Marathi e-Batmya
Related Articles
आंदोलने एखाद्या तक्रारीच्या मुद्द्यावर लोकांना एकत्र आणू शकतात, परंतु जेव्हा ती आंदोलनेच विभाजनाचे कारण बनतात, तेव्हा काय होते? राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सरसंघचालक मोहन भागवत यांनी मंगळवारी नागपुरात विजयादशमी उत्सवानिमित्त केलेल्या भाषणात या प्रश्नावर भाष्य केले. त्यांनी म्हटले की, लोकशाहीत आंदोलने होणे अपरिहार्य आहे, परंतु ती सामाजिक दरी अधिक रुंद करण्याऐवजी समस्या सोडवण्यावर केंद्रित असावीत.
त्यांची ही टिप्पणी अशा वेळी आली आहे जेव्हा भारतात ‘नीट-यूजी’ (NEET-UG) परीक्षेतील पेपरफुटीच्या घटनांविरुद्ध, तसेच अलीकडेच मतदार याद्यांच्या विशेष पुनरीक्षण प्रक्रियेच्या (SIR) विरोधात आंदोलने झाली आहेत. या पार्श्वभूमीवर, विरोधी पक्षांनी मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याची मागणीही केली आहे.
LIVE Vijayadashami Utsav 2026 | Dr. Mohan Bhagwat Ji Speech | Sanjay Gupta | sangh https://t.co/yimZRp9xR0
— Dheeraj Kashyap Patrakar🚩 (@Dheerajsinghram) October 20, 2026
मोहन भागवत म्हणाले, “समस्या कायम राहणार आहेत. या समस्यांमुळे आंदोलनेही होतील आणि लोकशाहीत ती अपरिहार्य आहेत. परंतु, आंदोलने कशासाठी असावीत? ती समस्यांच्या निराकरणासाठी असावीत.”
सरसंघचालक मोहन भागवत म्हणाले की, आंदोलनांमुळे समाजात शत्रुत्व किंवा फूट निर्माण होणार नाही, याची जबाबदारी सर्व घटकांची आहे—यात आंदोलनांचे नेतृत्व करणारे गट, सरकार, प्रशासन आणि राजकीय नेते यांचा समावेश होतो.
मोहन भागवत म्हणाले, “आपल्या भावना कितीही तीव्र असल्या, तरी राज्यघटना आणि कायद्याच्या चौकटीत राहूनच आपल्याला कृती करावी लागते. तसेच, सुसंस्कृत सार्वजनिक वर्तणुकीचे काही नियम आहेत, जे आपल्या बोलण्यावर आणि वागण्यावर मर्यादा घालतात. आपण हे सुनिश्चित केले पाहिजे की आपल्या कृती या मर्यादांच्या आतच राहतील.”
मोहन भागवत यांनी पाश्चात्य देशांचाही उल्लेख केला. त्यांनी आरोप केला की, भारताला कमकुवत पाहू इच्छिणाऱ्या शक्ती देशात अस्थिरता निर्माण करण्यासाठी आणि अंतर्गत घडामोडींवर प्रभाव पाडण्यासाठी विविध मार्गांचा वापर करत आहेत.
मोहन भागवत यांनी इतर देशांमध्ये सत्तापालटासाठी झालेल्या प्रयत्नांचा संदर्भ देत इशारा दिला की, अशाच शक्ती भारतातील अंतर्गत मतभेदांचा फायदा घेऊ शकतात. त्यांनी असा युक्तिवाद केला की, सामाजिक कलह आणि शत्रुत्व हे देशाचे नुकसान पाहू इच्छिणाऱ्यांच्या हिताचे ठरू शकते. त्यांनी आंदोलनांच्या वेळी संयम राखण्याचे आवाहन केले, जे सामाजिक एकोपा टिकवून ठेवण्याच्या व्यापक गरजेशी संबंधित आहे.
मोहन भागवत यांनी सावध केले की, सार्वजनिक समस्यांकडे पाहताना केवळ निवडणुकीचे गणित किंवा लोकप्रियतेची हाव यांचा प्रभाव पडू देऊ नये.
मोहन भागवत म्हणाले, “आपण हे काळजीपूर्वक पाहिले पाहिजे की, मतांचे आकर्षण, स्वस्त लोकप्रियता किंवा राजकीय फायद्याची लालसा आपल्या विवेकबुद्धीवर आणि सद्भावनेवर वरचढ ठरू नये.”
मोहन भागवत यांनी पुढे सांगितले की, आंदोलक असोत किंवा सत्तेत असलेले लोक—कोणाच्याही कृतीतून समाजात कलह किंवा शत्रुत्वाची भावना निर्माण होता कामा नये. “समाजातील एखादा गट आंदोलन करत असो, शांतता व सुव्यवस्था राखण्यासाठी सरकार आणि प्रशासन कारवाई करत असो, किंवा राजकीय नेते आपली भूमिका बजावत असोत—आपल्या कृतीतून आपल्या अखंड समाजात कलह, द्वेष, कटुता किंवा फूट निर्माण होणार नाही, याची काळजी आपण घेतली पाहिजे,” असे भागवत म्हणाले.
मोहन भागवत यांनी असेही नमूद केले की, जेव्हा आंदोलने ज्या समस्यांमुळे सुरू झाली आहेत, त्या सोडवण्याव्यतिरिक्त इतर उद्दिष्टांनी प्रेरित होतात, तेव्हा ती राजकीय संघटन किंवा प्रचाराचे साधन बनू शकतात.
मोहन भागवत म्हणाले की, “जेव्हा एखादे आंदोलन दुसऱ्याच उद्दिष्टाने चालवले जाते, तेव्हा ते राजकारणाचे साधन बनते. ते एखाद्या व्यक्ती, गट किंवा विचारसरणीविरुद्ध शत्रुत्वाला खतपाणी घालते आणि भारताला कमकुवत पाहू इच्छिणाऱ्या शक्ती याचा फायदा घेतात,” असे ते म्हणाले.
मोहन भागवत म्हणाले की, सार्वजनिक समस्या सोडवण्याचा एकमेव मार्ग म्हणजे ‘आंदोलन’ नव्हे; त्यांनी समाजातील सामूहिक कृती आणि संवादाच्या महत्त्वावर भर दिला.
“केवळ आंदोलनांतून समस्या सुटत नाहीत. समाजाचे प्रयत्न आणि समाजांतर्गत संवादातूनच उपाय सापडतात,” असे ते म्हणाले.
याचे उदाहरण म्हणून त्यांनी राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या (आरएसएस) स्वयंसेवकांनी सामुदायिक सहभागातून शाळांमध्ये सुधारणा घडवून आणण्यासाठी केलेल्या उपक्रमांचा उल्लेख केला. भागवत यांच्या माहितीनुसार, २१ राज्यांतील २१० जिल्ह्यांमध्ये १,२९६ शाळांमध्ये केलेल्या प्रयत्नांचे उत्साहवर्धक परिणाम दिसून आले आहेत.
मोहन भागवत म्हणाले की, “ज्या ठिकाणी गावकरी सहभागी झाले आणि स्वयंसेवकांनी त्यांच्यासोबत मिळून काम केले, तिथे विद्यार्थ्यांची उपस्थिती, शिकण्याची पातळी आणि शाळा चालवण्यात पालकांचा सहभाग—या सर्व गोष्टींत सुधारणा दिसून आली,” असे ते म्हणाले.
मोहन भागवत यांनी असा युक्तिवाद केला की, समस्या सोडवण्याची जबाबदारी केवळ राजकीय नेते किंवा सरकारवर सोपवण्याऐवजी, ती समाजाची स्वतःचीही जबाबदारी आहे.
मोहन भागवत म्हणाले की, “देश आणि समाज आपलाच आहे, त्यामुळे ते चालवण्यात योगदान देण्याची जबाबदारी आपलीही आहे,” असे ते म्हणाले.
आरएसएस सरसंघचालक मोहन भागवत यांचा हा संदेश आंदोलनांच्या विरोधात नव्हता, तर आंदोलनांच्या मूळ उद्देशाकडे दुर्लक्ष होऊ नये, यावर होता.
लोकशाहीत तक्रारी किंवा असंतोष असणे स्वाभाविक आहे, असे स्पष्ट करत मोहन भागवत यांनी आंदोलक, राजकीय नेते आणि प्रशासनावर ही जबाबदारी टाकली की, असंतोषातून सामाजिक दरी अधिक खोल होण्याऐवजी, त्यातून समस्यांवर उपाय शोधले जावेत.
