इराण बरोबरचे य़ुद्ध आणि अमेरिकेच्या मध्यावधी निवडणूकीत डोनाल्ड ट्रम्प यांचा पराभव उपराष्ट्राध्यक्ष जेडी व्हान्स यांच्या कबुलीने आणि इराणच्या नेत्यांचे मत

अमेरिकेतील मध्यावधी निवडणुकांसाठी (मिडटर्म्स) मतमोजणी सुरू असताना, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या रिपब्लिकन पक्षाला मोठा धक्का बसला. या घडामोडींकडे पश्चिम आशियातील देशांचे, विशेषतः अमेरिकेचा कट्टर प्रतिस्पर्धी असलेल्या इराणचे बारीक लक्ष होते. ट्रम्प आणि त्यांचे सहकारी जे. डी. व्हॅन्स, या दोघांच्या मते, सुरू असलेल्या ‘इराण युद्धा’चा (Iran war) परिणाम या निवडणुकीच्या निकालांवर झाला आहे. या निकालांचे पडसाद अमेरिकेच्या अंतर्गत राजकारणावर आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरही उमटणार आहेत.

इराणमधील कट्टरपंथीयांचे असे म्हणणे आहे की, निवडणुकीतील डोनाल्ड ट्रम्प यांची कामगिरी हे दर्शवते की, या युद्धामुळे त्यांना परदेशात जेवढा फायदा झाला, त्यापेक्षा जास्त नुकसान त्यांना स्वतःच्या देशात सहन करावे लागले आहे. त्यांच्या मते, आता युद्ध संपवण्यासाठी होणाऱ्या कोणत्याही करारात माघार घेण्याऐवजी, अधिक अटी किंवा मागण्या मांडण्याची हीच योग्य वेळ आहे.

इराणच्या सुरक्षा परिषदेचे प्रमुख मोहसेन रेझाई यांनी ‘एक्स’ (X) वर केलेल्या पोस्टमधून त्यांची भूमिका स्पष्ट केली. त्यांनी जे. डी. व्हॅन्स, रुबिओ आणि हेगसेथ यांसारख्या अमेरिकेतील वरिष्ठ नेत्यांचा उल्लेख करत म्हटले की, हे सर्वजण आता सत्तेतून बाहेर पडत आहेत किंवा त्यांनी हार मानली आहे. त्यानंतर त्यांनी असा प्रश्न उपस्थित केला की, आता वॉशिंग्टनमध्ये इराणने नेमके कोणाशी चर्चा करावी? त्यांनी लिहिले, “तुम्ही युद्धही हरलात आणि निवडणूकही हरलात.” शेवटी त्यांनी असा इशारा दिला की, जो कोणी युद्ध सुरू करेल, त्याला जोरदार प्रत्युत्तर दिले जाईल.

सीएनएन (CNN) च्या वृत्तानुसार, इराणच्या राजकारणात आणि माध्यमांमध्येही असाच सूर उमटत आहे. काहींनी तर एका अशा “नवीन जागतिक व्यवस्थेची” (new world order) मागणी केली आहे, ज्यामध्ये इराणला या प्रदेशात अधिक प्रबळ स्थान मिळेल. हे महत्त्वाचे आहे कारण इराण आणि अमेरिका कतारच्या मध्यस्थीद्वारे अप्रत्यक्ष चर्चा करत आहेत, ज्याचा उद्देश आठ महिन्यांपासून सुरू असलेले हे युद्ध संपवणे हा आहे.

इराणमधील काही गटांची अशी इच्छा आहे की, अमेरिकेसोबतच्या चर्चेत इराणने ठाम राहावे आणि अजिबात माघार घेऊ नये. त्यांच्या मते, इराणने हे युद्ध आधीच जिंकले आहे आणि अमेरिकेतील ट्रम्प यांचा पराभव हेच सिद्ध करतो.

इराणचे सर्वोच्च नेते मुजतबा खामेनी यांनी बुधवारी या भूमिकेला पाठिंबा दिला. त्यांनी अशा कोणत्याही कृतीविरुद्ध इशारा दिला, जी शरणागतीसारखी वाटू शकते. कट्टरपंथीयांनी याला इराणच्या स्वतःच्या वार्ताकारांसाठी एक संदेश म्हणून पाहिले. त्यांनी असेही म्हटले की, हे युद्ध एका नवीन जागतिक व्यवस्थेचा पाया रचत आहे.

डोनाल्ड ट्रम्प यांनी ‘फॉक्स न्यूज’ला सांगितले की, त्यांच्या पक्षाच्या पराभवात या युद्धाचा मोठा वाटा होता. जे. डी. व्हॅन्स यांनी ‘एक्स’वर एका सविस्तर पोस्टमध्ये लिहिले: “आपण हरलो, याचे कारण हे युद्धच आहे.” इराणमधील पुराणमतवादींनी त्या शब्दांना, युद्धामुळे आता ट्रम्प यांना देशांतर्गत फटका बसत असल्याचा पुरावा मानले आहे. इंटरनॅशनल क्रायसिस ग्रुपचे हमीदरेझा अझीझी यांनी सीएनएनला सांगितले की, तेहरान या मतदानाला आपल्या भूमिकेला मिळालेला पाठिंबा मानत आहे आणि त्यांच्या मागण्या अधिक कठोर होण्याची शक्यता आहे.

अझीझी म्हणाले की, देशांतर्गत फटका कमी करण्यासाठी इराणकडून त्यांच्या अणुकार्यक्रमाबाबत काही ठोस प्रतिसाद मिळाल्याशिवाय ट्रम्प केवळ युद्ध संपल्याचे जाहीर करू शकत नाहीत. दुसरा मार्ग म्हणजे मोठा लष्करी हल्ला करणे, जेणेकरून ट्रम्प एका मजबूत स्थितीतून युद्ध संपवू शकतील, असे ते म्हणाले. पण त्यांनी पुढे असेही म्हटले की, आता इराणकडे कोणतीही अणुसवलत देण्याचे फारसे कारण नाही.

इराणच्या नेत्यांनाही एक करार हवा आहे, पण असा करार हवा आहे ज्यामुळे या प्रदेशात देशाला पूर्वीपेक्षा अधिक शक्ती मिळेल. सेंटर फॉर इंटरनॅशनल पॉलिसीचे सिना तुसी म्हणाले की, इराणला आपल्या शेजारी राष्ट्रांनी हे मान्य करावे असे वाटते की त्यांची सुरक्षा केवळ अमेरिकेच्या लष्करी सामर्थ्यावर अवलंबून राहू शकत नाही.

होर्मुझची सामुद्रधुनी पुन्हा उघडण्यासाठी इराणने सात अटी ठेवल्या आहेत. त्यामध्ये सर्व आघाड्यांवर युद्ध समाप्त करणे, नुकसानीची भरपाई, अमेरिकी सैन्याची माघार आणि निर्बंध समाप्त करणे यांचा समावेश आहे. वॉशिंग्टन त्यापैकी कोणत्याही गोष्टीला सहमत होईल की नाही हे स्पष्ट नाही.

या युद्धाची इराणला मोठी किंमत मोजावी लागली आहे. अमेरिका आणि इस्रायलने माजी सर्वोच्च नेते अली खामेनी आणि अनेक कमांडर व शास्त्रज्ञांना ठार मारले, तसेच अमेरिकेच्या सागरी नाकेबंदी आणि पुन्हा लादलेल्या निर्बंधांमुळे अर्थव्यवस्थेला फटका बसला आहे. तुसी म्हणाले की, म्हणूनच इराणचे नेते काहीतरी चिरस्थायी मिळाल्याशिवाय त्यांच्याकडे असलेला प्रभाव सोडू इच्छित नाहीत.

या युद्धाला आता आठ महिने झाले आहेत आणि ते थांबले आहे, ज्यात फारशी लढाई झालेली नाही आणि चर्चेत कोणतीही खरी प्रगती झालेली नाही. इराणचे वाटाघाटी करणारे तेहरान आणि दोहा दरम्यान प्रवास करत आहेत, जिथे कतार हे अंतर कमी करण्याचा प्रयत्न करत आहे. इराणच्या अणुकार्यक्रमावर चर्चा सुरू करणारा आणि युद्ध संपवणारा करार करणे हे उद्दिष्ट आहे.

एका प्रादेशिक अधिकाऱ्याने गुरुवारी सीएनएनला सांगितले की, मतदान झाल्यापासून नवीन युद्धाची शक्यता कमी झाली आहे, परंतु लढाईची नवीन फेरी होण्याची शक्यता अजूनही आहे. ऑक्टोबरमध्ये, ट्रम्प म्हणाले होते की अमेरिका मध्यावधी निवडणुकांपूर्वी इराणवर हल्ला करणार नाही आणि त्यानंतर काय होईल हे त्यांनी सांगितलेले नाही.

अमेरिकेने गेल्या आठवड्यात केशम बेटावर अनेक वेळा हल्ला केला, ज्यात गुरुवारी रात्रीचाही समावेश होता. दोन्ही बाजूंनी या हल्ल्यांचे महत्त्व कमी करून दाखवण्याचा प्रयत्न केला आहे, ज्यामागे कदाचित सुरू असलेल्या वाटाघाटींचे रक्षण करण्याचा उद्देश असावा. ट्रम्प यांनी पत्रकारांना सांगितले की, त्यांना उर्वरित देशाला नष्ट करायचे नाही, “पण कदाचित मला तसे करावे लागेल.” त्यांनी पुढे म्हटले, “तुम्हाला लवकरच समजेल.”

कतारने सांगितले की, शुक्रवारी ट्रम्प यांनी त्यांच्या अमीरशी फोनवर चर्चा केली, ज्यामध्ये संघर्ष शांत करण्याबाबत बोलणे झाले. त्याच्या आदल्या दिवशी, इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांनी सौदी अरेबिया, संयुक्त अरब अमिराती (UAE), ओमान, पाकिस्तान, कुवेत, जॉर्डन, तुर्की, सायप्रस आणि कतारमधील आपल्या समकक्ष मंत्र्यांशी चर्चा केली होती.

About Editor

Check Also

आम आदमी पार्टीच्या सत्तेनंतर पंजाबमध्ये पुन्हा काँग्रेसचे पुनरागमन होणार? भाजपाला यंदाही पंजाबात प्रवेश नाही

जानेवारी २०२३ मध्ये ‘भारत जोडो यात्रे’दरम्यान, दाढी वाढवलेले राहुल गांधी सुवर्ण मंदिरात केशरी पगडी परिधान …

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *