Marathi e-Batmya
Related Articles
सौदी अरेबियामध्ये मक्का या पवित्र शहरातील एका मशिदीत ‘अनैतिक कृत्य’ केल्याचा आरोप असलेल्या दोन बांग्लादेशी नागरिकांना फाशी देण्यात आल्याने मोठा संताप व्यक्त होत आहे. या फाशीच्या शिक्षेमुळे त्यांच्या कथित गुन्ह्यांचे स्वरूप, न्यायप्रक्रियेतील पारदर्शकतेचा अभाव, खटल्यांची निष्पक्षता आणि ढाका (बांग्लादेश सरकार) ला याबद्दल आधी माहिती दिली होती का, तसेच त्यांना वाचवण्यासाठी काही प्रयत्न केले जाऊ शकले असते का, असे अनेक प्रश्न उपस्थित झाले आहेत.
सौदी अरेबियाच्या प्रसारमाध्यमांनुसार, १४ ऑक्टोबर रोजी मक्का येथील एका मशिदीत ‘अनैतिक कृत्य’ केल्याप्रकरणी या दोघांना फाशी देण्यात आली. मात्र, या ‘अनैतिक कृत्या’चा नेमका अर्थ काय, याचा उल्लेख अहवालांमध्ये नाही आणि सौदी प्रशासनाकडूनही याबद्दल कोणतीही अधिकृत माहिती देण्यात आलेली नाही.
सौदी अरेबियामध्ये फाशीची शिक्षा देण्याचे प्रमाण जगात सर्वाधिक आहे. ‘ह्युमन राइट्स वॉच’च्या अहवालानुसार, २०२५ मध्ये किमान ३५६ जणांना फाशी देण्यात आली, ज्यापैकी बहुतेक गुन्हे अमली पदार्थांशी संबंधित होते (जे हिंसक नव्हते). विशेष म्हणजे, २०२२ मध्ये एका मुलाखतीदरम्यान सौदीचे पंतप्रधान आणि क्राउन प्रिन्स मोहम्मद बिन सलमान यांनी असे म्हटले होते की, फाशीची शिक्षा आता केवळ हत्येच्या प्रकरणांपुरती मर्यादित ठेवण्यात आली आहे.
सौदी अरेबियामध्ये इस्लामिक कायद्यानुसार तीन प्रमुख श्रेणींमध्ये फाशीची शिक्षा दिली जाते: ‘किसास’ (बदला किंवा प्रतिशोध – प्रामुख्याने हत्येच्या प्रकरणात), ‘हुदुद’ (विशिष्ट गुन्ह्यांसाठी निश्चित केलेली शिक्षा) आणि ‘ताझिर’ (न्यायाधीशांच्या विवेकाधिकारावर आधारित शिक्षा – ज्यामध्ये अमली पदार्थांची तस्करी आणि इतर गुन्ह्यांचा समावेश होतो).
या दोन बांग्लादेशी नागरिकांना ‘ताझिर’ अंतर्गत फाशीची शिक्षा सुनावण्यात आली होती. संबंधित न्यायिक प्राधिकरणांनी ही शिक्षा कायम ठेवली आणि त्यानंतर शाही आदेशाद्वारे मक्का प्रांतात त्यांना फाशी देण्यात आली.
सौदी अरेबियामध्ये परदेशी नागरिकांना फाशीची शिक्षा सुनावल्याची ही दुसरी घटना आहे. याआधी, श्रीलंकेचे हिंदू नागरिक अनोजान शिवरासा यांना ईशनिंदेच्या आरोपाखाली फाशीची शिक्षा सुनावण्यात आली होती, परंतु कोलंबोच्या (श्रीलंका सरकार) हस्तक्षेपानंतर त्यांची शिक्षा रद्द करण्यात आली.
या सर्व गोष्टी पाहता, या दोन बांग्लादेशी नागरिकांनी नेमके काय केले होते, ज्यामुळे त्यांना फाशीची शिक्षा भोगावी लागली, याबाबत कोणतीही स्पष्टता नाही. सुरुवातीला केवळ ‘अनैतिक कृत्य’ असा उल्लेख होता; त्यानंतर काही अहवालांत त्यांनी मशिदीत एकमेकांना चुंबन घेतल्याचा दावा केला गेला, तर सोशल मीडियावर असाही दावा केला जात आहे की, ते केवळ कपाळावर केलेले चुंबन होते. रियाधने या व्यक्तींना फाशी देण्यात आली आहे, याव्यतिरिक्त फारशी माहिती दिलेली नाही, ज्यामुळे संतापाची लाट अधिकच तीव्र झाली आहे.
सौदी अरेबियाच्या प्रसारमाध्यमांनी गृह मंत्रालयाच्या हवाल्याने या दोन व्यक्तींची ओळख ‘नजरुल इस्लाम अब्दुल बशीर’ आणि ‘सिती अख्तर’ अशी दिली आहे. त्यांच्यावर पवित्र शहर मक्का येथील एका मशिदीमध्ये “अनैतिक कृत्य” केल्याचा आरोप ठेवण्यात आला होता.
रियाधने दिलेली माहिती केवळ इतकीच आहे. कथित कृत्ये नेमकी काय होती, त्यांना कधी अटक करण्यात आली किंवा त्यांच्यावर खटला कसा चालवला गेला, याबद्दल सौदी प्रशासनाने कोणतीही अधिकृत माहिती जाहीर केलेली नाही.
सोशल मीडियावर अनेकांनी असा तर्क लावला आहे की, हे दोघे एक “जोडी” (कपल्स) होते आणि त्यांनी एकमेकांच्या कपाळावर चुंबन घेतले होते. मात्र, रियाधकडून कोणतीही अधिकृत माहिती नसल्यामुळे हे स्पष्ट झालेले नाही. शिवाय, ‘प्रथम आलो’ (Prothom Alo) या वृत्तपत्राच्या वृत्तानुसार, नजरुलच्या कुटुंबीयांनी या दाव्यांचे खंडन केले आहे.
नजरुल हा अब्दुल बशीर आणि राहिमा बेगम यांचा थोरला मुलगा होता. तो चट्टोग्राम विभागातील ब्राह्मणबारिया सदर उपजिल्ह्याचा रहिवासी होता. नोव्हेंबर २०२२ मध्ये तो सौदी अरेबियाला गेला आणि तिथे मक्का येथील ‘मस्जिद अल-हराम’मध्ये स्वच्छता कर्मचारी म्हणून काम करू लागला. त्याच्या कुटुंबीयांनी ‘प्रथम आलो’ला सांगितले की, आठ महिन्यांनंतर पोलिसांनी त्याला अटक केली आणि फाशी होईपर्यंत तो कारागृहातच होता.
नातेवाईकांनी सांगितले की, ११ ऑक्टोबर रोजी त्यांनी शेवटच्या वेळी नजरुलशी संवाद साधला होता. तीन दिवसांनंतर, त्याच्या कुटुंबीयांना एक फोन आला, ज्यामध्ये त्याला फाशी देण्यात आल्याची माहिती देण्यात आली. ही बातमी ऐकताच त्याची ६५ वर्षीय आत्या, आबेदा बेगम, बेशुद्ध पडली आणि नंतर तिचा मृत्यू झाला.
नजरुलच्या कुटुंबीयांचे म्हणणे आहे की, त्यांना कोणतीही पूर्वसूचना देण्यात आली नव्हती. त्याचे वडील अब्दुल बशीर, ज्यांनी स्वतः २४ वर्षे सौदी अरेबियात काम केले आहे, त्यांनी ‘द डेली स्टार’ला सांगितले की, त्यांच्या मुलाला न्याय्य सुनावणीची संधी मिळाली नाही. ते म्हणाले, “जर माझ्या मुलाला कोणत्याही समर्थनीय कारणाशिवाय फाशी दिली गेली असेल, तर मला न्याय हवा आहे.”
नजरुलच्या नातेवाईकांनी आणि मित्रांनी त्याच्यावरील आरोपांवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले असून, त्यांनी त्याचे वर्णन एक नम्र आणि सुसंस्कृत व्यक्ती म्हणून केले आहे. त्याचे चुलत भाऊ, मुस्ताकिम भुईयान आणि इमाम हसन भुईयान यांनी ‘प्रथम आलो’ला सांगितले की, नजरुलचा एका पाकिस्तानी सहकाऱ्यासोबत वाद झाला होता आणि त्यांनी असा आरोप केला की, त्या व्यक्तीनेच त्याच्याविरुद्ध कट रचला असावा. त्याचा मित्र राहत भुईयान म्हणाला, “तो असे काहीतरी करेल, यावर माझा विश्वासच बसत नाही.”
नजरुलच्या पूर्वीच्या मदरशाचे अधीक्षक मौलाना नईमुर रहमान म्हणाले, “तो मुलगा उद्धट किंवा वाईट स्वभावाचा होता, असे कोणीही म्हणू शकणार नाही. तो बांग्लादेशात असताना त्याच्या वागण्यात असे काहीही दिसले नाही, ज्यावरून आता त्याच्याबद्दल जे काही बोलले जात आहे, त्याचा अंदाज येईल.”
सिती अख्तर किंवा तिचे नजरुलसोबतचे नाते याबद्दल फारशी सार्वजनिक माहिती उपलब्ध नाही. नजरुलचे वडील अब्दुल बशीर यांनी ‘जागो न्यूज’ला सांगितले की, कुटुंबाला आर्थिक मदत व्हावी म्हणून त्यांनी आपल्या मुलाला तो कॉलेजमध्ये असतानाच परदेशात पाठवले होते. त्यांनी सिती ही नजरुलची पत्नी असल्याचे नाकारले आणि म्हटले, “आम्ही तिला ओळखतही नाही. मला समजले आहे की ते एकाच ठिकाणी काम करत होते.”
मात्र, कुटुंबातील एका अज्ञात सदस्याने बीबीसी बांग्लाला सांगितले की, एकेकाळी नजरुलने सितीसोबत ‘प्रेमसंबंध’ (अफेअर) असल्याचे कबूल केले होते.
नजरुल इस्लाम अब्दुल बशीर आणि सिती अख्तर यांच्या पार्थिवाबाबत, ‘जागो न्यूज’ने सोमवारी दिलेल्या वृत्तानुसार, प्रवासी कल्याण आणि परदेश रोजगार मंत्री आरिफुल हक चौधरी यांनी सांगितले की, बांगलादेश आणि सौदी अरेबिया यांच्यातील विमानसेवा स्थगित असल्यामुळे त्यांच्या पार्थिवाला मायदेशी परत आणण्यास विलंब होत आहे.
या दोन बांग्लादेशी नागरिकांना देण्यात आलेल्या फाशीच्या शिक्षेमुळे बांग्लादेशसह जगभरात संतापाची लाट उसळली असून, या संपूर्ण प्रक्रियेच्या अपारदर्शकतेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जात आहेत.
बांग्लादेशातील ‘काउंटरपॉइंट’ या साप्ताहिक वृत्तपत्राचे संस्थापक संपादक जफर सोभन यांनी लिहिले, “स्पष्ट बोलायचे तर, सौदी अरेबियात एका तरुण बांग्लादेशी जोडप्याला दिलेली फाशी म्हणजे न्यायाची थट्टा आहे. हे त्या देशाच्या मुळाशी असलेल्या एका भयंकर विकृतीचे दर्शन घडवते.”
केवळ कपाळावर चुंबन घेतल्याच्या कारणावरून सौदी अरेबियाने या बांग्लादेशी नागरिकांना फाशी दिली असेल, यावर लोकांचा विश्वास बसत नाही. ज्या गुप्त पद्धतीने त्यांना फाशी देण्यात आली आणि ज्या अत्यंत मर्यादित स्वरूपाची माहिती जनतेसमोर मांडण्यात आली, त्यावरूनही लोकांमध्ये मोठा संताप आहे.
नायजेरियातील ब्लॉगर एमसी अलहाजी यांनी फेसबुकवर लिहिले, “सौदी अरेबियात केवळ आपल्या जोडीदाराचे चुंबन घेतल्याबद्दल कोणालाही फाशी दिली जाणे, हे अशक्य आहे. मी स्वतः सौदी अरेबियात गेलो आहे; तिथे मक्का येथील ग्रँड मशिदीच्या परिसरात मी माझ्या पत्नीला अनेकदा मिठी मारली आहे आणि चुंबनही घेतले आहे. इतकेच नव्हे, तर तिथे अनेक जोडप्यांना सार्वजनिक ठिकाणी प्रेम व्यक्त करतानाही मी पाहिले आहे, तेव्हा कोणतीही अडचण आली नाही.”
त्यांनी पुढे म्हटले, “त्यांना ‘कपाळावर चुंबन घेतल्यामुळे’ फाशी दिली गेली, हा दावा पूर्णपणे निरर्थक आणि इंटरनेटवर पसरवलेली निव्वळ काल्पनिक गोष्ट आहे.”
अलहाजी यांच्या मते, सौदी प्रशासनाने या बांग्लादेशी नागरिकांना नेमक्या कोणत्या गुन्ह्यासाठी दोषी ठरवून शिक्षा दिली, याबद्दल कोणतेही अधिकृत निवेदनही जारी केलेले नाही.
बांग्लादेशातील जोबायर आलम यांनी फेसबुकवर लिहिले की, या जोडप्याला दिलेली फाशीची शिक्षा “पूर्णपणे हास्यास्पद आणि अजिबात स्वीकारार्ह नाही.”
त्यांनी या मुद्द्यावरही प्रकाश टाकला की, त्यांना नेमक्या कोणत्या गुन्ह्यासाठी दोषी ठरवण्यात आले होते आणि हे प्रकरण नक्की कोणत्या काळातील होते, याबाबत कोणतीही स्पष्टता नाही. “एका दिवशी तुम्ही ऐकता की त्यांनी मक्का येथील एका अज्ञात मशिदीत जवळीक साधली, दुसऱ्या दिवशी तुम्ही ऐकता की त्यांनी मशिदीत चुंबन घेतले, तिसऱ्या दिवशी तुम्ही ऐकता की त्यांनी कपाळावर चुंबन घेतले. एका दिवशी तुम्ही ऐकता की त्यांचे नातेवाईक नव्हते, एका दिवशी तुम्ही ऐकता की ते जोडपे होते, चौथ्या दिवशी तुम्ही ऐकता की त्यांना २०२२ पासून कोठडीत ठेवण्यात आले होते,” असे आलम यांनी लिहिले.
ते म्हणाले की, सौदी सरकारने “आपल्या कृतींसाठी योग्य आणि कायदेशीर उत्तर” न दिल्यामुळे हा सर्व “गोंधळ” निर्माण झाला आहे.
युनायटेड किंगडममधील ऑक्सफर्ड येथे राहणारे वकील, रायान रशीद यांनी सौदी प्रक्रियेतील सात त्रुटी निदर्शनास आणल्या आणि म्हटले की यामुळे लोकांमध्ये “संताप” निर्माण झाला पाहिजे.
“या कथित कृत्याबद्दल कोणाचेही काहीही मत असले तरी, योग्य कायदेशीर प्रक्रियेवर विश्वास ठेवणाऱ्या प्रत्येकाने यामुळे संताप व्यक्त केला पाहिजे. सौदी व्यवस्थेबाहेरील कोणालाही पाहण्याची परवानगी नसलेल्या प्रक्रियेद्वारे दोन जीव घेतले गेले,” असे रशीद यांनी ‘एक्स’वर लिहिले. त्यांनी पुढे असेही म्हटले की, मृत्युदंड दिल्यानंतरच कुटुंबीयांना आणि ढाक्याला याची माहिती देण्यात आली.
फेसबुकवरील एका पोस्टमध्ये लिहिताना, वकील आणि संक्रमणकालीन न्यायाचे पुरस्कर्ते रायहान रशीद म्हणाले की, व्हिएन्ना कॉन्सुलर संबंध कराराच्या कलम ३६ नुसार अटकेत असलेल्या परदेशी नागरिकांना त्यांच्या कॉन्सुलर हक्कांविषयी माहिती देणे आवश्यक आहे, तर कलम ३७ नुसार यजमान देशांनी परदेशी नागरिकाच्या मृत्यूची माहिती दूतावासांना विनाविलंब देणे आवश्यक आहे.
तथापि, ‘द डेली स्टार’ने वृत्त दिले आहे की, बांग्लादेशच्या जेद्दाहमधील कॉन्सुलेट जनरलला सप्टेंबरमध्ये तुरुंगात असलेल्या सर्व नागरिकांची एक यादी मिळाली, ज्यात नझरुल इस्लाम अब्दुल बसीर आणि सिटी अख्तर यांची नावे होती. त्यांचे कथित गुन्हे ‘व्यभिचार’ आणि ‘आयसीटी’ (ICT) असे नमूद केले होते, परंतु त्यांच्या मृत्युदंडाचा उल्लेख नव्हता.
कॉन्सुलेटने असेही सांगितले की, त्या दोघांनीही कॉन्सुलर मदतीची मागणी केली नव्हती. नझरुलच्या कुटुंबीयांना अटकेची माहिती होती, जसे त्यांनी ‘प्रथम आलो’ला सांगितले, परंतु जेव्हा त्याला पहिल्यांदा अटक करण्यात आली तेव्हा ढाक्यालाही माहिती देण्यात आली होती की नाही, हे अद्याप अस्पष्ट आहे.
ढाक्यालाही या फाशीच्या शिक्षेबद्दल आधी माहिती देण्यात आली नव्हती आणि प्रसारमाध्यमांच्या वृत्तांमधूनच त्यांना याबद्दल समजले, असे परराष्ट्र व्यवहार राज्यमंत्री शमा ओबैद इस्लाम यांनी शनिवारी पत्रकारांना सांगितले.
त्यानंतर बांग्लादेशने ढाक्यातील सौदी अरेबियाचे राजदूत अब्दुल्ला झफर एच बिन अबिया यांच्याकडे स्पष्टीकरण मागितले, तर परराष्ट्र मंत्रालयाने यापूर्वीच औपचारिक मान्यतेसाठी एक नोट वर्बल पाठवले होते.
शमा यांनी शनिवारी पत्रकारांना सांगितले की, ढाका अजूनही रियाधकडून सविस्तर अधिकृत माहितीची वाट पाहत आहे, ज्यामध्ये फाशीच्या शिक्षेची परिस्थिती आणि सौदी अरेबियातील त्या दोन नागरिकांच्या नोकरी व वास्तव्याचा तपशील समाविष्ट आहे.
परराष्ट्र व्यवहार राज्यमंत्री हुमायून कोबीर यांनी या फाशीच्या शिक्षेला “अत्यंत निराशाजनक” म्हटले आहे, असे ‘द डेली स्टार’ने रविवारी वृत्त दिले. दोन्ही देश व्हिएन्ना कराराचे स्वाक्षरीकर्ते असूनही माहितीची देवाणघेवाण का झाली नाही, असा प्रश्न त्यांनी उपस्थित केला.
“मग माहितीच्या देवाणघेवाणीत खंड का पडला? आम्ही सौदी अरेबियाकडून स्पष्टीकरण मागितले आहे,” असे ते म्हणाले. पुढे ते म्हणाले की, ज्याप्रमाणे ढाका बांगलादेशात आपल्या नागरिकांना ताब्यात घेतल्यास सौदी अरेबियाला कळवते, त्याचप्रमाणे रियाधनेही ताब्यात घेतलेल्या नागरिकांविषयी बांगलादेशला कळवावे अशी अपेक्षा आहे.
