Marathi e-Batmya
Related Articles
भारताने उत्पादन क्षेत्रात “पुढील चीन” बनण्याची महत्त्वाकांक्षा सोडून दिली पाहिजे, असे माजी आरबीआय गव्हर्नर रघुराम राजन म्हणतात. जागतिक परिस्थिती आणि संरचनात्मक अडचणींमुळे मोठ्या प्रमाणात, कमी किमतीच्या कारखान्यांच्या नेतृत्वाखालील विकासाला अधिकाधिक अशक्य बनवले आहे, असा इशारा त्यांनी दिला.
फ्रंटलाइनला दिलेल्या विस्तृत मुलाखतीत, रघुराम राजन यांनी भारताच्या रोजगार निर्मिती धोरणाचा गाभा म्हणून पारंपारिक उत्पादनावर अवलंबून राहण्याविरुद्ध इशारा दिला. “दुसऱ्या चीनसाठी जागा नाही,” असे ते म्हणाले, जागतिक उत्पादन वाढत्या प्रमाणात स्वयंचलित, संरक्षणवादी आणि व्हिएतनाम आणि चीन सारख्या देशांनी भरलेले आहे जे कमी वेतन आणि मजबूत पायाभूत सुविधा एकत्र करतात.
असेंब्लीसारख्या कमी कौशल्याच्या क्षेत्रांमध्येही मशीन्सचा जलद अवलंब होताना दिसत आहे. “कंपन्यांना आता अशा लोकांची गरज आहे जे मशीन्सची देखभाल करू शकतात, मशीन्स दुरुस्त करू शकतात – जे मॅन्युअल काम करतात त्यांना मशीन्सने बदलले नाही,” रघुराम राजन म्हणाले.
वाढत्या जागतिक उत्पादन राष्ट्रवादामुळे ही समस्या आणखी वाढली आहे. “प्रत्येकाला स्वतःचा छोटासा उत्पादन उद्योग हवा आहे,” असे त्यांनी निरीक्षण नोंदवले. “उत्पादन क्षेत्रात इतक्या नोकऱ्यांची अपेक्षा आपण करू शकत नाही.”
रघुराम राजन यांचे हे विधान भारताच्या आर्थिक मार्गक्रमणातील एका महत्त्वाच्या टप्प्यातून जात असताना आले आहे. घटत्या अवलंबित्वाचे प्रमाण आणि मोठ्या प्रमाणात तरुण कामगारांसह, भारताने त्याच्या तथाकथित लोकसंख्याशास्त्रीय लाभांशाचा फायदा घेतला पाहिजे. तरीही, ते असा युक्तिवाद करतात की, देश “कमी पृथ्वीच्या कक्षेत” अडकला आहे, ज्यामध्ये 6-6.5% ची सातत्यपूर्ण परंतु अपुरी वाढ आहे – ऐतिहासिकदृष्ट्या प्रभावी आहे, परंतु वृद्धत्वाने लोकसंख्येला मागे टाकण्यापूर्वी श्रीमंत होण्यासाठी पुरेसे नाही, विशेषतः तामिळनाडू आणि केरळ सारख्या राज्यांमध्ये जिथे प्रजनन दर आधीच प्रतिस्थापन पातळीपेक्षा कमी आहेत.
आता अवास्तव उत्पादन-नेतृत्व मॉडेलचा पाठलाग करण्याऐवजी, राजन यांनी बहुआयामी दृष्टिकोनाचा आग्रह धरला. भारत आधीच उच्च-मूल्याच्या सेवांमध्ये उत्कृष्ट कामगिरी करत आहे, जागतिक सेवा निर्यातीपैकी ४.५% वाटा आहे. जरी हे क्षेत्र सर्व नोकरी शोधणाऱ्यांना सामावून घेणार नाही, तरी ते भविष्यातील वाढीचा एक महत्त्वाचा आधारस्तंभ आहे.
ते पुढे म्हणाले की, मध्यम कुशल घरगुती सेवा – लॉजिस्टिक्स, ट्रक ड्रायव्हिंग, प्लंबिंग, दुरुस्तीचे काम – वाढवणे देखील तितकेच महत्त्वाचे आहे. लक्ष केंद्रित कौशल्य निर्मितीद्वारे समर्थित केल्यास या भूमिका लाखो लोकांना आकर्षित करू शकतात. “कुठेही नोकरी मिळवा, जिथे शक्य असेल तिथे नोकरी निर्माण करा,” असे राजन यांनी आवाहन केले.
त्यांनी यावर भर दिला की भारताने सध्याच्या पठाराच्या पलीकडे वाढ वाढवण्यासाठी निर्यात आणि देशांतर्गत दोन्ही संधींचा फायदा घेण्याची आवश्यकता आहे. “आपण जी २० G20 मध्ये सर्वात वेगाने वाढणारा देश आहोत,” ते म्हणाले, “पण दरडोई आधारावर सर्वात गरीब देखील आहोत. ते बदलले पाहिजे.”
