Marathi e-Batmya
Related Articles
कुनो राष्ट्रीय उद्यानात ‘निर्वा’ नावाच्या मादी चित्त्यापासून जन्मलेला १९ महिन्यांचा नर बछडा, मध्य प्रदेशातील मोरेना जिल्ह्याच्या जंगलात जखमी अवस्थेत सापडल्यानंतर दुसऱ्या दिवशी मरण पावला. भारतात चित्ते पुन्हा आणण्याच्या प्रकल्पाच्या (रीइंट्रोडक्शन प्रोजेक्ट) अंमलबजावणीनंतरची ही अशा प्रकारची पहिलीच घटना आहे.
मध्य प्रदेशच्या मुख्य वन्यजीव वॉर्डन (चीफ वाईल्डलाईफ वॉर्डन) समिता राजोरा यांनी ‘द इंडियन एक्सप्रेस’ला दुजोरा दिला की, “तो बछडा आता जिवंत नाही.” मात्र, दुखापतींच्या स्वरूपाबाबत त्यांनी अद्याप कोणतीही प्रतिक्रिया दिलेली नाही.
जबलपूर येथील ‘कॉलेज ऑफ व्हेटर्नरी सायन्स अँड ॲनिमल हसबंड्री’च्या डॉ. शोभा जावरे यांनी पुष्टी केली की, चित्त्याच्या बछड्याचा मृत्यू बंदुकीच्या गोळ्यांच्या (पेलेट्स) जखमांमुळे झाला आहे. त्या म्हणाल्या, “आम्ही आमचा अहवाल वन्यजीव अधिकाऱ्यांकडे सादर केला आहे. शस्त्रक्रियेदरम्यान बछड्याच्या शरीरातून या गोळ्या (पेलेट्स) काढण्यात आल्या.”
रविवारी संध्याकाळी मोरेना प्रादेशिक वन विभागाच्या पहाडगड परिसरात देखरेख पथकाला हा बछडा जखमी अवस्थेत सापडला होता. त्यानंतर, अधिक चांगल्या वैद्यकीय उपचारांसाठी त्याला जबलपूरला हलवण्यात आले. तिथे डॉक्टरांना बंदुकीच्या गोळीमुळे झालेली जखम असल्याचे वारंवार दिसून आले आणि शस्त्रक्रियेद्वारे त्या गोळ्या बाहेर काढण्यात आल्या.
वन्यजीव गुन्ह्यांचा तपास करणाऱ्या ‘स्टेट टायगर स्ट्राईक फोर्स’ (STSF) या विशेष पथकाला घटनास्थळी तैनात करण्यात आले असून, ते दोषींचा शोध घेत आहेत. हे पथक आता शिकारीच्या (पोचिंग) शक्यतेसह, मानव-प्राणी संघर्ष या दृष्टिकोनातूनही तपास करत आहे.
हा तपास अत्यंत महत्त्वाचा ठरला आहे, कारण ज्या वनक्षेत्रात हा बछडा सापडला, तिथे अलीकडेच बिबट्यांच्या शिकारीबाबत एक मोठा तपास सुरू होता. या वर्षाच्या सुरुवातीला, कुनो, मोरेना आणि श्योपूर परिसरातील वन विभागांमध्ये किमान १० बिबट्यांच्या हत्येमागे एक आंतरराज्य टोळी सक्रिय असल्याचे उघड झाले होते. या प्रकरणात १० हून अधिक जणांना अटक करण्यात आली होती.
जेव्हा हा बछडा पहिल्यांदा जखमी अवस्थेत सापडला, तेव्हा मानवी हस्तक्षेपाची शक्यता वर्तवण्यात आली होती. वैद्यकीय तपासणीतून बंदुकीच्या गोळीमुळे दुखापत झाल्याचे स्पष्ट होण्यापूर्वी, इतर वन्यप्राण्यांशी झालेल्या संघर्षासारख्या इतर शक्यतांचाही विचार केला जात होता. वन्यजीव अधिकाऱ्यांसमोरील सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे चित्त्यांचे संरक्षण करणे, कारण ते राष्ट्रीय उद्यानाच्या बाहेर आसपासच्या प्रादेशिक जंगलांमध्ये जातात, जिथे त्यांच्या सुरक्षेची जबाबदारी अनेक वन विभागांमध्ये विभागलेली असते.
त्या बछड्याला रेडिओ-कॉलर लावण्यात आली होती आणि एका समर्पित पथकाद्वारे त्याच्यावर लक्ष ठेवले जात होते. कुनो प्रशासनाने त्याच्या सुटकेची आणि उपचारांची जबाबदारी घेतली, तर प्रादेशिक वन अधिकारी तपासाच्या केंद्रस्थानी आले कारण ही घटना त्यांच्या अधिकारक्षेत्रात घडली होती.
मोरेनाच्या खडबडीत दऱ्या आणि स्थानिक बनावटीच्या बंदुकांच्या उपलब्धतेच्या वृत्तांमुळे वन कर्मचाऱ्यांसमोरील आव्हानांमध्ये भर पडते. ‘प्रोजेक्ट चित्ता’च्या पहिल्या कृती आराखड्यात, विस्तृत परिसरात गावठी बंदुका आणि शिकारीची इतर साधने असणे हे वन्यजीवांसाठी संभाव्य धोके असल्याचे नमूद केले होते.
वन्यजीव अधिकाऱ्यांनी विशेषतः गोळीबार, फास लावणे, सापळा लावणे, विषप्रयोग आणि विजेचा धक्का देणे हे धोके ओळखले होते, ज्यासाठी कुनो आणि आसपासच्या परिसरात तातडीच्या संरक्षण उपाययोजनांची आवश्यकता होती.
यानुसार, वरिष्ठ वन अधिकाऱ्यांच्या नेतृत्वाखाली आणि सशस्त्र वन कर्मचारी व पोलीस कर्मचाऱ्यांच्या मदतीने पायी आणि वाहनांमधून अतिरिक्त गस्त घालण्याचे आवाहन करण्यात आले होते. या योजनेत संरक्षण प्रयत्नांची नोंद ठेवण्यासाठी आणि ते अधिक मजबूत करण्यासाठी एम-स्ट्राइप्स (M-STrIPES) गस्त-निरीक्षण प्रणाली वापरण्याचा प्रस्तावही होता.
अधिकाऱ्यांनी स्थानिक संपर्कांमार्फत बसस्थानके, रस्त्यावरील खानावळी, दारूची दुकाने, हॉटेल्स आणि रेल्वे स्थानकांवर गुप्त माहिती गोळा करण्याच्या गरजेवर, तसेच वाहनांच्या हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी पोहरी-ग्वाल्हेर, पोहरी-शिवपुरी आणि पोहरी-शेओपूर महामार्गांवरील सीसीटीव्ही तपासणी नाक्यांवरही भर दिला होता. कुनोच्या आसपासच्या गावांमध्ये मोगिया आणि सहारिया समुदायांच्या सदस्यांसह स्थानिक रहिवाशांना पगारी खबऱ्या म्हणून भरती करण्याचे प्रस्तावही मांडण्यात आले होते.
