‘द न्यूयॉर्क टाइम्स’च्या एका तपासानुसार, एनव्हिडिया (Nvidia) चे सह-संस्थापक आणि माजी मुख्य कार्यकारी अधिकारी जेन्सेन हुआंग यांनी कर्मचाऱ्यांकडून अधिक काम करून घेण्यासाठी सार्वजनिकरीत्या अपमान करणे, वैयक्तिक टीका करणे आणि धमक्या देणे यांसारख्या मार्गांचा अवलंब केला होता. अनेक दशकांपासून ही पद्धत कंपनीच्या कार्यसंस्कृतीचा भाग बनली होती.
सध्याचे आणि माजी अशा डझनहून अधिक कर्मचाऱ्यांच्या मुलाखती, तसेच न्यायालयातील नोंदी आणि इतर कागदपत्रांच्या आधारे तयार करण्यात आलेल्या या अहवालात, हुआंग यांच्या वर्तनावर आक्षेप घेणाऱ्या काही माजी वरिष्ठ अधिकाऱ्यांसोबत केलेल्या गोपनीय तडजोडींचाही उल्लेख आहे.
कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या (AI) लाटेमुळे एनव्हिडियाचे मूल्य ५ ट्रिलियन डॉलर्सच्या जवळ पोहोचले असताना, जेन्सेन हुआंग आपल्या कर्मचाऱ्यांवर अधिकच नाराज होऊ लागले होते. त्यांनी कर्मचाऱ्यांच्या काही गटांना सांगितले की, त्यांनी इतकी संपत्ती कमावली आहे की आता आर्थिक प्रोत्साहन त्यांना अधिक काम करण्यासाठी प्रेरित करू शकत नाही. या संभाषणांची माहिती असलेल्या तीन व्यक्तींनी वृत्तपत्राला सांगितले की, हुआंग यांच्या मते, कर्मचाऱ्यांकडून अधिक काम करून घेण्यासाठी त्यांचा अपमान करणे हाच एकमेव मार्ग उरला होता.
ही कार्यपद्धती जेन्सेन हुआंग यांच्या अनेक वर्षांपासूनच्या व्यवस्थापन तत्त्वज्ञानाचे प्रतिबिंब होती. दोन दशकांहून अधिक काळातील कर्मचारी आणि माजी कर्मचाऱ्यांच्या मुलाखती तसेच न्यायालयीन कागदपत्रांवरून असे दिसून येते की, ते नियमितपणे आपल्या हाताखालील कर्मचाऱ्यांवर कठोर शाब्दिक हल्ले करत असत. यात अनेकदा हिंसक धमक्या आणि अत्यंत वैयक्तिक स्वरूपाच्या अपमानास्पद टिप्पणींचा समावेश असे.
एका प्रसंगी, त्यांनी एका उच्चपदस्थ अधिकाऱ्याला असे म्हटले की, त्यांच्या आईने त्यांना जन्मालाच घालायला नको होते (गर्भपात करायला हवा होता). दुसऱ्या एका प्रसंगी, त्यांनी एका कर्मचाऱ्याचे हात उपटून काढण्याची आणि त्याच हातांनी त्याला मारून टाकण्याची धमकी दिली होती. तसेच, एका कर्मचाऱ्याला त्यांनी असेही म्हटले होते की, ते त्याचे डोके उघडून त्याच्या मेंदूवर “लघवी करतील”.
अहवालानुसार, जेन्सेन हुआंग यांनी एकदा म्हटले होते, “मी तुम्हाला छळून महान बनवेन, कारण माझा तुमच्यावर विश्वास आहे.” हीच कार्यपद्धती पुढे एनव्हिडियाच्या कार्यसंस्कृतीचा मुख्य भाग बनली.
मात्र, वृत्तपत्राच्या या तपासणीत असेही दिसून आले की, कंपनीतील कर्मचाऱ्यांचे त्यांच्या प्रमुखासोबतचे नाते केवळ भीतीवर आधारित नव्हते. अनेक कर्मचारी जेन्सेन हुआंग यांच्या तांत्रिक कौशल्याचे, धोरणात्मक दूरदृष्टीचे आणि त्यांनी वैयक्तिक पातळीवर दिलेल्या पाठिंब्याचे कौतुकही करत असत. हजारो कर्मचाऱ्यांनी त्यांना परत आणण्यासाठी एका पत्रावर स्वाक्षऱ्या केल्या होत्या, तर काहींनी एनव्हिडियाच्या लोगोचे टॅटूही गोंदवून घेतले होते. असे असले तरी, हुआंग यांचे समर्थक आणि टीकाकार या दोघांनीही या संस्थेतील वातावरणाचे वर्णन एका ‘पंथ’ (cult) सारख्या वातावरणाशी केले आहे. हुआंग यांच्या वर्तनाकडे २००४ मध्येच लक्ष गेले होते, जेव्हा मायकेल विन्स्टन यांनी ‘एनव्हिडिया’ (Nvidia) मध्ये मानवी संसाधन (HR) विभागाचे वरिष्ठ उपाध्यक्ष म्हणून काम सुरू केले. यापूर्वी मेरिल लिंच आणि मोटोरोलासारख्या कंपन्यांमध्ये काम केलेल्या विन्स्टन यांना, एनव्हिडियामधील अंतर्गत वातावरण आणि तिथल्या एचआर विभागाची दयनीय अवस्था पाहून मोठा धक्का बसला.
ऑक्टोबर २००४ मध्ये सुमारे ५० कर्मचाऱ्यांच्या उपस्थितीत झालेल्या दोन दिवसांच्या बैठकीत, विन्स्टन यांनी जेन्सेन हुआंग यांना आपल्या हाताखालील कर्मचाऱ्यांना हिंसक धमक्या देताना पाहिले.
एका कर्मचाऱ्याला उद्देशून जेन्सेन हुआंग म्हणाले, “तुम्हाला हे करावेच लागेल, अन्यथा मी तुमचे हृदय उपटून काढेन आणि त्यावर पाय देऊन चिरडून टाकेन.”
विन्स्टन यांनी नंतर आपल्या नोंदीत लिहिले: “मी असहाय्यपणे पाहत होतो, कारण या वेड्या माणसाने त्या कर्मचाऱ्यांना सर्वांसमोर अपमानित केले, इतकेच नव्हे तर दीर्घकाळ त्यांचा छळ केला!”
त्यांनी असेही नमूद केले की, या घटनेमुळे त्यांना प्रचंड मानसिक त्रास झाला. त्यांनी लिहिले, “त्या खोलीत असणे मला शारीरिक, बौद्धिक आणि भावनिकदृष्ट्या वेदनादायी वाटले.”
बैठकीनंतर अनेक कर्मचारी विन्स्टन यांच्याकडे आले; त्यांनी आपण “भयाभीत” असल्याचे सांगितले आणि त्यांना हस्तक्षेप करण्याची विनंती केली. जेव्हा विन्स्टन यांनी हा विषय वरिष्ठ अधिकाऱ्यांसमोर मांडला, तेव्हा एका अधिकाऱ्याने सांगितले की एनव्हिडियामध्ये हुआंग यांचे असे वागणे सामान्य आहे, तर दुसऱ्याने त्यांना “थोडे कणखर बनण्याचा” सल्ला दिला.
नंतर विन्स्टन यांनी जेन्सेन हुआंग यांना जाब विचारला. त्यांनी युक्तिवाद केला की, कर्मचाऱ्यांशी केलेले त्यांचे वर्तन व्यावसायिक मर्यादा ओलांडणारे आहे आणि यामुळे कंपनीवर कायदेशीर कारवाई होऊ शकते. हुआंग यांनी या सार्वजनिक अपमानाचे समर्थन करताना म्हटले की, नवीन कर्मचाऱ्यांसाठी ही एक “दीक्षा” (rite of passage) आहे आणि पहिल्या सहा महिन्यांत ते मुद्दाम अशा प्रकारची वागणूक देतात.
जेव्हा विन्स्टन यांनी त्यांना असे वागणे थांबवण्यास सांगितले, तेव्हा हुआंग म्हणाले, “यात मनोरंजनाचे चांगले मूल्य (entertainment value) आहे.”
नोव्हेंबर २००४ मध्ये विन्स्टन यांना कामावरून काढून टाकण्यात आले. हुआंग यांनी त्यांना सांगितले की ते “या कंपनीसाठी योग्य नाहीत” (not a good fit) आणि असा इशाराही दिला की, जर त्यांनी कायदेशीर मार्ग निवडला, तर ते सुनिश्चित करतील की विन्स्टन यांना पुन्हा कधीही सिलिकॉन व्हॅलीमध्ये काम मिळणार नाही.
यानंतर विन्स्टन यांनी कॅलिफोर्नियाच्या ‘डिपार्टमेंट ऑफ फेअर एम्प्लॉयमेंट अँड हाऊसिंग’कडे तक्रार नोंदवली आणि एनव्हिडिया तसेच हुआंग यांच्या विरोधात खटला दाखल करण्याची तयारी केली. मात्र, हा वाद एका गोपनीय तडजोडीद्वारे मिटवण्यात आला. या तडजोडीची रक्कम १० लाख डॉलर्सपेक्षा (१ दशलक्ष डॉलर्स) अधिक होती, ज्याबद्दल वृत्तपत्रात यापूर्वी कधीही माहिती दिली गेली नव्हती. या प्रक्रियेत कोणत्याही पक्षाने आपली चूक किंवा जबाबदारी मान्य केली नाही. एनव्हिडियाचे आणखी एक माजी वकील, स्टीफन पेटिग्र्यू यांनी २००७ मध्ये खटला दाखल केला होता. त्यांनी असा आरोप केला होता की, विन्स्टन यांच्या तक्रारींची माहिती दिल्यानंतर त्यांना वयावरून भेदभाव आणि सूडबुद्धीच्या कारवाईचा सामना करावा लागला. एनव्हिडियाने या आरोपांना आव्हान दिले होते, परंतु २००९ मध्ये हा खटला न्यायालयाबाहेर तडजोडीद्वारे मिटवण्यात आला.
आरोप असूनही, अनेक कर्मचाऱ्यांनी जेन्सेन हुआंग यांना महत्त्वाकांक्षी तांत्रिक बदलांचा पाठपुरावा करण्याच्या त्यांच्या इच्छेमुळे एनव्हिडियामध्ये परिवर्तन घडवण्याचे श्रेय दिले. २०१२ मध्ये कंपनीच्या ग्राफिक्स चिप्सचा वापर करून सुरुवातीच्या एआय प्रणालीला प्रशिक्षित केल्यानंतर, त्यांनी कृत्रिम बुद्धिमत्तेचे महत्त्व ओळखून कंपनीचा व्यवसाय डीप लर्निंगकडे वळवला, असे म्हटले जाते.
त्यानंतर एनव्हिडिया चिप्सच्या मागणीत झालेल्या प्रचंड वाढीमुळे कंपनी एआय उद्योगातील एक प्रमुख खेळाडू बनली आणि कर्मचाऱ्यांच्या संपत्तीत लक्षणीय वाढ झाली.
काही कर्मचाऱ्यांनी जेन्सेन हुआंग यांच्या वैयक्तिक करुणेची आठवणही सांगितली. एनव्हिडियाच्या स्ट्रॅटेजी विभागातील कर्मचारी वर्तिका सिंग, जिच्या बहिणीला ब्रेन कॅन्सर होता, तिने त्यांच्या पाठिंब्याबद्दल जाहीरपणे त्यांचे आभार मानले आणि त्यांच्या वर्तनाचे वर्णन “विलक्षण माणुसकीचे” उदाहरण असे केले.
तथापि, सहा सध्याच्या आणि माजी कर्मचाऱ्यांनी ‘द न्यूयॉर्क टाइम्स’ला सांगितले की, अपमान, प्रोत्साहन आणि अधूनमधून मिळणाऱ्या वैयक्तिक पाठिंब्याच्या मिश्रणामुळे हुआंग यांच्यावर एक अस्वास्थ्यकर भावनिक अवलंबित्व निर्माण झाले होते.
त्यांच्या व्यवस्थापन शैलीचा प्रभाव इतर वरिष्ठ अधिकाऱ्यांवरही पडला, ज्यात त्यांची मुलगी मॅडिसनचाही समावेश होता, जी बैठकांदरम्यान सहकाऱ्यांना फटकारत असे, असे म्हटले जाते. गेल्या वर्षी एका रेकॉर्ड केलेल्या कॉलमध्ये, एका उपाध्यक्षाने वारंवार होणाऱ्या टीकेनंतर, “मला पॅनिक अटॅक येत आहे,” असे म्हणत बैठक सोडली.
जेन्सेन हुआंग यांचे आक्रमक वर्तन एनव्हिडियाच्या बाहेरही दिसून आले. मार्चमध्ये मिस्ट्रलचे मुख्य कार्यकारी आर्थर मेन्श यांच्यासोबतच्या एका पॅनल चर्चेदरम्यान, त्यांनी त्या फ्रेंच अधिकाऱ्याला वारंवार मध्येच थांबवले आणि त्यांच्या उच्चारांची खिल्ली उडवली, असे म्हटले जाते.
“तुम्ही माणसासारखे बोलतही नाही आहात,” जेन्सेन हुआंग एका क्षणी म्हणाले, ज्यामुळे दुसऱ्या पॅनल सदस्याला हस्तक्षेप करावा लागला.
ह्यांग यांनी १२ नोव्हेंबर २०२६ रोजी, त्यांच्या कथित विवाहबाह्य संबंधांच्या खुलाशांनंतर राजीनामा दिला. यामध्ये एका कनिष्ठ कर्मचाऱ्यासोबत आणि दुसऱ्या एका महिलेसोबतच्या संबंधांचा समावेश होता, जिच्याबद्दल अमेरिकन गुप्तचर यंत्रणेचा असा विश्वास आहे की ती चिनी गुप्तचर यंत्रणेची हस्तक आहे.
बोर्डाचे अध्यक्ष हार्वे सी. जोन्स म्हणाले की, कंपनीचा “जेन्सेन यांना पुन्हा मुख्य कार्यकारी अधिकारी म्हणून नियुक्त करण्याचा कोणताही इरादा नाही.” दरम्यान, अंतरिम मुख्य कार्यकारी अधिकारी कोलेट क्रेस यांच्यासमोर एनव्हिडिया आपल्या सह-संस्थापकाने स्थापित केलेली व्यवस्थापन संस्कृती कायम ठेवेल की वेगळी दिशा स्वीकारेल, हे ठरवण्याचे आव्हान आहे.
Marathi e-Batmya