नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (एनपीसीआय) ने आयकर ई-फायलिंग वेबसाइटवर पॅन आणि बँक खात्याच्या पडताळणीची गती आणि अचूकता वाढविण्यासाठी डिझाइन केलेली एक नवीन सुविधा सुरू केली आहे. १७ जून २०२५ रोजी जाहीर करण्यात आलेल्या या उपक्रमाचे उद्दिष्ट बँकांच्या कोअर बँकिंग सिस्टम्स (सीबीएस) द्वारे पॅन तपशील, बँक खात्याची स्थिती आणि खातेधारकांच्या ओळखीची रिअल-टाइम पडताळणी सुलभ करणे आहे. पॅन-बँक खाते लिंकिंग प्रक्रिया जलद करून, मॅन्युअल त्रुटी कमी करून आणि जलद परतफेड सुनिश्चित करून करदात्यांना या हालचालीचा फायदा होईल अशी अपेक्षा आहे. याव्यतिरिक्त, ते ई-फायलिंग प्लॅटफॉर्मवरील एकूण वापरकर्त्याचा अनुभव सुलभ करण्याचे आश्वासन देते, ज्यामुळे ते अधिक कार्यक्षम आणि वापरकर्ता-अनुकूल बनते.
सरकारी कामकाजांना पाठिंबा देण्यासाठीचे प्रयत्न सुरू ठेवत, एनपीसीआयने विशेषतः सरकारी विभागांसाठी एक नवीन पॅन आणि बँक खाते पडताळणी एपीआय देखील सादर केले आहे. या एपीआय API मुळे बँकांच्या सीबीएस CBS वरून थेट पॅन तपशील, बँक खाते स्थिती आणि खातेधारकांच्या नावांची रिअल-टाइम पडताळणी करणे सोपे होईल, ज्यामुळे सिस्टममध्ये शेअर केलेल्या डेटाची अचूकता आणि विश्वासार्हता वाढेल. एनपीसीआय NPCI परिपत्रकानुसार, “हे एपीआय API सरकारी विभाग त्यांच्या बँक सीबीएस CBS कडून पॅन प्रमाणीकरण/खाते स्थिती प्रमाणीकरण/खातेधारकाच्या नावाची पडताळणी यासारख्या ग्राहकांच्या खात्याच्या तपशीलांची पडताळणी करण्यासाठी वापरतील.” यामुळे सरकारी विभाग विविध प्रशासकीय प्रक्रियांसाठी अचूक डेटावर अवलंबून राहू शकतात याची खात्री होते.
या एपीआय API ची सुरुवात ही आयकर परतावा आणि थेट लाभ हस्तांतरणांच्या अधिक कार्यक्षम प्रक्रियेच्या दिशेने एक पाऊल आहे. बँकांकडून थेट तपशीलांची त्वरित आणि सुरक्षित पडताळणी सक्षम करून विलंब लक्षणीयरीत्या कमी करणे आणि फसवणुकीचे धोके कमी करणे अपेक्षित आहे. एनपीसीआय NPCI परिपत्रकात पुढे असे निर्देश दिले आहेत की “ही भारत सरकारला प्रदान केलेली सेवा असल्याने, सर्व सदस्य बँकांना प्राधान्याने अंमलबजावणीसाठी आवश्यक पावले उचलण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे.” आर्थिक व्यवहारांची अखंडता राखण्यासाठी हा सक्रिय दृष्टिकोन महत्त्वाचा आहे.
बँकांसाठी, या विकासामुळे एनपीसीआय NPCI च्या सुरक्षित एपीआय API मानकांचे पालन करण्यासाठी त्यांच्या विद्यमान प्रणालींमध्ये सुधारणा करणे आवश्यक असेल. यामध्ये ऑपरेशनल बदलांचा समावेश असला तरी, करदात्यांना होणारे फायदे, ज्यामध्ये परताव्यांची जलद आणि त्रुटीमुक्त प्रक्रिया यांचा समावेश आहे, हे स्पष्ट आहे. तथापि, या संक्रमणामुळे सिस्टम अपग्रेड आणि संभाव्य सायबरसुरक्षा जोखीम यासारख्या आव्हाने येऊ शकतात, ज्या बँकांना काळजीपूर्वक हाताळाव्या लागतील. डिजिटल पायाभूत सुविधांवर विश्वास राखण्यासाठी या प्रणाली मजबूत आणि सुरक्षित आहेत याची खात्री करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
हा उपक्रम भारताच्या डिजिटल पेमेंट इकोसिस्टमला बळकटी देण्याच्या एनपीसीआय NPCI च्या व्यापक ध्येयाशी सुसंगत आहे. आर्थिक व्यवहार आणि संप्रेषणांची कार्यक्षमता आणि सुरक्षितता वाढवून, नवीन प्रमाणीकरण सुविधा एकूण करदात्यांचा अनुभव सुधारण्याचे आश्वासन देते तर सरकारी विभाग आणि सदस्य बँकांसह विविध भागधारकांमध्ये मजबूत सहकार्याची मागणी करते. नवीन तंत्रज्ञानाच्या अखंड एकत्रीकरणासाठी असे सहकार्य आवश्यक आहे.
करदात्यांना या नवीन सुविधेच्या अपेक्षित फायद्यांमध्ये वेगवान पॅन-बँक खाते लिंकिंग प्रक्रिया, पडताळणी दरम्यान कमी झालेल्या मॅन्युअल चुका, परतावे आणि कर-संबंधित पेमेंटची जलद प्रक्रिया आणि करदात्याच्या डेटा प्रमाणीकरणाची सुधारित सुरक्षा आणि विश्वासार्हता यांचा समावेश आहे. एनपीसीआय NPCI या उपक्रमासह पुढे जात असताना, करदात्यांना आयकर ई-फायलिंग सिस्टमसह अधिक सुव्यवस्थित आणि सुरक्षित संवादाची अपेक्षा आहे. ही प्रगती भारताच्या आर्थिक पायाभूत सुविधांच्या आधुनिकीकरणाच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे, ज्यामुळे भविष्यातील नवोपक्रमांसाठी मार्ग मोकळा होईल.
Marathi e-Batmya