Marathi e-Batmya
Related Articles
जागतिक शस्त्रास्त्र कूटनीतीच्या नाट्यमय घटनामध्ये, रशियाने भारतासमोर एक अभूतपूर्व ऑफर ठेवली आहे – त्यांच्या Su-57E स्टेल्थ फायटर जेटच्या सोर्स कोडची पूर्ण प्रवेश. रशियाच्या युनायटेड एअरक्राफ्ट कॉर्पोरेशनने केलेल्या या प्रस्तावामुळे भारताला जेट पूर्णपणे कस्टमाइझ करण्याची, स्वदेशी शस्त्रे एकत्रित करण्याची आणि त्यांच्या इच्छेनुसार प्रणालींमध्ये बदल करण्याची परवानगी मिळेल. अमेरिका-रशियाच्या तीव्र स्पर्धा आणि आशियातील अस्थिर सुरक्षा परिदृश्यात भारताच्या संरक्षण कॅल्क्युलसला झुकवण्याच्या उद्देशाने हे एक धाडसी पाऊल आहे.
या आश्चर्यकारक ऑफरमुळे रशिया अमेरिकेशी थेट सामना करत आहे, जो भारतीय हवाई दलाला त्यांचे F-35 लाइटनिंग II सक्रियपणे देत आहे. संरक्षण विश्लेषक याला मॉस्कोने केलेला एक धोरणात्मक मास्टरस्ट्रोक म्हणत आहेत, जो अमेरिका-भारत संबंधांना खोलवर कमी करण्यासाठी आणि भारतीय संरक्षण खरेदीमध्ये रशियाची भूमिका पुन्हा मांडण्यासाठी आहे.
नवी दिल्लीसाठी, याचे परिणाम खोलवर आहेत. चीन आणि पाकिस्तानकडून प्रादेशिक धोके वाढत असताना, Su-57E च्या सोर्स कोडमध्ये प्रवेश मिळाल्याने भारताला पाचव्या पिढीच्या स्टील्थ प्लॅटफॉर्मवर अभूतपूर्व स्वायत्तता मिळेल. हे भारताच्या दीर्घकाळापासून स्वावलंबी संरक्षण परिसंस्था विकसित करण्याच्या महत्त्वाकांक्षेत एक महत्त्वाचा टप्पा देखील ठरू शकते.
याउलट, फ्रान्सने राफेलचा सोर्स कोड शेअर करण्यास नकार दिला आहे, ज्यामुळे भारताला ब्रह्मोस क्षेपणास्त्रासारखी स्वदेशी शस्त्रे फ्रेंच विमानात एकत्रित करण्यापासून रोखले गेले आहे. या अडचणीमुळे भारताला त्याच्या रशियन-निर्मित Su-30MKI कडे नेले आहे, जिथे असे एकत्रीकरण आधीच कार्यरत आहेत.
आधुनिक लढाऊ विमानांमध्ये, सोर्स कोड फक्त प्रोग्रामिंगपेक्षा जास्त आहे – तो विमानाचा मेंदू आहे. ते जेट कसे उडते, लढते आणि लढाईत कसे जुळवून घेते हे ठरवते. F-35 मध्ये सॉफ्टवेअर कोडच्या 10 दशलक्षाहून अधिक ओळी आहेत, ज्यामुळे त्याची जटिलता अधोरेखित होते. चीनच्या J-20 आणि FC-31 मध्ये समान अत्याधुनिक सॉफ्टवेअर आर्किटेक्चर असल्याचे मानले जाते.
सुखोईने विकसित केलेले Su-57E हे रशियाचे F-35 आणि J-20 ला उत्तर आहे. सुपरमॅन्युव्हरेबिलिटी आणि मॅक २ चा उच्च वेग असलेले हे बहु-भूमिका असलेले स्टील्थ लढाऊ विमान १० टनांपर्यंत युद्धसामग्री वाहून नेऊ शकते आणि त्यात अत्याधुनिक रडार-चुकवणारे तंत्रज्ञान आहे. स्टील्थमध्ये ते पाश्चात्य विमानांपेक्षा मागे असल्याच्या टीकेला न जुमानता, ते चपळता, इलेक्ट्रॉनिक युद्ध क्षमता आणि किन्झल सारख्या हायपरसोनिक क्षेपणास्त्रांच्या अहवालानुसार एकत्रीकरणाने भरपाई देते.
रशिया भारताचा सर्वात मोठा संरक्षण पुरवठादार राहिला आहे, त्याने त्याच्या लष्करी हार्डवेअरपैकी ६०% पेक्षा जास्त पुरवठा केला आहे. अमेरिकेच्या निषेधाला न जुमानता २०२१ मध्ये वितरित केलेली एस-४०० क्षेपणास्त्र संरक्षण प्रणाली आणि एसयू-३०एमकेआय लढाऊ विमाने भारताच्या हवाई संरक्षणाचा गाभा आहेत.
चीनचे जे-२० उत्तरेत वाढता धोका निर्माण करत आहे, विशेषतः २०२० च्या गलवान संघर्षानंतर. दरम्यान, चीनसोबत सह-विकसित केलेल्या जेएफ-१७ ने सज्ज असलेले पाकिस्तान, भारताच्या पश्चिम आघाडीवर एक अस्थिर वाइल्डकार्ड आहे.
अमेरिकेने, यूके आणि ऑस्ट्रेलियासारख्या मित्र राष्ट्रांसोबतही एफ-३५ चा पूर्ण सोर्स कोड शेअर करण्यास नकार दिला आहे. २०१९ च्या GAO अहवालात असे आढळून आले की भागीदारांना मर्यादित प्रवेश मिळाला, बहुतेक देखभालीसाठी.
ही मर्यादा भारताला F-35 पासून दूर नेऊ शकते, विशेषतः ऑपरेशनल लवचिकता आणि स्वदेशी शस्त्रास्त्रांच्या एकात्मिकतेची आवश्यकता लक्षात घेता. किंमत हा आणखी एक घटक आहे – F-35 ला आर्थिक आणि भू-राजकीयदृष्ट्या महत्त्वपूर्ण किंमत मोजावी लागते. S-400 करारादरम्यान दिसल्याप्रमाणे CAATSA अंतर्गत अमेरिकेच्या निर्बंधांचा धोका हा अडचणीत भर घालतो.
२०१६ मध्ये ३६ राफेल जेट विमाने मिळालेल्या भारताच्या हवाई दलाकडे अजूनही ४२ स्क्वॉड्रनच्या मंजूर संख्येपेक्षा कमी आहे, ज्यामध्ये सध्या फक्त ३१ कार्यरत आहेत. Su-57E ऑफर एका महत्त्वाच्या टप्प्यावर येऊ शकते.
