Marathi e-Batmya
Related Articles
उत्तर प्रदेश, बिहार, महाराष्ट्र आणि कर्नाटक या राज्यांमधील विधान परिषदेच्या २८ जागांसाठी झालेल्या द्विवार्षिक निवडणुकांमध्ये काँग्रेसला एकही जागा जिंकता आलेली नाही. या निकालांमुळे पक्षाला सत्तेत असलेल्या कर्नाटकमध्ये सर्वात मोठा धक्का बसला आहे. भारतीय जनता पार्टी (भाजप) आणि जनता दल (सेक्युलर) आघाडीने राज्यातील चारही जागा जिंकल्या, ज्यात काँग्रेसच्या विद्यमान विधान परिषद सदस्याच्या जागेचाही समावेश आहे. यामुळे डी. के. शिवकुमार यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारच्या संघटनात्मक ताकदीबद्दल आणि विधानसभेच्या सर्वोच्च पदावरील आपल्या स्थानाचे पदवीधर आणि शिक्षकांमध्ये पाठिंब्यात रूपांतर करण्याच्या क्षमतेबद्दल धोक्याची घंटा वाजत आहे.
२८ ऑक्टोबर रोजी मतमोजणी सुरू असताना जाहीर झालेले किंवा समोर आलेले हे निकाल, चारही राज्यांमधील जनमताचे थेट मोजमाप नाहीत. या निवडणुकांमध्ये नोंदणीकृत पदवीधर आणि शिक्षकांचा मर्यादित मतदारसंघ असतो आणि स्थानिक राजकीय समीकरणे अनेकदा निर्णायक भूमिका बजावतात. तरीही, २८ मतदारसंघांमधील शून्य जागांची आकडेवारी काँग्रेससाठी दुर्लक्षित करणे कठीण आहे, विशेषतः जेव्हा भाजप-प्रणित केंद्र सरकार आणि भारतीय निवडणूक आयोगाविरोधात काँग्रेसने चालवलेल्या उत्सवी प्रचाराच्या पार्श्वभूमीवर, सत्ताधारी पक्ष असलेल्या राज्यातच त्यांना सर्वात मोठा पराभव पत्करावा लागला आहे.
कर्नाटकचे निकाल एकूण आकडेवारीपेक्षा वेगळे आहेत, कारण काँग्रेस येथे प्रस्थापित सरकारशी लढणारा विरोधी पक्ष नाही. तो सत्ताधारी पक्ष आहे, ज्याला राज्य प्रशासनापर्यंत पोहोच आहे आणि २०२३ पासून सत्तेत असलेली राजकीय संघटना आहे. त्यामुळे भाजप-जेडी(एस)च्या या विजयामुळे काँग्रेस सरकारची कामगिरी, त्यांचे स्थानिक नेटवर्क आणि दोन निवडणुकीच्या दृष्टीने प्रभावशाली गटांमध्ये त्यांच्या प्रचाराची परिणामकारकता यावर प्रकाशझोत पडतो.
हा निकाल मुख्यमंत्री डी. के. शिवकुमार यांच्यासाठीही एक धक्का आहे, जे पक्षाच्या कर्नाटक संघटनेत आणि प्रचारात जवळून सहभागी होते. २३ ऑक्टोबर रोजी निवडणुका झाल्या होत्या, त्यामुळे हा निकाल विधानसभा मतदारसंघापलीकडे पाठिंबा मिळवण्याच्या सत्ताधारी पक्षाच्या क्षमतेची एक महत्त्वाची कसोटी आहे. डी. के. शिवकुमार, जे डीकेएस या नावाने लोकप्रिय आहेत, यांनी मंत्र्यांना मतदारसंघांमध्ये प्रचार करण्याचे निर्देश दिले होते, ज्यावरून काँग्रेसने या लढतीला किती महत्त्व दिले आहे हे दिसून येते.
काँग्रेससाठी सर्वात मोठा धक्का बंगळूरु शिक्षक मतदारसंघात बसला, जिथे जेडी(एस)चे उमेदवार ए. पी. रंगनाथ यांनी काँग्रेसचे विद्यमान आमदार पुट्टण्णा यांचा ९०८ मतांनी पराभव केला. रंगनाथ यांनी १०,८१० मते मिळवली, तर पुट्टण्णा यांना ९,९०२ मते मिळाली. या विजयामुळे काँग्रेसकडे पूर्वी असलेली ही जागा त्यांनी जिंकली. हा पराभव केवळ एका विद्यमान सदस्याच्या पराभवामुळेच नाही, तर भाजप आणि जेडी(एस) यांनी सत्ताधारी पक्षाविरुद्ध प्रभावीपणे समन्वय साधू शकतो हे दाखवून दिल्यामुळेही महत्त्वाचा आहे. एनडीएच्या या विजयामुळे राज्यातील आघाडीच्या भागीदारांनाही प्रेरणा आणि बळ मिळेल, जिथे दोन वर्षांपेक्षा कमी काळात निवडणुका होणार आहेत.
भाजपने इतर तीन मतदारसंघांमध्ये आपले वर्चस्व कायम राखले. शशील जी नमोशी यांनी ईशान्य शिक्षक मतदारसंघ जिंकला, तर एस व्ही संकनूर यांनी पश्चिम पदवीधर मतदारसंघ आणि के एम सुरेश यांनी आग्नेय पदवीधर मतदारसंघ जिंकला. नमोशी यांचा विजय विशेष उल्लेखनीय होता, कारण या मतदारसंघात काँग्रेसचे राष्ट्रीय अध्यक्ष मल्लिकार्जुन खर्गे यांचा बालेकिल्ला असलेल्या कलबुर्गीचा समावेश आहे.
काँग्रेससाठी, राज्यातील एनडीएच्या या विजयामुळे एक प्रश्न निर्माण होतो की, त्यांचे सरकार आपला निवडणुकीतील जनादेश आणि कल्याणकारी आश्वासनांचे संघटित व्यावसायिक गटांमधील पाठिंब्यात रूपांतर करू शकले आहे का. भाजपच्या कर्नाटक प्रदेशाध्यक्षांनी या निकालाला “भ्रष्टाचार, अनियमितता आणि अपूर्ण आश्वासनांचा” अस्वीकार म्हटले आहे.
विधान परिषद निवडणुकीच्या निकालांमुळे काँग्रेस सरकारच्या तात्काळ अस्तित्वाला धोका नाही. तसेच, मर्यादित मतदारसंघातील निवडणुकीला संपूर्ण राज्यावरील सार्वमत म्हणून पाहिले जाऊ शकत नाही. परंतु या पराभवामुळे भाजप-जेडी(एस) आघाडीला मनोबल वाढले आहे आणि २०२८ मध्ये होणाऱ्या पुढील विधानसभा निवडणुकीपूर्वी स्वतःला एक विश्वासार्ह पर्याय म्हणून सादर करण्याची संधी मिळाली आहे. केंद्रीय मंत्री आणि जेडी(एस) प्रमुख एच. डी. कुमारस्वामी यांनी या विजयाचे २०२८ साठीचा जनादेश म्हणून कौतुक केले आणि आघाडीच्या कामगिरीला तिच्या वाढत्या ताकदीचे लक्षण म्हणून सादर केले.
महाराष्ट्र, बिहार आणि उत्तर प्रदेश या इतर तीन राज्यांमधील विधान परिषद निवडणुकांचे निकाल दर्शवतात की काँग्रेसची खराब कामगिरी ही एका व्यापक निवडणूक आव्हानाचा भाग आहे, जरी तेथील राजकीय परिस्थिती कर्नाटकापेक्षा वेगळी असली तरी. या तीन राज्यांमध्ये पक्षाचे सरकार नाही आणि तेथील लढती प्रादेशिक पक्ष, आघाड्या आणि स्थानिक उमेदवारांच्या ताकदीवर अवलंबून आहेत.
उत्तर प्रदेशमध्ये, जिथे ११ जागांवर निवडणूक लढवली गेली, तिथे भाजप आणि समाजवादी पक्ष यांच्यातच मुख्य लढत आहे. भाजपने मेरठ, बरेली-मोरादाबाद आणि लखनौ येथील जागा राखल्या, तर समाजवादी पक्षाने वाराणसी शिक्षक मतदारसंघ आणि आग्रा शिक्षक मतदारसंघ जिंकला. हे वृत्त प्रकाशित होत असताना अनेक मतदारसंघांमध्ये मतमोजणी अजूनही सुरू होती आणि निकाल जाहीर झाल्यावर अद्ययावत केले जातील.
तथापि, उत्तर प्रदेशातील समोर येत असलेले चित्र भाजपची स्थिती मजबूत असल्याचे दर्शवते, तर समाजवादी पक्षाने (एसपी) महत्त्वाच्या जागांवर आघाडी घेतली आहे.
बिहारमधील आठ जागांच्या लढतीचा निकाल अधिक विखंडित लागला. राष्ट्रीय जनता दलाने (आरजेडी) पाटणा शिक्षक मतदारसंघ जिंकला, भाजपने तिरहुत शिक्षक जागा जिंकली, प्रशांत किशोर यांच्या जन सुराज पक्षाने (जेएसपी) दरभंगा येथे विधान परिषदेतील पहिला विजय मिळवला आणि अपक्ष उमेदवार राहुल राज यांनी सारण शिक्षक मतदारसंघ जिंकला. जेएसपीचा हा विजय काँग्रेसचे विद्यमान विधान परिषद सदस्य मदन मोहन झा यांच्या पराभवामुळे झाला, ज्यामुळे पक्षाच्या अडचणी वाढल्या. पदवीधर मतदारसंघांची मतमोजणी सुरू असल्याने, हे वृत्त प्रकाशित होईपर्यंत अंतिम चित्र अपूर्ण होते.
महाराष्ट्रातील पाच जागांचे निकालही प्रतीक्षेत होते आणि मतमोजणी सुरू होती. या लढतीत सत्ताधारी महायुती आघाडी आणि विरोधी महाविकास आघाडी यांचा समावेश आहे. समोर येत असलेल्या ट्रेंडनुसार, सध्या सुरू असलेल्या मतमोजणीत भाजपच्या नेतृत्वाखालील महायुती आघाडी आघाडी घेत आहे.
या २८ जागांची थेट तुलना विधानसभा मतदारसंघांशी करता येत नाही. पदवीधर आणि शिक्षक मतदारसंघांमध्ये विशिष्ट व्यावसायिक प्रवर्गातील नोंदणीकृत मतदारांचा समावेश असलेला मर्यादित मतदारसंघ असतो. मतदान मतपत्रिका आणि पसंतीक्रमानुसार होते, त्यामुळे उमेदवारांचे नेटवर्क, वैयक्तिक संपर्क आणि पसंतीक्रमाचे हस्तांतरण विशेष महत्त्वाचे ठरते.
काँग्रेसच्या कामगिरीचे मूल्यांकन करताना हा फरक महत्त्वाचा ठरतो. एखादा पक्ष या जागा हरला तरी व्यापक मतदारांमधील पाठिंबा गमावेलच असे नाही. त्याचप्रमाणे, जेव्हा एखादा पक्ष चार राज्यांमध्ये एकही जागा जिंकण्यात अपयशी ठरतो, तेव्हा खराब निकालाकडेही दुर्लक्ष करता येत नाही.
कर्नाटकातील विजय विरोधी पक्षांच्या समन्वयाचे महत्त्वही दर्शवतो. भाजप आणि जेडी(एस) यांनी मित्रपक्ष म्हणून चार जागा लढवल्या, ज्यात भाजपने तीन जागा जिंकल्या आणि जेडी(एस)ने बंगळूर शिक्षक मतदारसंघ मिळवला.
थोडक्यात सांगायचे झाल्यास, काँग्रेसला मिळालेली शून्य जागा ही त्यांच्या राष्ट्रीय निवडणुकीतील स्थानाचा निकाल नसून, एक इशारा आहे. उत्तर प्रदेश, बिहार आणि महाराष्ट्रातील सुरू असलेली मतमोजणी राज्यनिहाय अंतिम चित्र बदलू शकते, परंतु कर्नाटकचा निकाल आधीच स्पष्ट झाला आहे. सत्तेत असलेल्या पक्षासाठी, काँग्रेसच्या ताब्यात असलेल्या एका जागेसह चारही जागा गमावणे हा एक मोठा धक्का आहे.
