Marathi e-Batmya
Related Articles
भारतात ‘स्टारलिंक’ (Starlink) इंटरनेट सेवा सुरू करण्यातील नियामक अडथळ्यांवरून एलॉन मस्क यांनी आपली टीका अधिक तीव्र केली आहे. त्यांनी थेट रिलायन्स इंडस्ट्रीजचे अध्यक्ष मुकेश अंबानी यांना या वादात ओढत, “तेच भारताचे खरे मालक (बॉस) आहेत का?” असा सवाल केला आणि कंपनीला अद्याप मंजुरी का मिळाली नाही, यावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले.
या मुद्द्यावर त्यांनी अलीकडेच केलेल्या सोशल मीडिया पोस्टमध्ये एलॉन मस्क यांनी हा प्रश्न उपस्थित केला. “काही बडे उद्योगपती (oligarchs)” आपल्या सॅटेलाइट इंटरनेट कंपनीला भारतात प्रवेश करण्यापासून रोखत आहेत, असा आरोप त्यांनी यापूर्वी केला होता आणि भारताने तो फेटाळल्यानंतर काही तासांतच त्यांची ही नवीन पोस्ट आली. नियामक संस्थांशी अनेक वर्षांपासून चर्चा करून आणि सर्व कायदेशीर व तांत्रिक अटींची पूर्तता करूनही ‘स्टारलिंक’चे कामकाज अद्याप का सुरू झाले नाही, असा सवाल केला.
“स्टारलिंकला १६५ हून अधिक देशांमध्ये परवाना मिळाला आहे आणि भारताच्या सर्व कायद्यांचे व अटींचे पालन करण्यासाठी आम्ही पाच वर्षे खर्च केली आहेत; तरीही परवाना का नाही? अंबानी हेच भारताचे खरे मालक आहेत का?” असे एलॉन मस्क यांनी ‘एक्स’ (X) वर लिहिले. सरकार नागरिकांच्या हितापेक्षा ‘आपल्या जवळच्या भांडवलदारांच्या’ (crony capitalists) हिताचे रक्षण करण्यात अधिक रस घेत असल्याचा आरोप करणाऱ्या एका पोस्टला शेअर करताना त्यांनी ही टिप्पणी केली.
“काही बडे उद्योगपती” आपल्या “एकाधिकारशाहीचा (monopolistic chokehold) वापर करून ‘स्टारलिंक’ला भारताबाहेर ठेवत आहेत,” असा आरोप केल्यानंतर काही तासांतच त्यांची ही नवीन पोस्ट आली. या टिप्पणीनंतर त्यांनी आणखी काही पोस्ट केल्या, ज्यामध्ये भारतीय बाजारपेठेत प्रवेश करताना त्यांच्या कंपनीला येणाऱ्या कथित अडथळ्यांवर त्यांनी थेट आणि अप्रत्यक्षपणे प्रकाश टाकला.
“दुर्दैवाने, भारतीय जनतेवर आपली एकाधिकारशाही कायम राखण्यासाठी काही बड्या उद्योगपतींकडून आम्हाला रोखले जात आहे. ते कोण आहेत याचा तुम्ही अंदाज लावू शकता. हा भारतीय जनतेविरुद्धचा गुन्हा आहे!” असे एलॉन मस्क यांनी त्यांच्या सुरुवातीच्या पोस्टमध्ये म्हटले होते.
Starlink is licensed in over 165 countries and has spent five years complying with every single law and requirement of the government of India, so why still no license?
Is Ambani the real boss of India?
— Elon Musk (@elonmusk) October 8, 2026
तत्पूर्वी गुरुवारी, सरकारने या अमेरिकन अब्जाधीशाचे आरोप फेटाळून लावले आणि सॅटेलाइट इंटरनेट सेवांसाठीची आपली मंजुरी प्रक्रिया निष्पक्ष व भेदभावमुक्त असल्याचे स्पष्ट केले.
“या प्रक्रियेची चौकट किंवा तिची अंमलबजावणी अन्यायकारक किंवा भेदभावपूर्ण आहे, हा दावा निराधार आणि चुकीच्या समजेवर आधारित आहे,” असे दूरसंचार मंत्रालयाने एका निवेदनात म्हटले; मात्र यात त्यांनी ‘स्टारलिंक’ किंवा मस्क यांचा थेट उल्लेख केला नाही. सरकारने तीन कंपन्यांना – मस्क यांची ‘स्टारलिंक’ (Starlink), रिलायन्स जिओचा उपग्रह उपक्रम ‘जिओ सॅटकॉम’ (Jio Satcom) आणि भारती समूहाचा पाठिंबा असलेली ‘युटेलसॅट वनवेब’ (Eutelsat OneWeb) – परवाने दिले आहेत; परंतु आवश्यक सुरक्षा तपासणी आणि स्पेक्ट्रम-संबंधित मंजुरी पूर्ण होईपर्यंत यापैकी कोणतीही कंपनी व्यावसायिक सेवा सुरू करू शकत नाही.
“या प्रक्रियेचा एक भाग म्हणून, तिन्ही परवानाधारक कंपन्यांच्या बाबतीत सध्या सुरक्षा तपासणी सुरू आहे,” असे दूरसंचार मंत्रालयाने एका निवेदनात म्हटले आहे.
संपर्क राज्यमंत्री चंद्रशेखर पेम्मासानी यांनीही यावर भाष्य केले आणि सांगितले की, हा मुद्दा कोणत्याही एका विशिष्ट कंपनीपुरता मर्यादित नाही.
🇮🇳 Starlink will help the least-served in India 🇮🇳
— Elon Musk (@elonmusk) October 8, 2026
“दूरसंचार विभागाने सर्व सॅटकॉम (उपग्रह-आधारित दूरसंचार) कंपन्यांना परवाने तसेच तात्पुरते स्पेक्ट्रम जारी केले आहेत. आता हा विषय सुरक्षा मंजुरीसाठी गृह मंत्रालयाकडे (MHA) प्रलंबित आहे. एकदा का ती मंजुरी मिळाली की त्यांना ते (स्पेक्ट्रम) मिळेल. याचा कोणत्याही एका कंपनीशी संबंध नाही,” असे पेम्मासानी यांनी नवी दिल्लीतील ‘इंडिया मोबाइल काँग्रेस’च्या (India Mobile Congress) कार्यक्रमादरम्यान पत्रकारांशी बोलताना सांगितले.
एलॉन मस्क यांच्या स्टारलिंकव्यतिरिक्त, जिओ सॅटकॉम आणि भारती एअरटेलचा पाठिंबा असलेली युटेलसॅट वनवेब या कंपन्याही नियामक प्रक्रियेतून जात आहेत; त्या सेवा सुरू करण्यापूर्वीच्या आवश्यक बाबी पूर्ण करत आहेत आणि आवश्यक मंजुरी मिळवण्याच्या प्रयत्नात आहेत.
‘इंडिया मोबाइल काँग्रेस’च्या कार्यक्रमादरम्यान विशेष संवाद साधताना, रिलायन्स जिओ इन्फोकॉमचे अध्यक्ष आकाश अंबानी यांनी सांगितले की, कंपनी आपल्या उपग्रह-आधारित दूरसंचार सेवेच्या बाबतीत वेगाने प्रगती करत आहे; मात्र त्यांनी एलॉन मस्क यांच्या विधानांवर भाष्य करण्यास नकार दिला.
“यावर काहीही भाष्य नाही. आम्हाला केवळ आमच्या कामावर लक्ष केंद्रित करायचे आहे आणि भारतीय ग्राहकांना उत्तम सेवा व मूल्य द्यायचे आहे,” असे आकाश अंबानी म्हणाले.
आकाश यांनी नमूद केले की, जिओ आपल्या उपग्रह सेवेसाठी ‘एंड-टू-एंड’ (पूर्णतः) स्वदेशी तंत्रज्ञान प्रणाली विकसित करण्यात “चांगली प्रगती” करत आहे; परंतु त्यांनी ‘लो अर्थ ऑर्बिट’ (LEO) उपग्रहांचा पहिला संच (fleet) कधी प्रक्षेपित केला जाईल, याबद्दल कोणतीही निश्चित कालमर्यादा सांगण्यास नकार दिला.
Starlink will be of great help to areas of India that have bad or no Internet and even no mobile coverage.
No country has perfect coverage, including America, but Starlink can fill in the coverage gaps for those who most need it.
— Elon Musk (@elonmusk) October 8, 2026
भारती एअरटेलचे अध्यक्ष सुनील भारती मित्तल – ज्यांच्या समूहाचा ‘वनवेब’ला पाठिंबा आहे – यांनी सांगितले की, त्यांचा उपग्रह उपक्रमही नियामक मंजुरीच्या प्रतीक्षेत आहे.
एलॉन मस्क यांच्या आरोपांबद्दल विचारले असता, मित्तल यांनी ‘पीटीआय’ (PTI) या वृत्तसंस्थेला सांगितले, “आम्ही आमच्या मंजुरीची वाट पाहत आहोत.”
“ओलिगार्क” (oligarch – मूठभर धनदांडग्यांपैकी एक) आणि “खरा बॉस” (real boss) यांसारख्या टिप्पण्यांव्यतिरिक्त, एलॉन मस्क यांनी स्टारलिंकच्या भारतातील प्रवेशाबाबत तसेच त्यांच्या जागतिक कामकाजाबाबत अनेक पोस्ट्स केल्या. एका पोस्टमध्ये त्यांनी भारतात ‘स्टारलिंक’ (Starlink) सेवांची गरज असल्याचा मुद्दा मांडला आणि लिहिले की, “स्टारलिंकमुळे भारतातील अशा लोकांपर्यंत इंटरनेट पोहोचण्यास मदत होईल जिथे सध्या सुविधांचा अभाव आहे.”
दुसऱ्या एका पोस्टमध्ये एलॉन मस्क पुढे म्हटले, “जे लोक स्टारलिंकला विरोध करतात, ते प्रत्यक्षात अशाच लोकांचे नुकसान करतात ज्यांच्यापर्यंत सुविधा पोहोचलेल्या नाहीत. श्रीमंत लोक किंवा मोठ्या शहरांत राहणाऱ्यांकडे आधीच चांगली इंटरनेट सुविधा उपलब्ध आहे, त्यामुळे त्यांना या गोष्टीची जाणीव होत नाही.”
“भारतातील ज्या भागांमध्ये इंटरनेटची सुविधा खराब आहे, अजिबात नाही किंवा जिथे मोबाईल नेटवर्कही उपलब्ध नाही, अशा ठिकाणी स्टारलिंक अत्यंत उपयुक्त ठरेल. अमेरिकेसह कोणत्याही देशात नेटवर्क कव्हरेज परिपूर्ण नसते, परंतु ज्यांना याची सर्वाधिक गरज आहे, त्यांच्यासाठी स्टारलिंक कव्हरेजमधील ही उणीव भरून काढू शकते,” असे त्यांच्या आणखी एका पोस्टमध्ये म्हटले होते.
आज भारतात बहुतेक इंटरनेट सेवा मोबाईल टॉवर्स, फायबर-ऑप्टिक केबल्स किंवा इतर भौतिक नेटवर्कच्या माध्यमातून तुमच्या फोनपर्यंत किंवा घरापर्यंत पोहोचतात. याचा अर्थ असा की, चांगल्या इंटरनेटसाठी आवश्यक त्या केबल्स आणि टॉवर्सची उपलब्धता असणे गरजेचे असते. शहरे आणि चांगल्या प्रकारे जोडलेल्या (कनेक्टेड) भागांमध्ये याचा परिणाम म्हणून सहसा वेगवान आणि अधिक विश्वसनीय इंटरनेट सेवा मिळते.
स्टारलिंकसारख्या सॅटेलाईट इंटरनेट सेवांची कार्यपद्धती वेगळी असते. यामध्ये अवकाशातील उपग्रहांच्या (सॅटेलाईट्सच्या) जाळ्याचा वापर करून थेट वापरकर्त्याच्या घरी किंवा ठिकाणावर बसवलेल्या एका लहान डिशपर्यंत इंटरनेट पोहोचवले जाते. याचा अर्थ असा की, जिथे केबल्स टाकणे किंवा मोबाईल टॉवर्स उभारणे कठीण असते – उदाहरणार्थ दुर्गम गावे किंवा एकांतवासातील भाग – अशा ठिकाणीही या सेवेद्वारे इंटरनेट पुरवता येते.
