Marathi e-Batmya
Related Articles
टेलिकॉम रेग्युलेटरी ऑथॉरिटी ऑफ इंडिया (TRAI) ने मोबाइल रिचार्ज प्लॅन्ससाठी नवीन नियम लागू केले आहेत. यानुसार, टेलिकॉम कंपन्यांना आता मोबाइल डेटाचा समावेश नसलेले (विना-डेटा) रिचार्ज पर्याय उपलब्ध करून देणे आणि त्यांचे दर योग्य प्रमाणात कमी करणे बंधनकारक असेल. या नवीन नियमांमुळे जिओ (Jio), एअरटेल (Airtel) आणि व्ही (Vi) च्या ग्राहकांना आता केवळ ‘व्हॉइस आणि एसएमएस’ (voice-and-SMS-only) असलेल्या प्लॅन्सची अधिक निवड उपलब्ध होईल. ट्राय TRAI च्या मते, या बदलांचा उद्देश ग्राहकांना, विशेषतः कमी उत्पन्न असलेले गट, ज्येष्ठ नागरिक आणि वाय-फाय (Wi-Fi) वर अवलंबून असणाऱ्यांना अधिक लवचिकता देणे हा आहे; जेणेकरून त्यांना क्वचितच वापरल्या जाणाऱ्या मोबाइल डेटासाठी पैसे मोजावे लागणार नाहीत.
या सुधारणेनुसार, रिलायन्स जिओ, भारती एअरटेल आणि व्होडाफोन आयडिया (Vi) यांना ३० दिवस किंवा त्यापेक्षा कमी कालावधीच्या अशा प्रत्येक प्लॅनसाठी केवळ ‘व्हॉइस आणि एसएमएस’चा पर्याय देणे आवश्यक आहे, ज्यासाठी ते सध्या कॉल्स, एसएमएस आणि डेटाचा समावेश असलेले (बंडल्ड) प्लॅन्स देत आहेत. या प्लॅन्सची किंमत संबंधित बंडल्ड प्लॅन्सपेक्षा कमी असावी आणि त्यांचे दर योग्य प्रमाणात कमी केलेले असावेत.
कंपन्यांनी किमान एक असा ‘व्हॉइस आणि एसएमएस’ प्लॅन देणेही आवश्यक आहे जो दर महिन्याला एकाच तारखेला रिन्यू (नूतनीकरण) करता येईल. जर एखाद्या महिन्यात ती तारीख नसेल, तर तो प्लॅन त्या महिन्याच्या शेवटच्या दिवशी रिन्यू करता आला पाहिजे. याव्यतिरिक्त, त्यांनी दीर्घ कालावधीच्या बंडल्ड प्लॅन्सच्या धर्तीवर, दीर्घ वैधतेचा (validity) किमान एक ‘व्हॉइस आणि एसएमएस’ व्हाउचरही उपलब्ध करून देणे गरजेचे आहे.
TRAI ने सांगितले की, टेलिकॉम कंपन्या केवळ मर्यादित संख्येने ‘व्हॉइस आणि एसएमएस’ स्पेशल टॅरिफ व्हाउचर (STVs) देत असल्याचे आणि त्यातील बहुतेक प्लॅन्स दीर्घ कालावधीसाठी असल्याचे निदर्शनास आल्यानंतर हे बदल करण्यात आले. यामुळे कमी उत्पन्न असलेल्या ग्राहकांकडे कमी कालावधीसाठी परवडणारे पर्याय मर्यादित होते. या समस्येचे निराकरण करण्यासाठी, TRAI ने ७ एप्रिल २०२६ रोजी ‘टेलिकॉम ग्राहक संरक्षण (तेरावी सुधारणा) नियमन, २०२६’ चा मसुदा सार्वजनिक चर्चेसाठी जारी केला होता.
नियामक संस्थेला संबंधित घटकांकडून १,१३२ प्रतिक्रिया प्राप्त झाल्या आणि १५ जून २०२६ रोजी ‘ओपन हाऊस चर्चा’ (Open House Discussion) आयोजित करण्यात आली. प्राप्त प्रतिक्रियांचे पुनरावलोकन आणि स्वतःचे विश्लेषण केल्यानंतर, TRAI ने या सुधारणेला अंतिम स्वरूप दिले. या बदलांमुळे, ज्या वापरकर्त्यांना मोबाइल डेटाची गरज नाही त्यांना फोन रिचार्ज करताना अधिक पर्याय मिळायला हवेत. उदाहरणार्थ, जो व्यक्ती प्रामुख्याने कॉल्स आणि टेक्स्ट मेसेजेससाठी फोन वापरते आणि इंटरनेटसाठी वाय-फायवर अवलंबून असते, ती व्यक्ती डेटाचा समावेश असलेल्या ‘बंडल्ड’ (एकत्रित) रिचार्जसाठी पैसे देण्याऐवजी केवळ ‘व्हॉइस आणि एसएमएस’चा प्लॅन निवडू शकते. प्रत्यक्ष होणारी बचत ही दूरसंचार कंपन्या (ऑपरेटर्स) सादर करत असलेल्या प्लॅन्सवर आणि त्यांच्या किमतींवर अवलंबून असेल.
‘मासिक नूतनीकरण’ (monthly-renewal) पर्यायामुळे वापरकर्त्यांना दर २८ दिवसांनी प्लॅनचे नूतनीकरण करण्याऐवजी, रिचार्जच्या तारखांचा मागोवा घेणे सोपे होऊ शकते.
सध्या अनेक प्रीपेड प्लॅन्समध्ये पूर्ण कॅलेंडर महिन्याऐवजी २८ दिवसांची वैधता (व्हॅलिडिटी) दिली जाते. परिणामी, ज्या वापरकर्त्यांना अखंड सेवा हवी असते, त्यांना वर्षातून १२ वेळा रिचार्ज करण्याऐवजी ३६४ दिवसांत १३ वेळा रिचार्ज करावे लागू शकते.
उदाहरणार्थ, २८ दिवसांची वैधता असलेल्या २९९ रुपयांच्या प्लॅनसाठी १३ रिचार्जमध्ये एकूण ३,८८७ रुपये खर्च येईल. जर त्याच किमतीच्या प्लॅनमध्ये ३० दिवसांची वैधता दिली असती, तर ३६० दिवसांत १२ रिचार्जसाठी ३,५८८ रुपये खर्च आला असता. किंमत बदलणार नाही असे गृहीत धरून दिलेले हे केवळ एक उदाहरण आहे.
महत्त्वाची बाब म्हणजे, या बदलामुळे दूरसंचार कंपन्यांवर सध्याचे सर्व २८ दिवसांचे प्लॅन्स ३० दिवसांच्या प्लॅन्समध्ये रूपांतरित करण्याची सक्ती केली जात नाही. या बदलाचा मुख्य उद्देश ‘केवळ व्हॉइस आणि एसएमएस’चे पर्याय वाढवणे, मासिक नूतनीकरणाचा पर्याय उपलब्ध करून देणे आणि या प्लॅन्सच्या किमती योग्य असल्याची खात्री करणे हा आहे.
