आंध्र प्रदेशातील मदनपल्ले येथे केंद्रीय अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांचे भाषण सुरू असताना जमावाने काही काळ घोषणाबाजी केली; या घटनेचे नेमके कारण काय होते, यावरून आता राजकीय वाद निर्माण झाला आहे. काँग्रेसने हा रोजगार न मिळाल्याबद्दलचा संताप असल्याचे म्हटले, तर आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री एन. चंद्राबाबू नायडू यांनी हे दावे फेटाळून लावत, तो रायलसीमा भागातील लोकांचा उत्साह असल्याचे सांगितले.
२ ऑक्टोबर रोजी मदनपल्ले येथे झालेल्या कार्यक्रमातील एक व्हिडिओ क्लिप ऑनलाइन व्हायरल झाली, ज्यात सीतारामन एका कृषी प्रकल्पाबाबत भाषण करत होत्या. या व्हिडिओमध्ये सीतारामन लोकांना शांत करण्याचा प्रयत्न करताना आणि नायडू मध्येच हस्तक्षेप करताना दिसत आहेत. नायडू यांच्या हस्तक्षेपानंतर सीतारामन यांनी आपले भाषण पूर्ण केले.
ज्यांनी हा व्हिडिओ शेअर केला, त्यापैकी काहींचा असा दावा होता की, प्रेक्षकांमधील लोकांनी रोजगाराची मागणी केल्यामुळे हा व्यत्यय आला. काँग्रेस नेते आणि राज्यसभेचे खासदार जयराम रमेश यांनी ही क्लिप शेअर करताना या दृश्याला “जनतेचा रोष” असल्याचे म्हटले.
चंद्राबाबू नायडू, सीतारामन, आंध्र प्रदेशचे मंत्री आणि टीडीपी नेते नारा लोकेश तसेच भाजप नेत्यांनी हा अर्थ लावणे नाकारले. त्यांच्या मते, मंचावरील नेत्यांबद्दल लोकांमध्ये उत्साह होता आणि परिस्थिती नियंत्रणात आणण्यासाठी नायडूंनी हस्तक्षेप केला होता.
मात्र, क्लिपमधील आवाजावरून जमाव नेमका कशासाठी घोषणाबाजी करत होता, हे स्पष्ट होत नाही.
त्यात केवळ सीतारामन लोकांना त्यांचे म्हणणे ऐकून घेण्याची वारंवार विनंती करताना आणि त्यानंतर नायडू यांनी हस्तक्षेप करून लोकांना खाली बसण्यास सांगतानाचे दृश्य व आवाज ऐकू येतात. नायडूंच्या त्या वक्तव्यांवरून त्यांनी त्या ठिकाणच्या परिस्थितीचा कसा अर्थ लावला, हे दिसून येते.
“कृपया एक मिनिट माझे म्हणणे ऐकून घ्या,” असे सीतारामन यांनी उपस्थितांना वारंवार सांगितले.
त्यानंतर नायडू यांनी पुढाकार घेतला. “कृपया खाली बसा. तुम्ही जे करत आहात ते योग्य नाही,” असे त्यांनी जमावाला सांगितले. हा कार्यक्रम रायलसीमा भागातील शेतकऱ्यांच्या जीवनात बदल घडवून आणण्याबाबत होता, असे सांगत त्यांनी केंद्रीय मंत्र्यांच्या संदेशाचे महत्त्व अधोरेखित केले.
रायलसीमा हा आंध्र प्रदेशचा दक्षिण भाग असून तो सतत दुष्काळाचा सामना करणारा प्रदेश आहे.
व्हिडिओमध्ये चंद्राबाबू नायडू व्यासपीठाकडे चालत जाताना आणि घोषणाबाजी करणाऱ्या जमावाला शांत करताना दिसत आहेत. “कृपया खाली बसा. मला तुमचा उत्साह समजतो. पण कृपया खाली बसा,” नायडू म्हणाले. त्यानंतर त्यांनी उपस्थितांना सांगितले की, कार्यक्रम संपल्यावर ते आणि उपमुख्यमंत्री के. पवन कल्याण बाहेर येतील. “त्यानंतर, तुम्हाला हवे तितके घोषणा-घोष करायचे असतील तर करा. पण इथे नको. कृपया खाली बसा,” नायडू म्हणाले.
एका टप्प्यावर, रेलिंगवर चढलेल्या लोकांनाही त्यांनी खाली उतरण्यास सांगितले. “अहो बंधूंनो, कृपया खाली उतरा,” ते म्हणाले. नायडू म्हणाले की, ते त्यांना त्यांच्याच हितासाठी खाली बसण्यास सांगत आहेत. “आम्ही तुम्हाला हे आदरपूर्वक सांगत आहोत, त्यामुळे तुम्हीही आदर दाखवला पाहिजे,” असे म्हणत त्यांनी पुन्हा एकदा जमावाला शांतपणे बसण्याची विनंती केली.
या घटनेबाबतच्या परस्परविरोधी चर्चांमध्ये नायडूंच्या या हस्तक्षेपाचा मुद्दा केंद्रस्थानी आला आहे.
मदनपल्ले येथे २ ऑक्टोबर रोजी ‘ग्लोबल हॉर्टिकल्चर हब – रायलसीमा रायझिंग’ (Global Horticulture Hub – Rayalaseema Rising) या प्रकल्पाच्या उद्घाटनाचा कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला होता. नायडू आणि सीतारामन यांनी १ लाख कोटी रुपयांच्या या फलोत्पादन केंद्राचा (हॉर्टिकल्चर हब) आणि ‘इंडियन स्कूल ऑफ ॲग्रीकल्चर’चा पायाभरणी समारंभ पार पाडला.
हा व्हिडिओ ‘एक्स’ (X) वर शेअर करताना असा दावा करण्यात आला की, जमाव “आधी नोकऱ्या द्या” अशा घोषणा देत होता. त्यानंतर काँग्रेस नेते जयराम रमेश यांनी तो व्हिडिओ पुन्हा शेअर केला आणि त्या दृश्यांचे वर्णन जनतेचा रोष दर्शवणारा पुरावा म्हणून केले.
“अर्थमंत्री स्वतः पाहत आहेत की जनतेमध्ये किती रोष आहे. मुख्यमंत्र्यांना लोकांना शांत करावे लागले,” असे रमेश यांनी हिंदीत लिहिले.
काँग्रेस नेत्याच्या या पोस्टमुळे आंध्र प्रदेशातील सत्ताधारी आघाडीच्या नेत्यांकडून प्रतिक्रियांची मालिका सुरू झाली.
काँग्रेस नेत्याच्या पोस्टला थेट उत्तर देताना सीतारामन म्हणाल्या, “अविश्वसनीय आहे, जयराम. तुम्ही इतके घाईघाईने निष्कर्ष काढणारे असाल असे वाटले नव्हते. टीडीपी (TDP) आणि जनसेना पक्षाचे कार्यकर्ते त्यांचे नेते एन. चंद्राबाबू नायडू गारू आणि पवन कल्याण गारू यांच्याशी संवाद साधण्यास उत्सुक होते. माननीय मुख्यमंत्र्यांनी सांगितले की कार्यक्रम संपल्यावर ते बाहेर येऊन संवाद साधतील. एवढीच ती बाब होती.”
रमेश यांनी लावलेल्या अर्थाला नायडू यांनी उत्तर दिले आणि तो पूर्णपणे फेटाळून लावला; कार्यक्रमात जे घडले होते त्यापासून हा अर्थ खूप दूर असल्याचे त्यांनी म्हटले. “जयरामजी, जे घडले त्याबद्दलचा तुमचा अर्थ लावण्याचा प्रयत्न वास्तवापासून पूर्णपणे दूर आहे,” असे नायडू यांनी ‘एक्स’ (X) वर लिहिले.
“ज्या गोष्टीला तुम्ही चुकीच्या पद्धतीने ‘जनतेचा रोष’ म्हणून रंगवण्याचा प्रयत्न करत आहात, तो प्रत्यक्षात लोकांचा प्रचंड आणि उत्साही प्रतिसाद होता,” असेही ते म्हणाले. नायडू यांनी सांगितले की, जमावाचा उत्साह पाहून त्यांना हस्तक्षेप करावा लागला, जेणेकरून कार्यक्रम पुढे चालू ठेवता येईल. “उपस्थितांचा प्रचंड उत्साह पाहता, कार्यक्रम सुरळीतपणे सुरू ठेवण्यासाठी मला थोडा हस्तक्षेप करावा लागला,” असे ते म्हणाले.
चंद्रबाबू नायडू यांनी रमेश यांच्यावर जमावाच्या मनस्थितीचा चुकीचा अर्थ लावल्याचा आरोप केला. “लोकांच्या उत्साहाला राग समजणे हेच दर्शवते की, आंध्र प्रदेश आणि भारत या दोन्ही ठिकाणच्या लोकांच्या मनस्थितीशी तुमचा किती संपर्क तुटला आहे,” असे नायडू यांनी लिहिले.
“राजकीय हेतूने प्रेरित सोशल मीडियावरील कथने, लोकांनी स्वतः जे अनुभवले आणि व्यक्त केले, ते बदलू शकत नाहीत!” असे आंध्र प्रदेशच्या मुख्यमंत्र्यांनी जयराम रमेश यांना टॅग करत ‘एक्स’वर म्हटले.
आंध्र प्रदेशचे आयटी (IT) मंत्री आणि टीडीपी (TDP) नेते नारा लोकेश यांनी जयराम रमेश यांना अधिक थेटपणे उत्तर दिले. “अशा प्रकारे ‘फेक न्यूज’ (खोट्या बातम्या) तयार केल्या जातात आणि नंतर काँग्रेसचे वरिष्ठ नेते तथ्यांची पडताळणी न करताच त्यांचा प्रसार करतात,” असे लोकेश यांनी लिहिले.
स्थानिक तरुणांनी नोकऱ्यांच्या मागणीसाठी सीतारामन यांच्या भाषणात व्यत्यय आणला, हा दावा त्यांनी फेटाळून लावला. “स्थानिक तरुणांनी नोकऱ्यांच्या मागणीसाठी अर्थमंत्र्यांच्या भाषणात कोणताही व्यत्यय आणला नाही. पसरवला जाणारा दावा पूर्णपणे खोटा आहे,” असे ते म्हणाले.
नारा लोकेश यांनी घडलेल्या घटनेचे वर्णन “उत्साही जनसमुदायासोबतचा एक सामान्य संवाद” असे केले, ज्याचा व्हिडिओ “जाणीवपूर्वक कापून (क्लिप करून), फिरवून आणि त्याला एक बनावट स्वरूप देऊन” सादर केला गेला.
व्हिडिओ पोस्ट करण्यापूर्वी जयराम रमेश यांनी परिस्थितीची पडताळणी का केली नाही, असा प्रश्नही त्यांनी उपस्थित केला. “जाणीवपूर्वक चुकीची माहिती पसरवणे योग्य नाही. तो खोटेपणा काढून टाका (डिलीट करा),” असे नारा लोकेश यांनी पुढे म्हटले.
दरम्यान, आंध्र प्रदेश भाजपचे अध्यक्ष पीव्हीएन माधव यांनीही नारा लोकेश यांच्या मताशी सहमती दर्शवली. कार्यक्रमात नेमके काय घडले हे न पाहता केवळ एका ‘क्लिप’ केलेल्या व्हिडिओवरून राजकीय निष्कर्ष काढले जात असल्याचे त्यांनी म्हटले.
“कार्यक्रमात जे घडले ते पसरवल्या जाणाऱ्या माहितीपेक्षा (नॅरेटिव्हपेक्षा) खूप वेगळे आहे,” असे माधव यांनी ‘एक्स’ (X) वर लिहिले. “जनसमुदायासोबतचा एक नेहमीचा संवाद” हा “नोकऱ्यांसाठीचे संघटित आंदोलन” म्हणून सादर केला गेल्याचे त्यांनी सांगितले.
माधव यांनी कार्यक्रमातील आणखी एका व्हिडिओकडे लक्ष वेधले; त्यात तीच गर्दी सीतारामन यांच्या भाषणादरम्यान जल्लोष करताना आणि त्यांचे आभार मानताना दिसत होती. “आंदोलन करणाऱ्या तरुणांनी अर्थमंत्र्यांच्या भाषणात कोणताही व्यत्यय आणला नाही. ते मंचावरील नेत्यांचा जयजयकार करत होते आणि त्यांना पाठिंबा देत होते,” असे ते म्हणाले.
“गुंतवणूक, रोजगार आणि आर्थिक विकासाबाबतच्या रायलसीमाच्या आकांक्षांवर गांभीर्याने चर्चा होणे गरजेचे आहे; केवळ निवडकपणे कापलेला व्हिडिओ आणि दिशाभूल करणाऱ्या अर्थावर आधारित चर्चा नको,” असे भाजप नेत्याने लिहिले.
शेतकरी, उद्योग आणि रोजगार यांच्या संदर्भात ज्या गुंतवणुकीवर चर्चा होऊ शकते, त्याचे उदाहरण म्हणून त्यांनी प्रस्तावित १ लाख कोटी रुपयांच्या ‘हॉर्टिकल्चर हब’चा (फलोत्पादन केंद्र) उल्लेख केला.
भाजपच्या अधिकृत ‘एक्स’ (X) खात्यानेही या वादात सहभाग घेतला आणि काँग्रेसवर आरोप केला की, त्यांनी लोकांच्या उत्साहाचे रूपांतर एका वादात केले आहे. “काँग्रेसच्या मानसिकतेवर काहीच उपाय नाही: ती इतकी अस्वस्थ झाली आहे की, लोकांच्या उत्साहाचेही ती वादात रूपांतर करत आहे!” असे भाजपने म्हटले आहे.
यामुळे एकाच दृश्याबाबत (फुटेज) दोन अगदी भिन्न अर्थ काढले गेले आहेत. हा राजकीय वाद केवळ त्या अल्पकाळासाठी आलेल्या व्यत्ययापुरता मर्यादित न राहता, त्या घटनेचा जो अर्थ लावला गेला, त्याकडे वळला आहे. काँग्रेसने रोजगाराच्या मुद्द्यावरून लोकांमध्ये रोष असल्याचे दर्शवण्यासाठी एका क्लिपचा वापर करून ती बाब लावून धरली, तर दुसरीकडे आंध्र प्रदेशातील पक्षनेतृत्वाने आणि सीतारामन यांनी काँग्रेसवर अपप्रचार केल्याचा आरोप केला आहे.
Marathi e-Batmya