Marathi e-Batmya
Related Articles
सामाजिक उद्योजिका आणि शिक्षणतज्ज्ञ गीतांजली आंग्मो, ज्या हिमालयन इन्स्टिट्यूट ऑफ अल्टरनेटिव्हज, लडाख (HIAL) च्या सह-संस्थापिका आणि शिक्षणतज्ज्ञ व हवामान कार्यकर्ते सोनम वांगचुक यांच्या पत्नी आहेत, यांनी २५ ते २७ जुलै दरम्यान X वर संदेशांची एक मालिका पोस्ट केली, ज्यामुळे सनातन धर्म, राजकारण आणि राष्ट्रवाद यावर वादविवाद सुरू झाला. या पोस्ट्सवर डाव्या विचारसरणीच्या विद्यार्थी संघटनांकडून प्रतिक्रिया आल्या आणि टीकाकारांनी त्यांच्या पूर्वीच्या एका मुलाखतीतील क्लिप्स शेअर केल्या.
शनिवारी केंद्रीय शिक्षणमंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांना राजीनामा देण्यास भाग पाडणाऱ्या तरुण आंदोलकांच्या स्तुतीने सुरू झालेला हा प्रकार आता भारताच्या राजकीय संस्कृतीवरील चर्चेत बदलला आहे.
गीतांजली आंग्मो म्हणाल्या की, भारतासाठी विश्वगुरू असण्याचा अर्थ काय असतो, हे जर कोणी दाखवून दिले असेल, तर ती आपली ‘जनरेशन झेड’ आहे. त्यांनी सनातन धर्माचा उपदेश न करता, तो जगला आहे. द्वेषाशिवाय धैर्य. हिंसेशिवाय शक्ती. आंधळ्या आज्ञापालनाशिवाय देशभक्ती. जगभरातील त्यांच्या अनेक समवयस्कांप्रमाणे न वागता, त्यांनी हे दाखवून दिले आहे की तुम्ही आपला देश न जाळताही अन्यायाविरुद्ध ठामपणे उभे राहू शकता. कदाचित आता हिंदू राष्ट्रवादी पक्षाने या तरुण भारतीयांकडून हिंदुत्व, राष्ट्रवाद आणि विश्वगुरू असण्याचा खरा अर्थ काय असतो, याबद्दल काहीतरी शिकण्याची वेळ आली आहे, असे २५ जुलै (शनिवारी) रोजी लिहिले.
या पोस्टमध्ये गीतांजली आंग्मो यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी, त्यांचे पती सोनम वांगचुक आणि धर्मेंद्र प्रधान यांच्या राजीनाम्याच्या मागणीसाठी आंदोलन करणाऱ्या ‘कॉकरोच जनता पार्टी’च्या (CJP) अकाऊंटला टॅग केले होते.
‘जनरेशन झेड’च्या आंदोलनाला सनातन धर्म आणि “विश्वगुरू” यांच्याशी जोडल्याबद्दल लोकांनी आंगमो यांच्या २५ जुलैच्या पोस्टवर टीका केली. इतर वापरकर्त्यांनी तिच्यावर बहुधार्मिक विद्यार्थी चळवळीला जातीय रंग दिल्याचा आरोप केला.
दुसऱ्या दिवशी, २६ जुलै रोजी, गीतांजली आंग्मो यांनी पुढे लिहिले: “सर्व ट्रोलर्सना: धर्म आणि अध्यात्म यात गल्लत करणे थांबवा. धर्माला अनुयायी हवे असतात. अध्यात्माला परिवर्तन हवे असते. धर्म ही एक संस्था आहे जी ओळख, अधिकार आणि नियंत्रण निश्चित करते. अध्यात्म ही एक अत्यंत वैयक्तिक जागृती आहे जी प्रत्येक विचार, शब्द आणि कृतीतून व्यक्त होते. धर्माने प्रेरित राजकारण फूट पाडते. अध्यात्माने मार्गदर्शन केलेले राजकारण एकजूट करते आणि तत्त्वज्ञ-राजाच्या आदर्शाची आकांक्षा बाळगते: जो शहाणपण, करुणा, संयम आणि सत्याने सेवा करतो.”
२६ जुलैच्या पोस्टमध्ये आपल्या टीकाकारांना प्रत्युत्तर देण्यासाठी तिने राष्ट्रवादी स्वातंत्र्यसैनिक अरविंद घोष यांचे उद्धरण दिले. “जेव्हा म्हटले जाते की भारताचा उदय होईल, तेव्हा तो सनातन धर्माचा उदय होईल. भारत सनातन धर्मासाठी उदय पावत आहे.”
Dear @GitanjaliAngmo, Invoking Sanatana Dharma while ignoring Dr. B.R. Ambedkar’s fundamental critique of caste within Hindu social order presents only part of the picture. If the message is about equality and Vasudhaiva Kutumbakam, why not celebrate the Bhakti saints, Kabir,… https://t.co/B4kENx0JS0
— AISF (@AISFofficial) July 27, 2026
आंगमो पुढे म्हणाल्या की, सनातन धर्म हा भारतीय संस्कृतीचा पाया आहे, तो कधीही संकुचित संस्थात्मक अर्थाने धर्म नव्हता आणि कोणत्याही राजकीय पक्षाची त्यावर मक्तेदारी असू शकत नाही.
डाव्या विद्यार्थी संघटना एआयएसएफ (AISF) सह सोशल मीडियाच्या काही विभागांकडून या पोस्टवर टीका झाली. २७ जुलै रोजी, ऑल इंडिया स्टुडंट्स फेडरेशन (AISF) ने म्हटले, “हिंदू सामाजिक व्यवस्थेतील जातीव्यवस्थेवर डॉ. बी. आर. आंबेडकरांनी केलेल्या मूलभूत टीकेकडे दुर्लक्ष करून सनातन धर्माचा आधार घेणे हे केवळ अर्धेच चित्र सादर करते. जर संदेश समानता आणि ‘वसुधैव कुटुंबकम’चा असेल, तर जात, कर्मकांडांची उतरंड आणि सामाजिक बहिष्काराला आव्हान देणाऱ्या भक्ती संत कबीर, रविदास, तुकाराम आणि इतरांचा गौरव का करू नये? भारताची सांस्कृतिक शक्ती समानतेसाठीच्या संघर्षात आहे, जुलमी रचनांचे उदात्तीकरण करण्यात नाही.”
विशेष म्हणजे, त्याच दिवशी गीतांजली आंग्मो यांनी विविध राजकीय पक्षांकडून आलेल्या प्रतिक्रियांबद्दल पोस्ट केले.
गीतांजली आंग्मो यांनी लिहिले की, गेल्या वर्षी जेव्हा सोनम वांगचुक यांना ताब्यात घेण्यात आले, तेव्हा भाजपाच्या आयटी सेलने त्यांना ‘राष्ट्रविरोधी’, ‘चिनी एजंट’ आणि ‘परकीय निधीवर चालणारे’ असे संबोधले. पंतप्रधानांच्या निवासस्थानी झालेल्या काँग्रेसच्या आंदोलनाला तिने दांभिक म्हटल्यानंतर, काँग्रेसशी संबंधित खात्यांनी त्यांना ‘संघी’, ‘आरएसएस आणि भाजपचे हस्तक’ म्हटले.
“वेगवेगळे झेंडे. पण डावपेच तेच. या सडक्याने आपल्या संपूर्ण राजकीय संस्कृतीला ग्रासले आहे,” असे ती म्हणाली.
गीतांजली आंग्मो पुढे म्हणाल्या की, भारताला केवळ सरकार बदलण्यापेक्षा अधिक काहीतरी हवे आहे आणि त्यांनी राजकारणाच्या व्याकरणात बदल करण्याची मागणी केली, जिथे मतभेदांवर टीका करण्याऐवजी संवाद साधला जाईल, देशभक्ती पक्षीय संलग्नतेऐवजी सचोटीने मोजली जाईल आणि जमातीनिष्ठेपेक्षा सत्याला अधिक महत्त्व दिले जाईल. तिने या पोस्टमध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी या दोघांनाही टॅग केले.
गीतांतली आंग्मो आणि सोनम वांगचुक हे लडाखमधील पर्यायी शिक्षण आणि पर्यावरणविषयक कामांमुळे अनेक वर्षांपासून सार्वजनिक व्यक्ती आहेत.
I have compiled multiple clips from a programme on Subramanian Swamy's YouTube channel featuring Gitanjali Angmo — co-founder of the Himalayan Institute of Alternatives, Ladakh. In it, she calls for removing "secular" from the Constitution, wants Sanskrit as the national… pic.twitter.com/QubWZitIEs
— Pratik Sinha (@free_thinker) July 27, 2026
लडाखमध्ये राज्याचा दर्जा आणि सहाव्या अनुसूचीचे संरक्षण मिळावे यासाठी झालेल्या आंदोलनानंतर, सप्टेंबर २०२५ मध्ये सोनम वांगचुक यांना राष्ट्रीय सुरक्षा कायद्यांतर्गत ताब्यात घेण्यात आले. या आंदोलनांना हिंसक वळण लागले होते आणि त्यात जीवितहानी झाल्याचे वृत्त होते. त्यांची सुटका होण्यापूर्वी त्यांना अनेक महिने तुरुंगात ठेवण्यात आले होते. गीतांजली आंग्मो यांनी या कालावधीबद्दल, ज्यात तुरुंगातील भेटी आणि प्रक्रियेबद्दलची चिंता यांचा समावेश होता, सार्वजनिकरित्या भाष्य केले होते.
या वर्षी जूनपासून, हे जोडपे शिक्षण आणि विद्यार्थ्यांच्या समस्यांवरील व्यापक चर्चांमध्ये सहभागी झाले आहे, ज्यात त्यांच्या पोस्टमध्ये उल्लेख केलेल्या सीजेपी चळवळीचाही समावेश आहे.
२७ जुलै रोजी, सरन्यायाधीश समर्थक लोकांनी भाजप नेते सुब्रमण्यम स्वामी यांच्या यूट्यूब चॅनलवरील एका कार्यक्रमाच्या अनेक क्लिप्स शेअर केल्या, ज्यात गीतांजली आंग्मो होत्या. त्यांच्या मते, त्या क्लिप्समध्ये त्यांनी संविधानातून “धर्मनिरपेक्ष” हा शब्द काढून टाकण्याचे आवाहन केले, संस्कृतला राष्ट्रभाषा म्हणून पाठिंबा दिला, राम मंदिर आणि “हिंदू राष्ट्रा”चे समर्थन केले आणि आर्य आक्रमण सिद्धांत नाकारला.
जुन्या सामग्रीच्या अहवालांनुसार, आंगमो असा युक्तिवाद करत होत्या की “धर्मनिरपेक्ष” हा शब्द संविधानातून वसाहतवादी विचारांपासून मुक्त केला पाहिजे कारण तो राज्य आणि धर्म वेगळे करण्याच्या पाश्चात्य कल्पनेचे प्रतिबिंब आहे, तर भारतीय परंपरा राजा-ऋषी किंवा तत्त्वज्ञ-राजा आणि धर्माद्वारे शासनाबद्दल बोलते.
गीतांजली आंग्मो यांनी भारताला सनातन धर्माचा एकमेव संरक्षक म्हणून संबोधले आहे आणि हिंदू राष्ट्राबद्दल अशा शब्दांत सांगितले आहे जे राजकीय घोषणांच्या पलीकडे जाऊन अधिक सखोल सभ्यतेच्या कार्याकडे जाते. त्यांनी राम मंदिराचे बांधकाम हे सामूहिक चेतनेशी जोडलेले असल्याचे सांगून त्याचे समर्थन केले आहे आणि इतर क्षेत्रांच्या तुलनेत हिंदू अभ्यास केंद्रांना मिळणाऱ्या सापेक्ष निधीवर टीका केली.
‘भारताच्या परिवर्तनासाठी भारतीय मानसिकतेचे वसाहतमुक्तीकरण’ या शीर्षकाच्या चर्चेच्या संदर्भात ही मुलाखत झाली.
अलीकडील पोस्ट्सच्या मालिकेमुळे आणि पूर्वीच्या मुलाखतीच्या प्रसारामुळे गीतांजली आंग्मो यांची सनातन धर्म आणि राजकीय संस्कृतीवरील मते सार्वजनिक चर्चेत आल्या आहेत. प्रतिक्रियांच्या फेरीनंतर गीतांजली आंग्मो यांनी कोणतेही पुढील निवेदन जारी केलेले नाही.
