवानगी मिळालेली नाही. मी या देशाचा विरोधी पक्षनेता आहे. तुम्ही मला बोलू देत नाही,” असे ते म्हणाले.
त्यांनी राष्ट्रपतींच्या अभिभाषणाचा संबंध जागतिक घडामोडींशी जोडला.
“आमच्या राष्ट्रपतींचे अभिभाषण हे भारताने कोणत्या मार्गावर चालायला सुरुवात करायची आहे, भारताने कोणत्या दिशेने जायचे आहे, याबद्दल आहे. आज आंतरराष्ट्रीय घडामोडींमधील मुख्य मुद्दा चीन आणि अमेरिका यांच्यातील संघर्ष आहे. हा आमच्या राष्ट्रपतींच्या अभिभाषणाचा आणि आमच्या अर्थसंकल्पाचा केंद्रबिंदू आहे. भारत आणि चीन यांच्यात काय घडले याबद्दल मला विधान करायचे असेल, तर मला का थांबवले जात आहे?”
पूर्व लडाखचा संदर्भ देत ते पुढे म्हणाले, “तिथे संघर्ष झाला होता. आपले सैनिक मारले गेले.”
सततच्या गोंधळादरम्यान, अध्यक्षांनी पुढील सदस्याला बोलण्यास सांगितले आणि म्हणाले, “मी राष्ट्रपतींच्या अभिभाषणावर बोलण्यासाठी वारंवार विनंती केली होती.”
अध्यक्ष पुढे सरकल्याने, काँग्रेस खासदारांनी निषेध केला, कागद फाडले आणि ते अध्यक्षांच्या आसनाकडे फेकले, ज्यामुळे सभागृहातील गोंधळ वाढला.
या घटनेमुळे सभागृह वारंवार तहकूब करावे लागले आणि कायदेशीर कामकाज बराच काळ थांबले.
मंगळवारच्या सभेच्या स्थगितीनंतर, गांधींनी सरकारवर आपल्याला जाणीवपूर्वक गप्प केल्याचा आरोप केला.
“इतिहासात पहिल्यांदाच विरोधी पक्षनेत्याला राष्ट्रपतींच्या अभिभाषणावर बोलण्याची परवानगी दिली गेली नाही,” असे ते म्हणाले.
राहुल गांधी पुढे म्हणाले, “सरकार मला बोलू देत नाही. मोदीजी घाबरले आहेत.”
राहुल गांधी यांनी या वादाचा संबंध भारत आणि अमेरिका यांच्यात नुकत्याच झालेल्या व्यापार कराराशीही जोडला. “चार महिन्यांपासून रखडलेला हा व्यापार करार काल संध्याकाळी अचानक अंतिम का करण्यात आला, हे आपण समजून घेतले पाहिजे. पंतप्रधान मोदींवर प्रचंड दबाव आहे, या करारामुळे शेतकऱ्यांचे नुकसान झाले आहे, असा आरोप केला.
PM Modi is Compromised.
PM is too afraid to let me speak in Parliament about Naravane, Epstein Files and how he has surrendered on Tariffs. pic.twitter.com/V1J6yxZDM2
— Rahul Gandhi (@RahulGandhi) February 3, 2026
“भारतीय शेतकऱ्यांनी हे समजून घेतले पाहिजे की पंतप्रधान मोदींनी या व्यापार कराराद्वारे त्यांच्या मेहनतीचा सौदा केला असल्याचा गंभीर आरोप केला.
संसदेतून बाहेर पडल्यानंतर राहुल गांधींनी माध्यमांशी संवाद साधला आणि एका अलीकडील व्यापार करारावरून पंतप्रधान नरेंद्र मोदींवर जोरदार हल्ला चढवला.
राहुल गांधी पुढे बोलताना म्हणाले की, पंतप्रधान मोदी घाबरले आहेत. चार महिन्यांपासून रखडलेल्या व्यापार करारात काहीही बदल झालेला नाही. मला जे माहीत आहे आणि मोदींना जे माहीत आहे, त्यानुसार मोदींनी काल संध्याकाळी तो करार मंजूर करून घेतला. मोदींवर प्रचंड दबाव असल्याची टोलाही यावेळी लगावला.
राहुल गांधी पुढे म्हणाले, “मोदींसाठी हजारो कोटी रुपये खर्च करून तयार केलेला प्रतिमेचा फुगा फुटू शकतो.”
पंतप्रधान मोदी कॉम्प्रमाइजड झाल्याचा आरोप करत राहुल गांधी म्हणाले, “मुख्य मुद्दा हा आहे की, आपल्या पंतप्रधानांवर तडजोड झाली आहे. हे कोणी केले आणि कसे केले, याचा विचार भारताच्या जनतेने करायला हवा. भारतात पहिल्यांदाच राष्ट्रपतींच्या अभिभाषणादरम्यान विरोधी पक्षनेत्याला बोलू दिले जात नाही, असा आरोप केला.
व्यापार कराराबद्दल राहुल गांधी म्हणाले, या व्यापार करारात नरेंद्र मोदींनी तुमची मेहनत आणि तुमचा घाम विकून टाकला असल्याचा आरोप केला.
पत्रकारांशी बोलताना गांधींनी पंतप्रधानांवर तीव्र वैयक्तिक हल्ला चढवला.
“मोदीजी हादरले आहेत. गेल्या काही महिन्यांपासून रखडलेला व्यापार करार नरेंद्र मोदींनी काल रात्री मंजूर केला. त्यांच्यावर प्रचंड दबाव आहे. नरेंद्र मोदीजींची प्रतिमा खराब होऊ शकते,” असे ते म्हणाले.
“मुख्य गोष्ट ही आहे की, आपल्या पंतप्रधानांवर तडजोड झाली आहे. जनतेने याचा विचार करायला हवा,” असे त्यांनी पुढे जोडले.
राजकीय आणि कायदेशीर मुद्दे पंतप्रधानांवर दबाव आणत असल्याचा दावा करत राहुल गांधी म्हणाले, “अमेरिकेत अदानीजींवर एक खटला आहे, तो खरं तर मोदी यांच्यावरचाच खटला आहे. एपस्टीन फाइल्समध्ये आणखी बरीच माहिती आहे, जी अमेरिकेने अजून प्रसिद्ध केलेली नाही. त्यामुळेही दबाव आहे. हे दोन दबावाचे मुद्दे आहेत.”
राहुल गांधी यांनी पुढे आरोप केला, “नरेंद्र मोदी यांनी या व्यापार करारात तुमची मेहनत विकली आहे, कारण त्यांच्यावर तडजोड झाली आहे. त्यांनी देशाला विकले आहे.”
या वादावर प्रतिक्रिया देताना किरेन रिजिजू म्हणाले की, राहुल गांधींनी एका माजी लष्करप्रमुखांच्या अप्रकाशित आत्मचरित्रातील काही भाग उद्धृत करण्याचा प्रयत्न केला, ज्याला संसदीय नियमांनुसार परवानगी नाही. “आम्ही काँग्रेस नेत्यांना नुकतेच सांगितले आहे की, विरोधी पक्षनेते राहुल गांधीजी त्यांचे भाषण सुरू ठेवू शकतात, परंतु माजी लष्करप्रमुखांनी ज्या गोष्टी सांगितलेल्या नाहीत, ज्या खऱ्या नाहीत किंवा ज्यासाठी नियमांनुसार परवानगी नाही, असे विधान करण्याचा त्यांनी हट्ट करू नये, कारण यामुळे इतर पक्षांच्या खासदारांची संधीही वाया जात आहे,” असे रिजिजू म्हणाले.