Marathi e-Batmya
Related Articles
१९८४ च्या शीख विरोधी दंगलीप्रकरणी दोषी ठरलेले काँग्रेसचे माजी खासदार सज्जन कुमार यांचे गुरुवारी ८० व्या वर्षी निधन झाले. दंगलीशी संबंधित प्रकरणांमध्ये दिल्लीच्या तिहार तुरुंगात जन्मठेपेची शिक्षा भोगत असलेल्या सज्जन कुमार यांना सफदरजंग रुग्णालयात आणले असता मृत घोषित करण्यात आले. त्यांच्या मृत्यूचे कारण रुग्णालयाने अद्याप स्पष्ट केलेले नाही.
एक प्रभावशाली जाट नेता, सज्जन कुमार यांची राजकीय कारकीर्द उत्तरार्धात शीख विरोधी दंगलीच्या खटल्यात अडकली आहे. ३१ ऑक्टोबर १९८४ रोजी पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांची त्यांच्याच शीख अंगरक्षकांनी केलेल्या हत्येनंतर दिल्ली आणि उत्तर भारताच्या काही भागांमध्ये उसळलेल्या दंगलींमागील मुख्य सूत्रधार म्हणून दिल्ली पोलिसांनी त्याची ओळख पटवली होती.
पुढील काही दिवसांत, जमावाने शीख लोकांची घरे, व्यवसाय आणि गुरुद्वारांना लक्ष्य केले, ज्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर हत्या, हिंसाचार आणि जाळपोळ झाली. अधिकृत अंदाजानुसार केवळ दिल्लीतच मृतांचा आकडा जवळपास ३,००० होता, परंतु वाचलेल्यांच्या मते हा आकडा यापेक्षा खूप जास्त होता.
३० वर्षांहून अधिक काळ सज्जन कुमार यांचे नाव आरोपी म्हणून घेतले गेले नाही. विशेष म्हणजे, न्यायमूर्ती रंगनाथ मिश्रा आयोग आणि जैन-अग्रवाल समितीसह, दंगलींची चौकशी करणाऱ्या अनेक आयोगांच्या निवेदनांमध्ये कुमार यांचे नाव आले नाही.
मात्र, २०१५ मध्ये भाजप सरकारने बंद केलेल्या शीखविरोधी दंगलीच्या प्रकरणांची पुन्हा तपासणी करण्यासाठी एक विशेष तपास पथक (SIT) स्थापन केल्यावर परिस्थिती बदलली.
पहिली शिक्षा २०१८ मध्ये झाली, जेव्हा पालम कॉलनी परिसरात पाच जणांच्या मृत्यू प्रकरणी दिल्ली उच्च न्यायालयाने सज्जन कुमारला जन्मठेपेची शिक्षा सुनावली.
त्याच्यावर दंगल करणे, धर्माच्या आधारावर विविध गटांमध्ये शत्रुत्व वाढवणे आणि चिथावणीखोर भाषणे देणे असे आरोप होते.
तत्कालीन केंद्रीय अर्थमंत्री अरुण जेटली यांनी सज्जन कुमारला ‘१९८४ च्या दंगलीचे प्रतीक’ असे म्हटले होते.
२०२५ मध्ये, उच्च न्यायालयाने १ नोव्हेंबर १९८४ रोजी दिल्लीच्या सरस्वती विहारमध्ये दोन शीख पुरुषांच्या हत्येप्रकरणी कुमारला दोषी ठरवले. त्याला जन्मठेपेची शिक्षा सुनावण्यात आली.
मात्र, या वर्षाच्या सुरुवातीला दिल्लीतील जनकपुरी आणि विकासपुरी येथे हिंसाचार भडकवण्याशी संबंधित एका प्रकरणात पुराव्याअभावी त्याची निर्दोष मुक्तता करण्यात आली. या घटनेत तीन जणांचा मृत्यू झाला होता.
गुरुवारी, तीन वेळा लोकसभेचे खासदार राहिलेल्या सज्जन कुमार यांनी तिहार तुरुंगात शिक्षा भोगत असताना अखेरचा श्वास घेतला.
सज्जन कुमार हे १९७० च्या दशकापासून दिल्लीच्या राजकारणातील एक महत्त्वाचे व्यक्तिमत्व होते. त्यांनी १९७७ मध्ये नगरसेवक म्हणून आपल्या राजकीय कारकिर्दीला सुरुवात केली आणि त्यानंतर १९८० पासून बाह्य दिल्लीतून तीन वेळा खासदार म्हणून काम केले.
२००९ मध्ये सज्जन कुमार यांच्या राजकीय कारकिर्दीला अचानक पूर्णविराम लागला, जेव्हा काँग्रेसने राजकीय दबावापुढे झुकून, त्यांना आणि या प्रकरणातील आणखी एक आरोपी जगदीश टायटलर यांना दिलेली निवडणुकीची तिकिटे मागे घेतली. तेव्हापासून काँग्रेसने कुमार यांना मोठ्या प्रमाणावर बाजूला सारले आणि ते पक्षाच्या मर्जीतून उतरले.
मात्र, २०१३ मध्ये काँग्रेसने दिल्ली विधानसभा निवडणुकीत संगम विहार मतदारसंघातून कुमार यांच्या मुलाला उमेदवारी दिली. निवडणुकीत त्यांचा पराभव झाला.
सज्जन कुमार यांना दोषी ठरवून राजकीय वनवासात जावे लागले असले तरी, १९८४ च्या शीखविरोधी दंगलींचा वारसा काँग्रेसच्या गळ्यात अजूनही लटकत आहे.
