Marathi e-Batmya
Related Articles
आपल्या स्पष्टवक्तेपणाने लिहिलेल्या आत्मचरित्रात, ज्येष्ठ काँग्रेस नेत्या आणि यूपीएच्या माजी अध्यक्षा सोनिया गांधी यांनी त्यांच्या आयुष्यातील अत्यंत खाजगी आणि वेदनादायी प्रकरणांपैकी एकाबद्दल मोकळेपणाने भाष्य केले आहे: मे १९९१ मध्ये त्यांचे पती आणि माजी पंतप्रधान राजीव गांधी यांची झालेली हत्या.
सोनिया गांधी यांनी ती बातमी मिळण्यापूर्वीचे क्षण सविस्तरपणे सांगितले आहेत. त्या लिहितात, “मी आणि प्रियांका राजीव यांच्या निवडणूक प्रचारातून परत येऊन काही दिवस झाले होते, पण माझा थकवा अजूनही पूर्णपणे गेला नव्हता. रायबरेलीमध्ये त्यांची भेट होऊ शकली नव्हती आणि दिल्लीतही ते पुन्हा निघून जाण्यापूर्वी आम्हाला एकमेकांसोबत घालवण्यासाठी जेमतेम एक दिवस मिळाला होता. प्रियांका काही दिवस तिथेच थांबली होती; १० मे रोजी रायबरेलीमध्ये तिची वडिलांशी झालेली भेट आणि तिने सांगितलेले अनुभव माझ्या मनात घोळत होते. तिने सांगितले होते की, तिचे वडील किती थकलेले होते हे पाहून तिला धक्काच बसला होता; ते अनेक दिवसांपासून, संपूर्ण देशभर अविरतपणे प्रचार करत होते.”
सोनिया गांधी यांनी आपली आठवण सांगताना म्हणाल्या की, “मी त्यांच्या बाजूच्या पलंगावर येऊन पडले; ते जेव्हा बाहेर असायचे, तेव्हा असे केल्याने मला एक प्रकारचा दिलासा मिळायचा. पलंगाशेजारील टेबल लॅम्पचा प्रकाश बेडरूमच्या भिंतींवर लांब सावल्या पाडत होता. मी एक पुस्तक उघडले आणि वाचायला सुरुवात केली. प्रियांकाने आधीच काही वेळा माझ्या दरवाजावर थाप दिली होती. ती एका मैत्रिणीच्या एकविसाव्या वाढदिवसाच्या पार्टीला जाण्यासाठी तयार होत होती. तिच्या वयाच्या इतर मुला-मुलींच्या तुलनेत तिला बाहेर जाण्याची फारशी सवय नव्हती, त्यामुळे ती वारंवार वेगवेगळे कपडे घालून मला तिचे मत विचारत होती. प्रत्येक वेळी जेव्हा ती माझ्या बेडरूमचा दरवाजा उघडायची, तेव्हा कॉरिडॉरच्या पलीकडच्या टोकाला असलेल्या तिच्या खोलीतून संगीताचा आवाज माझ्या खोलीपर्यंत यायचा. अचानक संगीत बंद झाले आणि मला वाटले की, तिने अखेर काय घालायचे हे ठरवले असेल आणि ती बाहेर पडण्यासाठी निघाली असेल. तितक्यात मला कॉरिडॉरमधून माझ्या खोलीच्या दिशेने कोणीतरी धावत येत असल्याचे ऐकू आले. घरात इतर कोणीही नव्हते; ती प्रियांकाच असणार होती. मला वाटले की ती धावताना अडखळली असावी, आणि मग ती पावले माझ्या दरवाजापाशी येऊन अचानक थांबली. मी माझे पुस्तक बंद केले आणि अस्वस्थ होऊन ऐकू लागले,” असे त्यांनी पुढे नमूद केले. “दार उघडले आणि ती हळूच आत आली; तिची पावले अत्यंत सावध होती. ती स्वतःला सावरण्याचा प्रयत्न करत होती, वरवर शांत राहण्याचा आव आणत ती माझ्या दिशेने चालत आली. पण तिचा श्वास जलद आणि उथळ होता, तिचा चेहरा पूर्णपणे पांढरा पडला होता आणि तिचे डोळे मी यापूर्वी कधीही पाहिले नव्हते इतके गडद दिसत होते,” असे गांधी यांनी लिहिले आहे.
त्यानंतर त्यांनी प्रियांकाने त्यांना काय सांगितले, हे नमूद केले: “मला नुकताच एक फोन आला. एक बॉम्बस्फोट झाला आहे. बाबांच्या आसपास असलेले बारा लोक मरण पावले आहेत, असे सांगितले जात आहे, पण बाबा सुरक्षित आहेत. हे कसे शक्य आहे? जर बारा लोक मरण पावले असतील, तर बाबा नक्कीच जखमी झाले असतील, ते रुग्णालयात असतील. आपल्याला मद्रासला जावे लागेल, आई. तयार व्हायला सुरुवात कर.”
सोनिया गांधी यांनी लिहिले की, प्रियांका काय म्हणत होती हे त्यांना उमजत नव्हते. “…ती खूप वेगाने बोलत होती, पण तिच्या बोलण्याचा काहीच अर्थ लागत नव्हता. मद्रासला का? राजीव मद्रासला होते का? कोणता बॉम्ब? प्रियांकाच्या शब्दांपेक्षा तिच्या आवाजातील त्या भीषण भीतीने मला स्तब्ध केले आणि मला उमजले की तिचा खरा अर्थ काय होता. माझा श्वास कोंडला गेला. मी उभी राहिले, ती पुढे आली आणि तिने मला मिठीत घेतले. माझ्या छातीवर तिचे हृदय वेगाने धडधडत असल्याचे मला जाणवत होते.”
सोनिया गांधी यांनी लिहिले की, प्रियांकाने त्यांना सांगितले, “मी माहिती घेण्यासाठी कार्यालयात जात आहे. मिस्टर जॉर्ज यांनी शोध घेण्याचे आश्वासन दिले होते, पण त्यांचा अजून कोणताही निरोप आलेला नाही आणि ते फोनही उचलत नाहीत.” येथे ‘मिस्टर जॉर्ज’ म्हणजे व्हिन्सेंट जॉर्ज, जे राजीव गांधींचे वैयक्तिक सचिव होते आणि नंतर सोनिया गांधींसोबतही त्यांनी काम केले होते. सोनिया गांधी यांनी पुढे लिहिले की, काही वेळाने प्रियांका परत आली. “…आणि जेव्हा ती परतली, तेव्हा तिच्या चेहऱ्यावर मला एक अशी निश्चितता दिसली, जी मी लगेच ओळखली. त्या अंधुक प्रकाशात ती माझ्यासमोर उभी होती. ‘बाबा गेले,’ ती म्हणाली. मी तिच्या डोळ्यांत पाहिले, मनातून अशी आशा करत होते की हे कदाचित एक दुस्वप्न असावे, ज्यातून मी लवकरच जागी होईन. तिने माझ्याकडे पाहिले; तिची नजर माझ्या नजरेत भिडली होती, ज्यात माझ्या मनातील तीच भीषण दहशत प्रतिबिंबित होत होती,” असे त्यांनी पुढे लिहिले. “मी माझ्या मुलीच्या कुशीत कोसळले. ‘मी त्याच्यासोबत जायला हवे होते,’ मी पुन्हा पुन्हा ओरडून म्हणत होते. ‘मी त्याच्यासोबत का गेले नाही?’ ती काहीच बोलली नाही. विश्वासच बसेना, तरीही आशेचा एक किरण धरून ठेवत, मी स्वतःच मिस्टर जॉर्ज यांना फोन लावला. ‘फक्त मला सांगा, हे खरं आहे का?’ त्यांचा आवाज थरथरला. ‘हो… हे खरं आहे, साहेब आता राहिले नाहीत.’ मला असं वाटलं जणू माझं जगच अंधकारमय झालंय आणि त्या अंधकाराने मला पूर्णपणे गिळंकृत केलंय,” असे गांधी यांनी लिहिले आहे.
“मी जेव्हा न थांबता रडत होते, तेव्हा प्रियांकाने मला जवळ बसवले आणि घट्ट धरून ठेवले. माझा राजीव आता राहिला नव्हता. तो निघून गेला होता. त्याचा तो सुंदर चेहरा मला पुन्हा कधीच पाहायला मिळणार नव्हता, त्याची मिठी पुन्हा कधीच अनुभवता येणार नव्हती, त्याच्या मिठीत मिळणारी ती सुरक्षिततेची भावना आता पुन्हा कधीच मिळणार नव्हती. मला मरायचे होते. त्याच्याशिवाय मला जगायचेच नव्हते,” असेही त्यांनी पुढे म्हटले.
सोनिया गांधी यांनी राजीव यांचा मृतदेह पाहण्याच्या आपल्या तीव्र इच्छेबद्दलही लिहिले आहे. “…मला राजीव यांना पाहण्याची तीव्र इच्छा झाली. मला त्यांना पाहायचेच होते. मला वारंवार रोखले गेले—’आता नको, आता नको. थोडा धीर धरा, अजून थोडा वेळ थांबा.’ मला आठवले—हो, मला खात्री होती—राजीव यांनी आपले डोळे दान केले होते. त्यांच्या आईनेही (इंदिरा गांधी) डोळे दान केले होते, परंतु त्या दुःखद क्षणी आम्हाला ते आठवले नाही. आता मला त्यांना पाहायचेच होते, कोणतीही सबब ऐकून घ्यायची नव्हती. मला कोणाला तरी त्यांच्या इच्छेबद्दल सांगायचे होते. मला आमच्या कौटुंबिक डॉक्टरांची आठवण झाली, जे संकटाच्या वेळी नेहमी आमच्यासोबत असायचे. मी विचारले, ‘डॉ. माथूर इथे आहेत का? मला त्यांच्याशी तातडीने बोलायचे आहे—हे खूप महत्त्वाचे आहे.’ डॉक्टरांचे कठोर उत्तर आले—’डोळे? काय बोलताय तुम्ही? काहीच उरलेले नाही, काहीही नाही!’—या उत्तराने मला असा धक्का बसला की मला मळमळू लागले, उलटी होईल असे वाटले. मला श्वास घेता येईना… प्रियांकाने मला सावरून धरले. त्या स्पष्ट आणि हृदयद्रावक उत्तराने माझ्या प्रिय व्यक्तीच्या मृत्यूतील क्रूरता माझ्यासमोर पूर्णपणे उघड केली.”
श्रीलंकेत ‘भारतीय शांती सेना’ (Indian Peace Keeping Force) पाठवण्याच्या निर्णयाचा बदला घेण्यासाठी, ‘लिबरेशन टायगर्स ऑफ तमिळ ईलम’ (LTTE) च्या एका सदस्याने आत्मघाती बॉम्बस्फोट घडवून आणून राजीव गांधी यांची हत्या केली होती. तामिळनाडूतील श्रीपेरंबुदूर येथे, लोकसभा निवडणुकीच्या पार्श्वभूमीवर काँग्रेस उमेदवाराच्या प्रचारासाठी आलेले असताना त्यांची हत्या करण्यात आली.
