Marathi e-Batmya
Related Articles
केरळमधील दलितांच्या जीवनावरील नारायण गुरूंचा प्रभाव, परिणाम आणि यश हे उत्तर भारतातील डॉ. बी.आर. आंबेडकर यांच्यापेक्षा निःसंशयपणे अधिक सखोल आणि परिवर्तनकारी होते, असे मत काँग्रेस नेते आणि माजी केंद्रीय मंत्री शशी थरूर यांनी रविवारी (१८ जानेवारी, २०२६) चेन्नई येथे ‘द हिंदू लिट फॉर लाइफ’ कार्यक्रमात सांगितले.
‘हिंदू धर्माची पुनर्कल्पना करणारे संत’ या विषयावर ‘द हिंदू ग्रुप’चे मुख्य कार्यकारी अधिकारी (सीईओ) एल.व्ही. नवनीत यांच्याशी संवाद साधताना शशी थरूर म्हणाले की, त्यांचे बालपण केरळबाहेर गेले होते आणि त्यांना नारायण गुरूंची केवळ अस्पष्ट कल्पना होती. जेव्हा ते पूर्णवेळ केरळमध्ये राहण्यासाठी आले, तेव्हा शशी थरूर यांना नारायण गुरूंच्या उपस्थितीची प्रत्येक केरळी व्यक्तीच्या, विशेषतः दक्षिण केरळमधील लोकांच्या जाणीवेतील विशालता लक्षात आली, जिथे या संतांचा जन्म झाला, ते वाढले आणि त्यांनी आपल्या कार्याचा मोठा भाग केला.
पुढे बोलताना शशी थरूर म्हणाले की, माझ्यासाठी हे जाणून घेणे आश्चर्यकारक होते की माझ्या [तिरुवनंतपुरम लोकसभा] मतदारसंघातील प्रत्येक वस्तीत आणि प्रत्येक कोपऱ्यात श्री नारायण गुरूंचे मंदिर आहे. केरळ समाज आणि हिंदू धर्मात परिवर्तन घडवून आणण्यासाठी इतके मोठे कार्य करणारी अशी महान व्यक्ती राज्याबाहेर इतकी पूर्णपणे अज्ञात राहिली, हे आश्चर्यकारक होते,” असेही सांगितले.
शशी थरूर पुढे बोलताना सांगितले की, जेव्हा सहस्रकाच्या शेवटी केरळमधील काही प्रमुख वृत्तपत्रांनी आतापर्यंतच्या महान मल्याळी व्यक्तीबद्दल सर्वेक्षण केले, तेव्हा श्री नारायण गुरू यांनी सहजपणे विजय मिळवला, त्यांचे पुस्तक हे त्यांच्या उल्लेखनीय जीवनातील आवश्यक तपशील आणि असाधारण धडे टिपण्याचा एक प्रयत्न आहे, जे शंभर वर्षांनंतरही अविश्वसनीयपणे प्रासंगिक आहेत.
इतर नेत्यांच्या तुलनेत सामाजिक सुधारणांबद्दलच्या नारायण गुरूंच्या दृष्टिकोनावर विचारलेल्या प्रश्नाला उत्तर देताना, शशी थरूर म्हणाले की, ते त्यांना सर्वोच्च स्थानी ठेवतील, कारण त्यांनी एक धर्म म्हणून हिंदू धर्माची समज आणि हिंदू समाज, आणि त्याद्वारे भारतीय समाज, विशेषतः जातीच्या मुद्द्यावर, ज्या प्रकारे बदलला. जेव्हा स्वामी विवेकानंदांनी केरळला भेट दिली, तेव्हा त्यांनी पाहिलेल्या जातीय भेदभावामुळे आणि त्याच्या खोली व व्याप्तीमुळे ते इतके हादरले की, त्यांनी त्या प्रदेशाचे वर्णन ‘वेड्यांचे रुग्णालय’ असे केले. केरळने खूप मोठा पल्ला गाठला आहे, आणि त्या परिवर्तनातील सर्वात मोठे आणि मूलभूत योगदान नारायण गुरूंचे होते, असे यावेळी सांगितले.
जवाहरलाल नेहरू आणि आंबेडकर यांची नारायण गुरू यांच्याशी तुलना करताना शशी थरूर यांनी निरीक्षण नोंदविले केले की, नेहरू जातीपेक्षा वर्ग आणि सामाजिक-आर्थिक विषमतेवर अधिक लक्ष केंद्रित करत होते, तर डॉ. आंबेडकरांनी जातीवर लक्ष केंद्रित केले होते. “भारताच्या परिवर्तनाबद्दल त्यांचे विचार एकमेकांना पूरक होते. डॉ आंबेडकरांनी नंतर जे मांडले, ते श्री नारायण गुरूंनी आधीच सांगितले होते,” यावेळी त्यांनी त्या संतांनी महात्मा गांधींना सांगितलेल्या गोष्टीची आठवण करून दिली की, जर स्वतःच्या समाजातच स्वातंत्र्य नसेल, तर परकीय राजवटीपासून मिळालेल्या स्वातंत्र्याचा काय उपयोग?.
पुढे बोलताना शशी थरूर असेही म्हणाले की, आर्थिक परिवर्तनाबद्दलच्या दृष्टिकोनात नेहरू आणि नारायण गुरू यांच्यात काही समान मुद्दे होते. नेहरूंनी ते मार्क्सवादी-लेनिनवादी वर्गमुक्तीच्या विचारांतून पाहिले, तर नारायण गुरूंनी समाजातील सर्वात खालच्या स्तरावरील लोकांच्या जीवनात परिवर्तन घडवण्यासाठी शिक्षण आणि उद्योगाचा मार्ग सांगितला. नेहरूंनी आत्मनिर्णयावर लक्ष केंद्रित केले, तर नारायण गुरूंनी उद्योग, हस्तकला आणि व्यवसायावर खूप भर दिला.
‘मानवजातीसाठी एक जात, एक धर्म, एक ईश्वर’ या त्यांच्या तत्त्वज्ञानाबद्दल बोलताना शशी थरूर म्हणाले की, नारायण गुरूंचा अर्थ असा होता, की सर्व धर्म एकाच ईश्वराकडे घेऊन जातात. हे आदि शंकराचार्यांनी उपदेशलेल्या आणि नंतर स्वामी विवेकानंदांनी लोकप्रिय केलेल्या शास्त्रीय अद्वैतवादासारखेच होते, यावेळी त्यांनी १८९३ मध्ये शिकागो येथील जागतिक धर्म संसदेत स्वामी विवेकानंदांनी दिलेल्या भाषणाचा संदर्भ दिला.
१९२१ च्या जनगणनेतील एक घटना सांगताना शशी थरूर म्हणाले की, जेव्हा जनगणना करणाऱ्याने नारायण गुरूंना त्यांच्या जातीबद्दल विचारले, तेव्हा त्यांनी उत्तर दिले, “मानव”. ते म्हणाले की, लोकसंख्येच्या जनगणनेच्या इतिहासातील नारायण गुरू हे पहिले व्यक्ती आहेत, ज्यांची जात ‘मानव’ म्हणून नोंदवली गेली, जे त्यांच्या जातिहीनतेच्या कल्पनेचे प्रतिबिंब आहे.
वायकोम सत्याग्रहाबद्दल बोलताना शशी थरूर यांनी त्याचे वर्णन राष्ट्रवादी लढ्यातील एक प्रमुख घटना असे सांगत वायकोममधील मंदिराकडे जाणाऱ्या रस्त्यांवर ‘अस्पृश्यांना’ प्रवेश नाकारण्यात आल्यानंतर हे आंदोलन सुरू झाले. गांधीजींचा सत्याग्रहींच्या निष्क्रिय प्रतिकारावर विश्वास होता, ज्यात सत्याग्रही अडथळ्यांसमोर बसत असत. “नारायण गुरूंचे अनुयायी या मुद्द्यावर मूलभूतपणे वेगळे मत बाळगत होते. नारायण गुरूंचे मत होते की त्यांनी आक्रमक असले पाहिजे, हिंसक नाही, जसा गैरसमज झाला होता. नारायण गुरूंनी लोकांना अडथळे ओलांडून पुढे जाण्याचे, मंदिरात प्रवेश करण्याचे आणि रस्त्याच्या मधोमध बसण्याचे आवाहन केले. त्यांचा मतभेद डावपेचात्मक होता. गांधीजींना सुरुवातीला वाटले की नारायण गुरू हिंसेचे समर्थन करत आहेत, परंतु नंतर गुरूंनी त्यांना पत्र लिहून आपली भूमिका स्पष्ट केल्याचे सांगितले.”
शशी थरूर पुढे म्हणाले की, गांधीजींनी या संपूर्ण प्रक्रियेकडे हिंदूंच्या आत्मशुद्धीची प्रक्रिया म्हणून पाहिले आणि अस्पृश्यतेची प्रथा पाळल्याच्या पापाचे प्रायश्चित्त करण्याची जबाबदारी हिंदूंची आहे, असे त्यांचे मत होते. तथापि, नारायण गुरूंचा विश्वास होता की जात आणि धर्म हा प्रत्येकाचा विषय आहे आणि समाजातील सर्व घटकांनी त्यात सहभागी झाले पाहिजे.
या संभाषणादरम्यान, शशी थरूर यांनी त्यांच्या पुस्तकातील काही प्रकरणांमधील काही ओळी वाचून दाखवल्या, ज्यांना उपस्थितांकडून टाळ्यांचा जोरदार प्रतिसाद मिळाला.
