Marathi e-Batmya
Related Articles
डिजिटल पेमेंट हे डिजिटल किंवा ऑनलाइन माध्यमांद्वारे केले जाणारे व्यवहार आहेत, ज्यामध्ये देयक आणि प्राप्तकर्ता यांच्यातील पैशाच्या देवाणघेवाणीसाठी इलेक्ट्रॉनिक पद्धतींचा वापर केला जातो. भारतात, रोख, क्रेडिट आणि डेबिट कार्ड, UPI (युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस), मोबाईल वॉलेट्स, NEFT (नॅशनल इलेक्ट्रॉनिक फंड ट्रान्सफर), RTGS (रिअल टाइम ग्रॉस सेटलमेंट), IMPS (तात्काळ) यासह विविध पेमेंट सेवांचा पर्याय उपलब्ध आहेत.
आधुनिक पेमेंट पद्धतींनी तीन प्रमुख पद्धती, UPI (युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस), RTGS (रिअल टाईम ग्रॉस सेटलमेंट) आणि NEFT (नॅशनल इलेक्ट्रॉनिक फंड ट्रान्सफर) ने फंड ट्रान्सफरमध्ये क्रांती आणली आहे, प्रक्रिया सुलभ करण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.
युपीआय UPI
भारतात, युनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस (UPI) हे डिजिटल पेमेंटमध्ये एक परिवर्तनकारी प्लॅटफॉर्म म्हणून उदयास आले आहे, ज्यामुळे उच्च कार्यक्षमतेसह रीअल-टाइम व्यवहार सक्षम होतात. नवीनतम आवृत्ती, युपीआय ३.० UPI 3.0, नाविन्यपूर्ण वैशिष्ट्ये आणि प्रगती सादर करते, ज्यामुळे अधिक गतिमान, सुरक्षित आणि सर्वसमावेशक पेमेंट लँडस्केप होते.
सोयीस्कर आणि कार्यक्षम पेमेंटसाठी युपीआय UPI हा पसंतीचा पर्याय म्हणून उदयास आला आहे. तुमच्या स्मार्टफोन स्क्रीनवर कमीत कमी प्रयत्नात जलद हस्तांतरण सक्षम करून, सुट्ट्यांसह ते चोवीस तास कार्य करते. गुगल पे Google Pay, फोन पे PhonePe आणि पेटीम Paytm सारख्या युपीआय UPI प्लॅटफॉर्मचा वापर करून, व्यक्ती केवळ काही सेकंदात त्वरित निधी पाठवू किंवा प्राप्त करू शकतात. जेवणाचा टॅब विभागणे असो, किराणा सामान खरेदी करणे असो किंवा भाडे भरणे असो, युपीआय UPI ही प्रक्रिया वेगवान आणि सहजतेने सुव्यवस्थित करते. याव्यतिरिक्त, बहुतेक युपीआय UPI व्यवहारांवर कोणतेही शुल्क आकारले जात नाही, ज्यामुळे दैनंदिन आर्थिक व्यवहारांसाठी त्याचे आकर्षण आणखी वाढते.
नोव्हेंबरमध्ये, मागील महिन्याच्या तुलनेत युपीआय UPI व्यवहारांमध्ये थोडीशी घट झाली. एकूण व्यवहाराचे प्रमाण ७% ने घसरून १,५४८ कोटी झाले, तर एकूण मूल्य 8% ने घसरून २१.५५ लाख कोटी रुपये झाले.
क्रेडिट ओळी
शुक्रवारी, भारतीय रिझर्व्ह बँकेने लहान वित्त बँकांना (SFBs) युनिफाइड पेमेंट इंटरफेस (UPI) द्वारे पूर्व-मंजूर क्रेडिट लाइन प्रदान करण्यासाठी मंजुरी दिली आहे. याबाबतची मार्गदर्शक तत्त्वे लवकरच जारी करण्यात येणार आहेत. पूर्वी, पेमेंट बँक, एसएफबी SFB आणि प्रादेशिक ग्रामीण बँका वगळून फक्त अनुसूचित व्यावसायिक बँकांना युपीआय UPI द्वारे पूर्व-मंजूर क्रेडिट लाइन ऑफर करण्याची परवानगी होती.
युपीआय UPI वरील क्रेडिट लाइनमध्ये ‘नवीन-टू-क्रेडिट’ ग्राहकांना कमी-तिकीट, कमी-मुदतीची उत्पादने उपलब्ध करून देण्याची क्षमता आहे. शेवटच्या टप्प्यातील ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्यासाठी एसएफबी SFBs उच्च-तंत्रज्ञान, कमी किमतीच्या मॉडेलचा लाभ घेतात आणि युपीआय UPI वर क्रेडिटची पोहोच वाढवण्यात सक्षम भूमिका बजावू शकतात. त्यामुळे, एसएफबी SFB ला युपीआय UPI द्वारे पूर्व-मंजूर क्रेडिट लाइन वाढवण्याची परवानगी देण्याचा प्रस्ताव आहे,” नियामकाने सांगितले.
आरबीआय RBI ने अलीकडेच युपीआय UPI द्वारे ग्राहकांना क्रेडिट लाइन ऑफर करण्यासाठी छोट्या वित्त बँकांना (SFBs) मान्यता दिली आहे. डिजिटल आर्थिक समावेशनाला प्रोत्साहन देताना, विशेषत: कमी सेवा नसलेल्या किंवा बँक नसलेल्या भागात असलेल्या व्यक्तींसाठी क्रेडिटची उपलब्धता वाढवणे हा या निर्णयाचा उद्देश आहे. एसएफबी SFB कडे एक ग्रामीण आणि निम-शहरी भागात सखोल उपस्थिती, क्रेडिट लाइन सक्षम करून ज्या व्यक्ती आणि व्यवसायांना सहसा औपचारिक क्रेडिट सिस्टममध्ये प्रवेश मिळत नाही UPI द्वारे, या बँका आता शेतकरी, लहान दुकान मालक आणि रोजंदारीवर काम करणाऱ्यांना अखंड, झटपट कर्ज घेण्याची परवानगी देऊन जलद आणि सुलभ कर्ज देऊ शकतात,” असे टेकफिनीचे संस्थापक मोहन के म्हणाले.
मध्यवर्ती बँकेने युपीआय लाईट UPI Lite साठी व्यवहार मर्यादेत महत्त्वपूर्ण बदल करून ऑफलाइन लहान-मूल्याच्या डिजिटल पेमेंटसाठी आपल्या फ्रेमवर्कमध्ये सुधारणा केली आहे. या अद्यतनांचा उद्देश दैनंदिन व्यवहारांसाठी ऑफलाइन पेमेंटची उपयोगिता सुलभ करणे आणि सुधारणे हे आहे.
नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, एकल युपीआय लाईट UPI Lite ऑफलाइन व्यवहाराची कमाल मर्यादा ५०० रुपयांवरून १,००० रुपये करण्यात आली आहे. याव्यतिरिक्त, पेमेंट इन्स्ट्रुमेंटची एकूण मर्यादा २,००० रुपयांच्या आधीच्या मर्यादेवरून ५,००० रुपये करण्यात आली आहे. युपीआय लाईट UPI Lite च्या वापरकर्त्यांना त्यांच्या व्यवहारांमध्ये वाढीव लवचिकता प्रदान करून या अद्ययावत मर्यादा आता लागू झाल्या आहेत.
एनईएफटी NEFT
एनईएफटी NEFT (नॅशनल इलेक्ट्रॉनिक फंड ट्रान्सफर), भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) द्वारे संचालित आणि पर्यवेक्षित, ही भारतातील एक व्यापक इलेक्ट्रॉनिक पेमेंट प्रणाली आहे जी देशांतर्गत बँक खात्यांमध्ये अखंड निधी हस्तांतरणाची सुविधा देते.
एनईएफटी मनी ट्रान्सफरसाठी एक पारंपारिक पद्धत प्रदान करते, मोठ्या, अनुसूचित व्यवहारांसाठी आदर्श. युपीआय UPI च्या विपरीत, एनईएफटी NEFT विशिष्ट बँकिंग तासांमध्ये बॅचमध्ये पेमेंट प्रक्रिया करते. जरी ते युपीआय UPI सारखे तात्काळ नसले तरी, एनईएफटी NEFT त्याच्या उच्च विश्वासार्हतेसाठी आणि सुरक्षिततेसाठी ओळखले जाते. एनईएफटी NEFT सह, स्मार्टफोनची गरज नाही; इंटरनेट बँकिंगद्वारे किंवा स्थानिक बँकेच्या शाखेला भेट देऊन व्यवहार सुरू केले जाऊ शकतात. हे एनईएफटी NEFT ला अशा व्यक्तींसाठी लोकप्रिय पर्याय बनवते जे आर्थिक व्यवहारांसाठी अधिक पारंपारिक दृष्टीकोन पसंत करतात आणि कदाचित तंत्रज्ञान-जाणकार नसतील किंवा औपचारिक दस्तऐवजीकरणाची आवश्यकता नसतील.
आरटीजीएस RTGS
आरटीजीएस RTGS, किंवा रिअल टाइम ग्रॉस सेटलमेंट, ही एक प्रणाली आहे ज्यामध्ये रिअल टाइममध्ये प्राप्त झाल्यावर निधी हस्तांतरण सूचनांवर प्रक्रिया केली जाते. शिवाय, निधी हस्तांतरणाच्या सूचनांचा निपटारा स्वतंत्रपणे सूचना-दर-सूचनेच्या आधारावर केला जातो.
